IV. Boek. VI Hoofiß. 
Flores magnitudine Tilie floribus haud diffimiles, itidem 
eirca extremos ramulos inter folia rotundis, lanuginofis, ac 
purpureis petiolis glomeratim , non fparfim producuntur , fen- 
fimque porrectis columellis umbelle fpecie panduntur; tri- 
plici conftant ordime foliorum acuminatorum ac ruforam , 
quorum finguli ordines fex continent foliola ac medius pla- 
ne erectus eft; inhaerentque calici craffo, rufo, ac lanugi- 
-nofo , in fex lacinias acuminatas fecto, fex candidis ftamini- 
bus, rufis apicibus dotatis, mediam floris cavitatem & um- 
bilicum occupantibus, inter que Stylus prodit, ipfius fructus 
rudimentum. 
In AvcTvARir capite Quarto Nani- Hua fe- 
quenti deferibitur modo, 
Licet hee arbufcula ob ejus nomen adfinis videa- 
tur effe generi Nani, ac quoque in Amboina pro- 
germinet, in Herbario tamen noftro non potui il- 
lam fubjungere Nani fpeciebus , partim quum ejus 
forma maxime ab iis differat, partim quod nimis diu 
poft illam obfervaverim : Arbor ipía paulo altior 
& craílior eft Limonio, fed fruticofior, paulo enim 
fupra radicem plurimos emittit incurvos ramos, qui 
fefe in minores breves ac firmos dividunt ramulos, in 
quorum fummo folia locantur folitaria , inordinata ; 
longiusculis infidentia petiolis, qui prope folium ge- 
niculati funt tanquam in Durionum foliis, inaequalis 
funt hec magnitudinis, a quatuor ad octo pollices 
longa, tres & tres cum dimidio lata, integra, in ob- 
tufum apicem definentia. Non multum Nani folia 
referunt, fed melius cum illis Novelle nigre feu Sa- 
limoery conveniunt, vulgaris nempe forme, fuperne 
glabra, inferne parum rugofa per protuberantes & 
obliguas admodum venulas, coloris gilvi. \ 
Fructus tam ex ramis quam ex furculis progerminant 
brevibus in racemis , quatuor fexve fimul junéti, in- 
ftar fru&uum Malabure ex rotundo trigoni , raro qua- 
dragoni, füperius coronati, primo rotundi inftar glo- 
borum fclopeti minoris , dein inftar prunorum rotun- 
dorum , exterius fufco-lutei ac molles € lanugino- 
- Lignum ejus durum eft ac durabile pro aedificiis ; 
fed craffioribus conftat fibris , quod cafum dulcem. 
emittit lympham: Fructus fine notabili progerminant 
flore. Inter Cafu- Poeti crefcit arbores , aliasque in 
minoribus filvis, nec alio huc usque innotuit nomine 
nifi Amboinenfi Nani-Hua.... 
Li ge "Tabula Nona 
Ramum exhibet arboris , quee Nani-Hua vocatur. 
Ubi Litt. A. ejus frućfus majores & feparatos fiftit „ ut cjus 
anguli melius dignofcantur. , 7 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
a 
e … 
21 
‚ De bloemen zyn in grootte en gedaante aan die van de 
Linde-bloezem niet ongelyk , ook omtrent het uyterfte der 
takjes voortkomende op ronde ‚wollige , en purperagtige 
fteeltjes niet verfpreit , maar veele te gelyk en allengskens zig 
verfpreidende ; die als een Umbella ofte een Sonne-fcherm wer- 
den uitgebreidt. Zy hebben een driedubbelt getal van puntige en 
roffe blaadjes, waar van elk uyt zes blaadjes beftaat, en in 
het midden is er een overeindt, dog alle zitten zy op een 
dikke, rofie, en wollige kelk ; die in zes punten verdeelt is, 
en hebben zes witte vezels , wat roffe noppen in het midden 
van de bloem ftaande , tuflen welke een ftyltje voortkomt ; 
welke het beginzel van dê vrucht is: 
In bet vierde Hoofiftuk van bet Byvoegzel, wert 
de Nani Hua-Boom op de volgende wyze befchreven. 
