s HERBARII AMBOINENSIS 
Binos hujus ligni afferes cum Boeronenfi comparavi, 
illiusque maffam obfervavi multo leviorem , cuncta 
vero hec ligna difficillima funt feétu, nec facile per 
longitudinem findi poflunt; que vero melius fucce- 
debant in ligno Boeronenfi, Mauritianum autem te- 
nuiori conftabat fubftantia his utrisque , fed facile dif 
filiebat, at melius perdolari poterat. 
In Rumpbii Appendice h&c addita leguntur. 
Poftquam defcripta arbor in horto meo per vigin- 
ti feptem annos viguerit fine floribus frućtibusve , eam 
demum fequenti obfervavi modo. d 
Ejus truncus ultra virum craffus erat , cortex Cl- 
nereus fine nigricantibus maculis , fi vero mufci ex 
eo abradebantur, fub iis niger erat. Folia inequa- 
lis erant magnitudinis , quedam enim fex pollices lon- 
ga, ac vix binos lata, inferius nullis protuberantibus 
coftis donata , ibique flavefcentia , ita ut multa minora 
effent illis, quum arbor junioris effet atatis , nec ani- 
plius eränt oppofita , fed fine ordine irregulari locata 
modo , quorum quadam etiam retrorfum erant inflexa, 
- brevibusque pedunculis infidéntia. Flores nunquam 
fuere obla. & in tota arbore bini tantum fructus 
in confpećtum venerunt, qui vix rotundi pruni ma- 
nitudinem. habebant , : ex rotundo quadrangulares , 
in quatuor obfcuros fulcos notati , fuperius acuminati 
apice brevi ac duro, hi autem pericarpio plano in- 
fidebant feffiles, ex quatuor obtufis apicibus formato , 
ramulisque quafi incumbebant , exterius pallide vires- 
centes , maculisque nigris notati, intellexi autem fen- 
fim lutefcerć , interius repleti eräht carne dura ac fla- 
vefcente exteriori ćortici nexa; Mutz odorem refe- 
rentes. In horum centro quatuor parva locata erant . 
offüculà, mihora Cytifi feminibus, fed plana. —— 
o Cazfi tranci cor vix brachium craffümi erat, nec 
mions ed obfcure cinereum , unde concludi poteft; 
arbores hafce in infulis Moluccis in ingentem ex- 
 crefcere craffitiem , antequam cor illud nigrum gerant, 
ad duorum nempe triumve virorum ulnas, ex ligno 
autem ipfo cognofcere poffum Hebenaftrum feu Lo- 
lin, Ebenum albam, Ternatenfesque arbores unas eas- 
demque effe fpecies: Extremi vero Ternatenfis fpe- 
ciei ramuli in acutum ac firmúm definunt apicem, uti 
in Zaringa.-... ONES M : 
IR EE Uu ; 
+ Tabula Secunda 
fruétu majore exhibet forma. N 
Lcd puri pe: 
Tas. 
Liber IV cap. R: 
met bet Boeróneze Ebbenbout vergeleken, en bet eerfte 
bevonden merkelyk ligter te zyn dan "t Boeroneze , zynde 
daar. en boven zeer moeyelyk om te zagen, en in de leng: 
te te kloven, "t welk ‚beide gemakkelyker toegaat in "e 
Boeroneze „maar bet Mauritiaanfche was fynder van ftof; 
dan deze beide afbreekende ; en gemakkelyker ondef de 
Schaaf. | 
In het Byvoegzel van Rumphius vindt men dit ’er 
bygedaan. 
Na dat de voornoemde boom in myn thüyn 27. jaaren 
geftaan hadde zonder bloeyzel of vruchten voort te bren- 
gen, beb ik bem op "t laatfte aldus bevonden, 
Den flam was ruym een man dik , de fcbór[fe graauw in 
"taanzien , zonder [warte plekken , doch als men bet mofcb- 
agtig vel affcbrapte, zo was by daar onder [wart. De 
bladeren waren van ongelyke grootte , zommigen zes dui- 
men. lank en fcbaars twee breet, van onderen zonder uit: 
ficekende ribben en aldaar geelachtig , zo datze merkelyk 
kleender żyn geworden dan zy aan den jongen boomavaren. 
