- neen 
IV. Boek. V Hoofifl. 
Vifcofa fructus medulla edulis eft tam cruda , quam 
fub cineribus tofta vel carbonibus inpofita , fapore 
haud multum diverfa a Mufz fructu, qui duriorem 
gerit carnem. Obfervantur autem hi fructusin uno loco 
delicatiores e(Te quam in altero, in Brafilia faltem navi- 
gatores maxime extollunt poma farinacea in Brafilia 
crefcentia, queque juxta illorum relatum haud mul- 
tum ab Indica & Bandenfi Boa-Djarong effent diverfa: 
In Amboina vero non magni e{timantur, nec multum 
eduntur, licet olim in Bonoa pagus erat parvus Sêa 
dictus, ubi potiffimum ex hoc vivebant fructu inco- 
lae , inque tantis deliciis hunc habebant , ut pueris 
iftos exhiberent fructus , quod alioquin cum Mufe 
fructibus fit, fi non bene contenti fint, que vetufta, 
fed illis olim defiderata paupertas ipfis fape hodie ex- 
probratur. ` ` 
Gamomong in Sumatra circa Jambyam crefcens li- 
gnum gerit ex albo & nigro maculatum, cujus vero 
cor totum etiam nigricat , multumque expetitur ad 
manubria, aliaque minora opera ex illo formanda. 
In Ceramz parte auftrali circa Amaly he arbores 
multum etiam crefcunt ultra pedem craffe , externe 
rugofz, quarum lignum exterius album eft ad trium 
digitorum craffitiem , fed illarum cor plerumque fif- 
fum eft, quod plerumque magis cinereum eft quam 
circumjectum interius nigrum lignum, quod politum 
in obfcure viridem tendit colorem , unde quidam non 
male hoc Ebenum viride vocant; ob fiffuras illas foli- 
da opera ex hoc ligno fabricari nequeunt, fed in af- 
ferculos hinc fecatur. 
Arbor hzc Amalyenfis minores gerit fructus quam 
Amboinenfis , paulo majores Limone Nipis, rotundos 
penitus feu fphericos , coloris aurantii pallidioris: Vi- 
detur autem mos legitimo cedendi modo hocce li- 
gnum non bene deteétus fuiffe, dum in truncis fes- 
quipedem craffis cinereum iftud cor itidem finditur, 
licet utreque ejus extremitates foliis aliisque ligato- 
riis rebus effent obvolutz , ne per folem exficcentur. 
Fructus, uti fupra dictum fuit, fub cineribus toftus, 
cjusque mucofa 
diatrheam fiftit, — 
= Tabula Sexta 
Ramum exhibet Hebenaftri, 
Ubi Litt, A. Ejus fructum , 
B. Frućłum diffectum , 
C.C, C. Offícula feminalia denotant, 
OBESERVATIO 
Hzc arbor nomine Lafe a Valent, pag. 333. & in Tab. 
fub Nos LXIV. exhibetur. 
m 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. x 
Het fmerige merg van de vrucht kan men ook eeten zo 
raauw , als in beete. affche of op koolen gebraden, in 
Jmaak niet veel wykende de Pie|jang , die wat bard van 
vlee/ch is: Dog bet fcbynt dat ze op de eene plaats veel 
Jmakelyker zyn, dan op de andere, immers de Brafilie- 
vaarders roemen zeer van haare Meel-appels in Brafil 
waflende , en die, na baar luiden verbaal, niet veel van 
de Ooft-Indifebe, en der Bandanezen haar Boa Djaroug 
zouden verfchillen. In Amboina werdenze niet veel ge- 
acht nog gegeten, hoewel "er eertyds op Bonoa , een N - 
gorytje was , Sea genaamt „daar ze meeft van deze vruch- 
ten leefden, en zodanige lekkernyen daar van maakten , 
dat ze baar kinders daar mede paayen, gelyk men anders 
met Pie(Jang doet , welke oude, dog voor baar luiden ge» 
wenjchte armoede, baar tot nog toe verweten werd, 
Het Gamomong, op Sumatra omtrent Famby waffen- 
de, heeft een bout met [wart en wit geplekt, dog in de 
midden gebeel wart, en werd veel gexogt , om flelen en. 
ander klein werk daar van te maken. 
Op Cerams zuyd-zyde, omtrent Amaly, vindmen ze 
00k veel ruym een voet dik, boekig , en ruig van buiten, 
bebbende een «vit [pint van 3 vingers breet, maar zyn 
meeft bert-fcheurig , en bet bert is grauwer, dan bet om- 
leggende [warte bout, bet welk gepolyft zynde, ma bet 
donker-groene trekt , waarom bet zommige niet qualyk 
groen Ebbenhout noemen: wegens de voornoemde fcheu- 
ren kan men geen maffief werk daar van maaken, maar 
moet bet tot plankjes zagen. 
Dit. Amalyze beeft kleender vruchten dan bet Amboinze, 
wat grooter als een Lemoen Nipis „regt rond „en ligt oran- 
je-geel: Het [cbynt dat men de regte manier van dit bout 
te kappen, nog niet weet, dewyl in de fłammen van 13 
voet dik bet grauwe bert nog al bertfcbeurig bevonden 
werd, bor] men de beide eynden met bladeren en ruigte 
bewonden badde, op dat ze de Sonne niet raaken zoude: 
De vrucht , als boven gezegt, onder de affche gebraden, 
en 't fmerige merg daar uit gegeten , flopt de buikloop, 
Leg een Tak van de Hebenafler , ofte wilde Ebben 
oom. 
Alwaar Lett. A. deszelfs vrucht, 
B. De opgefmeaene vrucht, 
C, CC. De Zaadkorrels aanwyzen. 
| H 
AANMERKING. 
Deze boom komt by Valent. op Pag. 223. voor, onder de 
naam van Lolin-Boom, en op de Plaat onder No. LXIY, 
befchreven, i 
M. 
CAPUT 
ZE 