Hoewel dit boompje volgens zynen naam, uit de maag- 
Jtbap van Nani /cbynt te wezen „ook mede een Amboin/ch 
gewas is, zo beb ik nogtans in myn groot Werk bet 
zelve onder de Nani-geflachten niet konnen voegen, om 
dat bet in gedaante al te veel daar van verfchilt , en 
laat tot myn kenniffe gekomen is: De boom is wat booger 
en dikker dan een gemeene Limoen-boom , dog beefleragtig, 
avant by is fchter van onderen op met kromme takken be- 
zet, die zig in korte en flyve ryskens verdeelen, aan t 
uyterfte derzelver flaan de bladeren enkelt en zonder order, 
op langagtige fleelen , dewelke by "t blad een knietje beb- 
ben -gelyk de Durioens-bladeren. Zy zyn an ongelyke 
grootte, te weten van vier tot agt duymen lang, 3en 3} 
breed, ongekerft, en met een flompajfpits. Zy gelyken 
weinig na Nani-bladeren , maar beter na die van Novel- 
la nigra of Salimoery , namentiyk van een gemeen fat- 
zoen, boven glad, beneden wat ruig, wegens de uitfte- 
kende en zeer [chuyns lopende aderen , en vaal-groen, 
De vruchten bangen zo aan de takken als ryskens met 
korte trosjes „4 en 6 by malkander , gelyk de vruchten van 
Malahuur, wyż den ronden wat driehoekig , zelden vier- 
hoekig , met een verbeven kroontje boven op, eerft als pic 
ftool-kogels, daarna als ronde pruymen, buyten graauw- 
geel en zagt, of wolagtig, binnen gevult met een drooge 
EA EET PIS 
E: t bout EE durabel aan den huysbouw, dog 
TAME y 18 zeeft het een zoet water, en 
de vruchten fchynen sire. ‚voort te komen. Het 
groeid onder de Caju-Poeti boomen, en in andere lugtige 
bo[Jcben , zynde tot nog toe met geen andere naam bekend 
dan den Amboin/cben Nani-Hua. 
De negende Plaat 
Vertoont een Tak van de Boom , die Nazi-Hua genaamt wert. 
Alwaar Lett. A. aanwyft deszelfs vruchten byzonder in grooter 
gedaante, op dat deszelfs hoeken beter gezien zouden kun. 
nen werden. a 
CAPUT SEP'TIMUM. 
Metrofideros Amboinenfis. Caju Bef. 
Etrofideros vulgaris arbor eft multum a prece- 
M dentibus differens, hocque nomine tantum no» 
ta in infulis Amboinenfibus, cujus cor feu in- 
ternum lignum undique albo quafi lardo cinctum eft 
ad palma circiter craffitiem , quod vulgo alburnum 
vocatur , uti fupra de Ebenis fuit dictum ; fubfequentur- 
que iftiusmodi varia ligna, cuncta vero interna ligna feu 
corda intenfioris coloris & folidioris fubftantie vocan- 
tur proprie Gr&co-Latina derivatione Melandryon , 
Malaice Dras , uti duriores plantarum radicumque 
nervi Ampulon vocantur. Sic quoque generaliter hic 
notatum volumus, omnes fubfequentes fere arbores 
filveftres in mares & feminas effe diftinétas , quarum 
illa mas habetur, qui durioris eft fubftantie , mirio- 
raque gerit folia & fructus, ac copiofiores producit 
flores, cujus lignum ad tignum vulgo ufurpatur. Fe- 
mina vero mollius gerit lignum coloris levioris, ma- 
*jora vero folia, copiofioresque fructus , cujus lignum 
ad tigna non ita valet. 
e , 
- (o. 
+ Sie - 
VR HOOFDST U K: 
Gemeen Amboinfch T'zer-bout. 
Y T Et gemeene Yzer-bout is een boom veel van de voor- 
H gaande verfchillende , ende met dien naam alleen in 
de Amboinfcbe Eylanden bekent ; bet geen men ey- 
gentlyk Yzer-bout noemt; -vai dezen boom is mede bet 
bert of binnenfte bout rondom met een wit fpek omgeven, 
omtrent een band dik s. °t welk men in "t gemeen fpint 
noemt, gelyk wy boven van de Ebbenbouten gezegt beba 
ben, en nog verfcheide diergelyke volgen zullen; maar 
alle diergelyke berten of binnen-bouten , die van een boo- 
er coleur , en cap n zyns, noemt men een 
yk in 't Grieks Melandryon, in "t Maleyts Dras, 
elyk de barde zenuwen in de planten en wortelen Ampu- 
Jon. Zo willen wy ook in 't generaal bekent gemaakt beb- 
ben , dat meeft alle de volgende wout-boomen in manneken 
en wyfken onderfcheiden worden; waar van men bet voor 
*t manneken bout , bet geen harder van Jubftantie ; kleen- 
der van bladeren en vruchten, enryker van bloemen is, 
% welk men ook gemeenelyk tot "t timmeren gebruykt: Het 
«wyfkeń beeft een weker bout, ligter coleur , grooter bla- 
deren, em meer vruchten, tot "t timmeren meeft ony 
C3 
