19 
CAPUT QUARTUM, 
Arbor Nigra: Caju Arang Utan. 
Oc in capite defcribemus proprie filveftres fpu- 
| H riasgue Ebeni fpecies, que ab incolis commun! 
cum vera indigitantur nomine , nigro nempe 
ligno , ob ejus colorem , aliasque cum vero Ebeno qua- 
litates communes. Arbor itaque nigra in binas divi- 
ditur fpecies ; in parvifoliam nempe &latifoliam. 
Arbor nigra parvifolia Ebeno proxime adcedit , ejus 
enim truncus quoque rectus & altus eft, angulofus, 
ac plerumque virum craflus , feníim vero adeo ex- 
crefcit, ut vix vir eum complecti poffit, corticem ge- 
rit rugofum , nigrum , fuccofioremque illo Ebeni , ejus 
flagella funt firma , rugofa , obfcure nigricantia , paucis- 
que foliis ornata: Que magnam cum illis Ebeni ha- 
bent convenientiam , fed non adeo crafla ac glabra 
funt; quatuor quinqueve folia longa, binos lata, in 
medio juxta nervum itidem fulcata, ab utraque parte 
obtufe definentia , Oviformia, ac fere alternatim fibi 
oppofita, vix venis notata, firma, nigra, & fqualli- 
de virentia, non fplendentia. 
In junioribus arboribus folia hec novem immo duo- 
decim pollices funt longa, tres quatuorve digitos la- 
ta, paucis latisque venis diftinéta. Ramulorum ex- 
tremum terminant breves & capitati apices , fenfim in 
juniora fefe explicantes folia, quod & in adultis Ebe- 
ni arboribus confpicitur: Flores fructusque me huc 
usque latent: Lignum ejus eft album, durum, foli- 
'dum, venulisque nigris inftar fetorum equinorum 
“diftinétum , aliquando vero totum maculis variegatum, 
rimo nullum cor nigrum gerit, fed in fenećtute ar- 
bod hoc concrefcit ad femi pedis craffitiem , non ta- 
men adeo nigrum, quam veri Ebeni, ita ut hec ar- 
bor magnam habeat adfinitatem cum praecedenti alba 
‘Ebeno , excepto quod ficcioris & nigrioris fit fubftan- 
tiz. 
Arbor nigra latifolia craffiorem gerit truncum pra- 
cedenti, ceterum ipfi fimilis eft, ejus itidem flagella 
funt firma, nigroque cortice Seck Folia qu 
longa, ultra tres lata, inferiore parte latiffima, fen- 
fimque in obtufum definunt Cen? aliquando bifi- 
dum, horum ore funt parum finuofz , foliaque pau- 
cis parvisque venis ab utraque protuberant parte , per 
medium itidem fulcata , brevibus ac craffis petiolis 
alternatim infidentia , funt autem plurimum fquallide 
virentia , maculata, & exefa : Fructus hinc inde folitarii 
obfervantur , feffiles in ramis, Ceraforum forma & ma- 
nitudine profundis calicibus contenti , latis ex peta- 
dis conftantibus. Bacce he plerumque viridis funt 
coloris , tenuibus & albis pilis obfeffi inftar ferici , de- 
mum vero nigrefcunt , intusque octo continent oblon- 
ga humida officula , nigris pelliculis inclufa, in ore 
bem pofita. Si arbor cruris craflitiem habet, hosjam 
rofert fructus; fi cortex incidatur, intus flavefcit ; 
Lignum vero albicat, nec nigris venulis diftinétum, 
parvum cor nigrum gerens , quod in junioribus vix 
obfervatur arboribus, hoc autem lignum non adeo 
folidum nec durabile eft ac precedens. 
e. 
Nomen. Latine Arbor nigra, juxta Malayenfe Caju 
Itam & Caju Arang Utan. Amboinice Aymetten , h. e. 
nigrum lignum , addito parvifolio vel latifolio juxta 
variam fpeciem. 
Locus. Invenitur in Amboina , Boerone, & Cerama, 
fed nullibi copiofe. Utramque potiffimum fpeciem in 
Hitoes regione obfervavi. 
Ufus. Amba he arbores non magni eftimantur, 
nec etiam multi funt ufüs. Prima feu parvifolia opti- 
ma eft, que ad poftes trabesque zdium adhiberi fo- 
lebat ; Silveítris hzc fpecies potiffimum in juniore 
ceditur ztate, antequam Cor gerat nigrum, ad clau- 
ftra palosque , fed ad edes-edificandas non ita valet, ` 
quum non ita fit durabile ejus lignum ac precedens, 
ad te&a quoque non multum "utraque adhibentur, 
quum nimis fint gravia, excepto quod ex prima fpe- 
cie tigilla formentur, fed tectis non conducit. 
Altera Aymetten fpecies , eft Amboinice Palecau di- 
&a, que folia gerit glabra & firma inftar Lingoi „fed 
firmiora, longiore, & anguftiora, quorum cofta inferior 
acute 
HERBARII AMBOINENSIS LiberIV.cap.IV, 
IV: HOO FDS- LU K 
Swarte Boom. 
