>” HERBARII AMBOINENSIS ZiberIV.cap. VII. 
Sic itaque Metrofiderum quoque dividimus in ma- 
rem & feminam, cujus mas vulgatiffimus eft, quem 
primum defcribemus. 
Altiffima ać vaftiffima eft arbor, non penitus re- 
&um gerens truncum, fed plerumque incurvum, ex- 
ceptis iis , qui in denfis crefcunt filvis , qui trunci ere- 
éti admodum obfervantur; paucos vero incurvos gê- 
fit hzc arbor majores ramos, eleganter extenfos,ex qui- 
bus plurimi nodofi & incutvi excrefcunt ramuli, qui 
in plures aliós mińoresque divifi funt. Arboris cortex 
eft glaber, cinereus , Vel in album tendens colorem, 
ramorum vero magis fufcus eft, in inferiore trunco 
duplicatus, qui in fenećtute feparatur in magnas fir» 
masque lamellas ultra cultrum craffas , in brevioribus 
ramulis folia plerumque in bina paria diftincta funt, 
in junioribus vero arboribus in tria paria oppofita. 
Folia hec funt fubrotunda, tres quatuorve pollices 
longa, paulo minus lata, paulumque antrorfum in- 
flexa. cui lateri magnus nervus femper proxime ad- 
cumbit, ita ut hic non directe per medium tranfeat , 
funtque illa porro firma, glabra, & late viridia , pau- 
cis transverlalibus coftis diftinéta, a quibus vetufta 
fcabra funt, hec quoque fuperius rotunda funt , fed 
juniora funt magis oblonga, brevique apice donata, 
quoque vetuftiora funt folia, eo minora; fique effent 
incifa, cum ee foliis maxime convenirent , fapo- 
rem porro habent dulcem , cum parva adítrictione, 
ita ut hzc juniora folia cruda edi poffint. 
In ramulorum fummo racemi breves propullulant, 
quibus infident plurima gana capitula forma modo- 
que Caryophyllorum , fed non ita cruciatim pofita 
nec ordinata: Hec fefe aperiunt in flofculos quadri- 
petalos fubrotundos, coloris ex viridi lutefcentis inftar 
florum Mange, magnitudine florum Clematitidis , in 
ipforum centro aliud locatur album & oblongum pe- 
talum fuperius circinnatum , circa quod primo tria 
locantur longa, fubtilia, & rubra ftamina , ample ex- 
tenfa, quorum quodvis prope ortum fuum bina bre- 
viora & magis albentia gerit ftamina , totque prope 
iftud medium petalum, majora-autem ftamina varias 
habent antheras farina flava adfperfas 
centro brevis adparet coronula, cul longum infidet 
cornu inferius latum & viride, fuperius anguftum in- 
ftar fili, & rubrum, quod in fructum excrefcit. Flo- 
rum odor eft gratus , fed debilis, fere inftar illius 
forum Canangz , fiqué hi marcefcunt , petala externe 
magis flavefcunt, mediumque violaceum habet colo- 
rem. 
Fructus eft filiqua longa, tenuis, & plana, fpitha- 
mam vel undecim pollices longa, tres digitos lata, 
calamum circiter craffa, oris qualibus & aliquando 
rotuberantibus, ejus pars inferior eft fere recta hi: 
umque craflum format , fuperior vero pars gibbofa 
eft ac tenuor , adlatera plerumque incurva, fique ma- 
tura, obfcure fufca feu nigricans, nec facile aperiri 
poteft ac dura eft. Intus locantur quatuor, quinque, 
vel fex-tenuia &- plana officula feu fabe nigre, ma- 
gnitudine circiter denarii, ad cultri craffitiem , non 
rotunda „fed oblonge & fere cordate, quz in hilo 
fuo umbilicum gerunt, quo filique nećtuntur, in his- 
ce medulla invenitur ficca, viridis , forma folioli fita, 
que verum includit femen , ex quo juniores proger- 
minant arbores. 
Si hzc arbor profunde incidatur , ut per albam ejus 
fubftantiam fufcum tangatur cor, late rubens exftillat 
fuccus inftar tenuis fanguinis , qui in linteis inexpungi- 
biles cauffat maculas, quod omnes plerumque tales 
fucci efficiunt. 
> Lignum, uti dictum eft, duplex eft, externum al- 
burnum tantum eft,. in junioribus arboribus pal- 
mam craflum, in adultis binos digitos, inzquali 
erafütie cor ambiens , uti vitellum in cocto confpici- 
tur ovo ab una parte necs adcumbere tefte quam 
in altera: Lignum ipfum feu genuinum Syderoxylum 
fubftantia eft folida , gravis, dura, & craffis conftans 
ex fbris, cum carne bovina feu Quercu noftra conve- 
nien$, in mare pallide fufca, fed ficca obfcurior eft, 
ac demum nigricat, una tamen ejus invenitur fpecies, 
-cujus lignum crudum ad pallide ruffum adcedit colo- 
zem, que Metrofideros rubra vocatur, 
Altera Metrofideros femina modo crefcendi cum ma- 
re convenit, fed ejus folia funt longiora, flaccidiora, 
& acutiora, quinque vel fex pollices longa. 
