20 
tamine mucofa reconditur caro feu medulla, faporis 
dulcis inftar Daétylorum, cum grata aciditate mixti , 
qua inre cum fruétibus ac medulla Bonga Tanjong 
conveniunt. 
In hac medulla tria, aliquando bina vel quatuor la- 
pidea locantur officula adunata , quodammodo con- 
venientia cum feminibus quartz filveftris Vidorici 
fpeciei, plerumque tamen referunt citharam, alia ve- 
ro femi plenam lunam, horumque pars anguftior ad 
petiolum tendit. Officula hee obfcure lutei funt co- 
loris, in dorfo glabra & fplendentia, in inferiore ve- 
ro parte cinerea funt vel pallida, que nucleum con- 
tinent albicantem. Hi fructus erecti femper pedun- 
culis infident in ramis, licet adeo emarcidi fint, ut 
ipforum decidant fragmenta. 
_ Magnum arbori adferunt ornamentum; fub lete 
viridi enim ejus coma fruétus hi eriguntur tricolores , 
aurantii nempe, fufci, & nigricantes. Ex ramis ab- 
ruptis, & vulnerato cortice paucum exftillat craflum 
lac, uti in Bonga Tanjong. Lignum gerit hec arbor 
folidum & grave, ad oras albicans , fed ad interiorem 
fenfim partem rubefcens, quod in folo durabile eft, 
qua in re ab omnibus Vidorici fpeciebus differt. 
=. 
Nomen. Latine Metrofideros Macaffarenfis. In Ma- 
caflara & Bima vocatur Nane. Malaice & Javanice 
Caju Sawo. An vero Caju Sawo & Caju Sau unum 
idemque fit nomen , determinare nondum poffum, 
Caju Sawo faltem inferviret quoque anchoris, fi fatis 
magna ejus fragmenta conquiri poffint, fed plantatas 
arbores nemo facile permittit cedi, queque in filvis 
crefcunt, plerumque incurvz funt & breves. Per Ca- 
ju Sau feu ora anchorale alioquin intelligitur Am- 
inser flu ani, licet in Java vulgafts anchore ex 
Mangio celfo feu Lalary ligno fabricentur. ~~ 
Locus. In Amboina ignota eft hec arbor, fed vul- 
ris in Macaflara & Bima ; maxime vero in parvis 
axofisque infulis , qualis Tanakeka eft ad favoniam 
Celebes partem fita: Parva copia occurrit in Java , 
ac potiffimum prope zdes plantata. Ex Macaflara 
jufi adferri ejus oflicula feminalia, fed ex viginti vix 
unum progerminavit , harum juniorum arborum fo- 
lia erant oblongiora & acutiora, quam fupra defcrip- 
ta funt , ita üt incertumfit, quam diu nullos proferat 
fru&us hec arbor, an fit Tanjonus an vero Nane-ar- 
bor. ioo mą 
ERR pret dep i Le Mp e 
. Ufus. Maturi fruétus in forum venales deferuntur 
tam in Macaffara quam Bima, qui crudi eduntur, 
dum grati fint faporis: Magnates ante edes fuas il- 
Jam plantant ob elegantem ejus formam gratamque 
umbram : Reéti ejus trunci in Macaflara ac Bima ad- 
hibentur ad edium poítes, qui in folo licet cano- 
fo durabiles admodum funt, ex aliis vero non ita 
rectis manübria fecurium ac dolabre formantur, op- 
time referentes Lau/a-Utan. Ex hoc ligno alia prz- 
terea minora fabricantur opera in Java, dum ita po- 
litum elaborari poffit. 
Hec eadem arbor in Hort. defcribitur Malab. part. 
. Fig. 25. nomine Manilkara. Portugallice Fruita 
Manilha. Belgice Loebe[fen feu Chinenfia pruna, dum 
ibi creditur primum hanc arborem ex Manilhis & 
Sina in Malabaras addućtam fuifTe regiones , licet a- 
pud noftrates alius notus fructus fit, & occurrat fub 
nomine Prunorum Chinenfium , qui a Let/chis diffe- 
runt. i 
"^ Tabula Oltava 
Ramum exhibet arboris, quz Merrofideros Macaffarenfis vo- 
catur. | 
Ubi Litt. A. ramulum ejusdem arboris, ed Favane denotat. 
B. Ejus Florem. 
C. Calicem cum Stylo. 
D. Vero Fructus. 
E, E, E, Oficula feminala demonftrant; 
OBSERNET TO. 
Quum hujus arboris flores in textu non defcribantur, 6x 
Hort. Malaba, porum deferiptionem fubjungam, zai 
Flores 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IV. cap. VT, 
of merg , zoet van fmaak gelyk Dadelen, met een aange- 
naame rynfigbeidt vermengt, Waar inze wederom met de 
vruchten en merg van Bonja Tanjong overeenkomt. 