N dit Kapittel zullen wy befchryven de eigentlyke wil- 
I de of eer van Ebbenbout, die by den In- 
lander een gemeene naam bebben met bet regte , nament- 
lyk [wart bout , wegens de koleur en andere eigen/chappen 
met bet Ebbenbout overeenkomende ; de fwarte Boom dan 
werd verdeelt in twee zoorten; kleen-bladige en groot- 
bladige. 
1. Dekleinbladige fwart-Boom , komt den Ebbenbout- 
boomnaaft „ want den ftam is mede regt en boog , wat hoekig, 
int gemeen een man dik, dog metter tyd kan bem een 
man pas omvademen, met een ruige [warte fchorf]e , fap- 
piger dan aan bet Ebbenbout, de ryskens zyn mede JLyf , 
vuyl-fwart , ruig „en met weinig bladeren bezet; de bla- 
deren bebben groote gelykeniffe met die van , Ebbenbout , 
dog zyn zo dik en glad niet , vier en vyf duimen lang , 2 
breed, in de midden ook met een vooren langs de zenuwe, 
agter en vooren flomp toelopende , eycs-gewys > bykans ver- 
wiffelt tegens malkanderen overftaande , zonder merkelyke 
aderen , ftyf, Jwart, en lelyk-groen, zonder glans. 
Aan de jonge boomen zynze wel 9 en 12 duimen lang ; 
3 en 4 vingers breed, met weinige en Wyde ribben; bet 
uytterfte der ryskens eindigt in korte en knoppige fPitzens 
met der tyd in jonge bladeren veranderende , gelyk men 
zulks ook aan de volwaffen Ebbenbout-boomen ziet. De 
bloemen en vrugten zyn nog onbekent. Het bout is wit , 
bard, digt, met [warte adertjes, als paards - hair , en 
zomtyds ook met geheele plekken befpikkelt , in "t eerft 
zonder [wart bert, maar in den ouderdom gewint ef krygt 
by dat tot de dikte van een 3 voet, deg zo f'wart niet „als 
bet regte Ebbenbout, zo dat dezen boom groote gemeen- 
Jcbap beeft met bet voorgaande witte Ebbenbout , bebal- 
m dat bet droger van fubftaniie is , en meer [wart 
eeft. 
2. Debreedbladige fwarte Boom, of breedbladig [warf 
bout, beeft een dikker ftam, dan de voorgaande „anders ^t 
zelve gelyk zynde, de ryskens xyn ook Ku en [wart van 
baal e bladeren zyn vry grooter , te weten 7. 8 en 10 
duymen lang, ruim drie breed , agter breedft, en allengskens 
in een ftompe fpitze eindigende, daarze zomtyds ook ge- 
klooft zyn, de randen fcbynen wat bogtig met weinige en 
kleene aderen te weerzyden uitpuylende , in de midden 
met een Vooren „ op korte dikke [Leeltjes ,verwiffelt tegens 
malkander flaande , zy zyn meeft vuyl-groen , gevlekt „en 
uitgevreten. De vruchten [taan bier en daar enkelt, en 
zonder fteelen aan de takken, in de grootte van ker [Jen , in 
diepe kelken , en met een breed hooft; de befién zyn gemee- 
nelyk groen , met fyne witte haartjes, als zyde bekleed 3 
en ten laatften wordenze [wart, hebbende van binnen 8. 
langwerpige vogtige korls , in [warte vlieskens beflooten, 
en ineen kring ftaande. De boom in de dikte van een 
been, draagt al vruchten , als men in de fchor (Je kapt , zo 
iffe geel van binnen; bet bout is wit „zonder [warte ader- 
tjes, met een kleen [wart bert , ^t welk men inde jonge 
oomen fcbier niet ziet. Dit bout is zo vaft en durabel 
niet, als het voorgaande. 
Naam. In ’t Latyn Arbor nigra, na °t Maleyt/che 
Caju Itam, en Caju Arang Utan. Amboins Aymetten, . 
dat is, [wart bout , met byvoeging van fmalbladig , of 
breedbladig , na zyn zoorte. 
Plaats. Men vind bet op Amboina , Boero , en Ceram, 
dog nergers in quantiteyt. Ik beb beide de zoorten mee, 
op t Land oan Hitoe gevonden. , 
Gebruik. Beide deze boomen zyn van kleene agting „en 
werden weinig gebruikt: De eerfte of fmalbladige zoort , 
is wel de befte, welke men tot flylen en balken van bui- 
zen pleegt te nemen: De tweede zoorte werd meeft ji 
gekapt eerze een favart bert gewint, tot pallifaden en fta- 
ken, maar in den buisbouw is ze zo durabel niet als de 
voorgaande; tot boven gebouwen werdenze beide niet veel 
gebruikt , om datze te fwaar zyn , bebalven dat van ^t 
eerfte geflagt de regelings gemaakt werden, maar aan bet 
dakwerk komt bet niet veel te ftade. 
Daar is nog een andere zoorte van Aymetten , int Am: 
DO Palecau bygenoemt , met gladde ftyve bladeren, 
als Lingoo, dog fiyver, /malder, en langer, Z 
* 