Trunci 
in ipfo Horis ` 
Zo deelen «vy dan ook den Yzerbout-boom in manneken 
en wyfken, waar van 't manneken bet eygentlyke , en 
meeft bekende is, en "t welk wy nu eerft bejcbryven zul- 
len. 
Het is een zeer boogen en robuften boom, niet beel re 
van flam, maar gemeenlyk wat bogtig , bebaloen die in 
digte boffcben [taan , dewelke zeer regt zyn; by beeft 
weinige en kromme booft - takken , ordentlyk uitgebreidt , 
en daar aan veele knoeftige en kromme ryskens, die but 
in veele andere en kortere verdelen. De jcbor/je des booms 
is even,ligt,a/ch-graauw, of naar 't witte trekkende, 
maar aan de takken is ze graauwer ‚aan de onderfte ftam 
dubbelt, en in den ouderdom affcbilferende , met groote 
en ftyve lappen, ruym een mes dik; aan de korte ryskens 
Jtaan de bladeren meeft by twee paren, en aan de jonge 
boomen drie paren, regt tegens malkander. Dezelve zyn 
rondacbtig , drie en vier duimen lang , vat minder breet, 
en een weinig na vooren geboogen , welke zyde de groote 
zenuwe altyd naaft leyt, zo datze niet regt door de mid- 
den gaat, wat [Lyf , glad, en blyde-groen , met weinige 
dwers-ribben , dieze in den ouderdom wat geplooyt maken. 
De oude bladeren zyn vooren rond, maar de jonge zym 
langwerpiger , met een korte /pitze „en boe ouder, boe kleen= 
der zy worden; waren ze gekerft, zouden zy met ons 
Eyken-loof groote gelykeniffe bebben , van fmaak zoet , 
met een kleene adftriötie, zoo dat men de jonge bladeren 
wel raauw kan eten, 
- Aan "t uitterfle der ryskens komen kort getakte trosjes 
voort, daar aan flaan veele fpaans-groene knoppen, im 
maniere als de Nagel-ktoontjes , dog zo wel niet in 'tkruis, 
en gejcbikt. Deze baar- openende werden bloempjes van 
vier langwerpige en vooren ronde blaadjes , van .koleur 
geel-groen, als de Mangas-bloemen , en in de groote, als. 
die van Clematis; in haar midden flaat een ander wit en 
langagtig blaadje aan de boven rand gefinbbelt, rondom 
aan voor eerft drie lange fubtile en roode draden; wyd 
uytge/preyt , hebbende ieder by zyn oorfpronk nog twee 
korter en witter draden, en ook zoo veele by "t middelfte 
blaadje, dragende de groote draden diverze noppen , met 
geel meel hefiennypt. magt im do millon viet mon sen hort. 
bekertje of kroontje, daar in [laat een lang boorentje ,on- 
der breet en groen, boven final, als een trad > en roody 
waar uyt de vrucht werd. De reuk is lieffelyk, dog flap, 
bykans- als die van Cananga-bloemen „en als deze bloemen 
oud worden, zo ziet men de buitenfte blaadjes geelder y 
en bet middelfte wert violet, ` ' 
De vrucht is een lange, dunne, en platte bouwe, een 
Jpan of elf duymen lang, drie vingers breet, en omtrenz 
een fchaft dik, meeft met evene kanten, of bier en daar 
met een bogtjé , de buyk is febier regt , en maakt een dikké 
naat, de rugge is bultig en dun. By zyn ook gemeenlyk 
ter zyden wat gekromt, ryp geworden, donker-bruyn of 
fawart , niet ligt om te openen, en bard. Binnen leggen 
4.5. en 6 dunne platte boonen, ook fwart, en even in 
de grootte van een kleene fchelling , in de dikte van een 
mes, niet rond , maar langwerpig, of als een bert „en in 
"t kloofje een kori adertje hebbende , waar mede zy aan de 
Schaal bangen. Binnen is een groenagtig droog merg , in 
de gedaante van een blaadje, "t welk bet eigentlyke zaat 
is, waar van jonge boomen voortkomen. = 
Als men in den boom zo diep kapt , dat men door 28 
witte [pint tot bet brwyne hert komt „zo loopt "er een ligt- 
roode zap uyt als dun bloed , °t welk in ^t linnen- onuyt- 
NAM vlekken geeft, gelyk alle meeft diergelyke zap- 
en doen. 
. Het bout „als gezegt „is tweederley , bet buytenfle witte 
is maar fpint , een band dik aan de jonge- boomen; en aan 
de wolwajjen twee vingers dik, dog inongelyke dikte „bet 
bert omgevende , gelyk den doorn in een gekooktey gemee- 
nelyk de eene zyde nader ligt, dan de andere. Het bert 
of eygentlyke yzer-bout, is een vafte fubftantie , favaar- . 
bard, en grofdradig , met bet robufte o[fem - oleefab , of 
met ons Eykenbout te vergelyken, aan "t manneken ligt- 
bruyn, maar befterft boog-bruyn , en ten laatften favarte 
bruyn, men beeft egter een SEN > waar van * raauwe 
bout na °t ligt-roffe trekt, "t welk men rood Yzer-hout 
noemt. 
2. Yzerhout 't wyfken is in manier van wallen te 
mannetje gelyk, de bladeren zyn wat langer , flapper „en 
Jpitzer 5 en 6 duimen lang. ¿E s 
an 
* 