In dit merg fiaan drie , zelden 2 of 4 fleenbarde korrets 
tegens malkanderen , eenigzints overeenkomende met de 
zaaden van de vierde wilde zoorte van Widorick, dog in 
"t gemeen verbeeldenze een Luyt , zommige een balvemaan, 
en met bet fmalfle einde zien ze na agteren na den feeb. 
De korrels zyn donker-geel , op de rugge glad en blinkent, 
dog aan den buyk zynze graauw of doof, binnen meteen 
witten beefl. Deze vruchten ftaan altyd overeind aan 
baare takken, al zynze zo oud en vergaan , datze met fluks 
ken afvallen. 
Zy geven den boom een groot vercierzel , onder dat jeug- 
dige lef altyd te zien de overeind ftaande vruchten van 
driederley coleur , te weeten , oranje-geel , bruin, en finart- 
agtig. Uyt de afgebrokene takken, als mede uit de ge- 
queilie Jcbor(fe loopt een weinig dikke melk, gelyk mede 
de Bonga Tanjong doet, Het bout is digt en fwaar, 
aan de kanten wit ‚maar na binnen toe allenxkens rooder, 
in de grond durabel „en daar in van alle Vidoric zoorten 
ver/cbillende. : 
Naam. Jn ’t Latyn Metrofideros Macaffarenfis. Op 
Meer en Bima biet bet Nane. Op Maleyts en Javaans 
Caju Sawo. Of dit Caju Sawo en Caju Sau eenderley 
naam zy, kan ik nog niet zeggen ; immers Caju Sawo 
zoude mede tot ankers dienen als men bet groot genoeg krye 
gen konde , maar- de geplante hoomen wil niemant. geern 
aten omkappen, en die in "tevild groeyen zm gemeen- 
lyk krom en-kort. Door Caju Sau of anker-bout , verftaat 
men anders bet Amboin/che Nani , el xe op Java de 
gemeene ankers van bet Mangium Celfum of Lalary-bous 
maken. 
. Plaats. In Amboina is by onbekend, maar gemeen op 
Macaffar en Bima, dog meejł op kleene en klippige Eilan- 
den, gelyk Tanakeka is aan de zuydweft-boek van Cele- 
bes. In Rleene quantiteyt heeft men bem op Fava, en 
meeft alleen by de woningen der menfcben geplant. Van 
Macaffer beb ik de korrels bier laten komen, dog van 20 
iffer qualyk een opgekomen, em aan de jonge boomen zyn 
de bladeren "EE e en /pitzer dan boven flaat, zo 
dat men twyfelt , zo lang by nog geene vruchten draagt, 
of 't een Tanjong of een ‘Nane-boot wil werden, 
„Gebruik. De rype orucbten werden op den markt te 
koop gebragt, 20 op Macaffer als Bima, om raauno te ee- 
ten, dewyl ze aangenaam van fmaak zyn. De groote 
Heeren planten bem voor baare buyzen , wegens zyne 
fraaye gedaante en goede fchaduwe. De regte ftammen 
werden op Macaffer en Bima gebruikt tot ftylen van bui- 
zen, dewelke im de grond, ja zelfs in den modder xeer 
duurzaam zyn: Uyt 't ander ,’t welk zo regt niet is , ma- 
kenze fteelen tot bylen en bytelen, als mede haven , 
gelykende zeer wel na Laufa-Utan. Noch meer andere 
fraaye, dog kleene werken, werden op Fava van dit bout 
gemaakt , yl bet zig zo glar laat werken. 
Deze zelfde boom wert. befcbreven in Hort. Malab. 
part. 4. Fig. 25. met de naam van Manilkara. In % 
Portu ome Fruita Manilha. Op % Nederduits L 
fen of | hineefche pruymen , deawyl men aldaar m i 
dat by eerft uit de Manilbas en uit Sina in de Malabar” 
Jcbe landen gebragt zy , hoewel by de onze een andere 
vrucht bekend is met den naam van Chineze pruymen , die 
mede verfchillen van de Letfchis. | 
De achtfie Plaat 
EE een Tak van de Macaffarfche Metrofideros ofte 
zer-hout, n 
Alwaar Lett. A. een Takje van diergelyke boom op Fava 
voortgekomen zynde , det TT pj 
B. Deszelfs Bloem. i 
C. De Kelk met de middelftyl, 
D. Wyft aan de vruchten; 
E. E. E. De Zaatkorrels. 
AANMERKING. 
Wyl es en = in de text niet befchre- 
ven worden, zal ik derzelver i de Hortus Ma- 
labaricus hier byyoegen, ` "rw vya de Horn De 
é, 