Zy flonden niet meer in ryen , maat verwerten zonder ör: 
dre, ook zommige agierwaarts gekeert op korte voetjes. 
Het bloeizel is niet gezien: Aan den gebeelen boom vont 
men maar twee vruchten, dezelve waren fcbaars zo groot 
als een ronde pruym uit den ronden , «vat vierzydig, en 
met vier donkere voorens afgedeelt, boven op met een kort 
bart fpitsje „en ftonden op een plat voetje van vier ftompe 
Jbitzen gemaakt , zonder Deel, digt tegens de ryskens; 
buyten waarenze bleek-groen met fwarte plekjes; doch ik 
verfta s datze in de ouderdom geel worden, oiro e- 
vuli met een bart geelagtig vleefch aan de buitenfte [chil 
vaft, na pilang riekende. In de midden lagen vier klee- 
kleender dan Catjang en platachtig. 
ne korfeltjes , 
beeidt: 
CAPUT TERTIUM. 
Ebenus Alba. Caju Arang Poeti. s 
Ubfequentes fpecies plerumque filveftres funt , net 
S pro vera Ebeno habendae, Externa arboris facies 
cum vera potiffimum convenit; Ebenusque alba 
Vocatut; Ejus truncus quoque rectus & altus eft, fed 
non adeo crafluś, corticemque gerit nigricantem , ex 
quo vifcofus deftillät fuccus , fi incidatur ; quod in ve- 
ra Ebeno non fit. Ejus folia fine ordine quoque 1o- 
“Cata funt, majora, lett magis virentia & flaccidiora 
quam in vulgati,in vetuítis arboribus rugofa & quo- 
dammodo maculata. Ejus fructus floresque raro con- 
fpiciuntur , nec conquirere eos huc usque potüi , puto 
tamen fimiles effe fübfequenti fpeciei: Ejus lignum 
eft albúm , folidum , & grave; brevibusque ftriatum 
nigris lineis inftar pectinis, in quibusdam vero locis 
inacülatwm eft, acfi feta equina confcifla ipfi adfperfa 
effent, itt und tamen parte magis quam in altera „nul- 
‘Jum porro ñotabile gerit po. cor. 
b 
Nomen: Latine Ebenus A re 
'gice wilt of wit Ebbenbout. Malaice Caju Arang Puti. 
Boeronenfes illud quoque vocant Aymiten, uti Ebenum 
vulgare ; fed album pro femina habent; 
Locus, 
"HL HOOFTSTUK.. 
> Wit Ebbenbout. | 
TNE volgende żoortón zijn mieeft wilt, en woor 
D regt Eier i bouden. De uitterlyke Tuan 
des booms komt met den te meeft over een, t 
geen men wit Ebbenbout noemt: Den ftam is mede regt 
en a s dog 20 dik niet , bebbende mede een favartagtige 
Jebor[Je , waar uit een kleverig zap druipt , alf mén daar 
in kapt , het welk bet regte Ebbenbout niet en doeti De 
bladeren fiaan insgelyks zonder order, zyn grooter „ li 
vender, en flapper dam aan 't gemeene y aan de o 
boomen wat ruig eh gevlekt, de vrugten en bloeien żiet 
men zelden, en ik bebze nog niet konnen bekomen 5 fufti- 
neere egter , datze pelykön die wan de volgende. zoorte: 
Het bout is wit, digt, en; smet Korte [warte linien 
of kammetjes, bier en daa? gefpikkelt , “als Of "er kleenge- 
kapte paards-hairen in gemengt waren ‚aan de eene 
meer, aan de anderefe min s voorts Zonder een-merkelyk 
e bert. ` ÇÃO GBE RR: — 
. Naam. In’t Latyn Ebenus Alba of filveftris prima. In 
^L Duitfeb wilt of De Ji Mos aja Aos 
Pati. . De Boeronezen nóemen "t ook Ava A 
a Ebbenhout > dog bouden dit witte voort tyf- 
| Plaat. 
* 
