26 
tice Hatabe[fi. Amboinice Samar feu Samal: Mas 
peculiari nomine vocatur „Samar Batoe, ob lapideam 
ejus fubftantiam, ac duritiem. Ru: 
Locus. Optimum ac ruberrimum lignum crefcit in 
Moluccis, tum in Amboina, vicinisque ipfi infulis „ac 
refertim in Uliafferenfibus: Non amat litora s vel 
oca ipfis vicina, fed altos montes. 
Ufus. Ad «des navigiaque hoc lignum adhibetur, 
prefertim ab Uliafierenfibus ligniariis, qui non tan- 
tum poftes ac trabes precipuarum ipfarum zdium ex 
eo formant, fed coftas infuper carinasque navigiorum 
Corre Corren dictorum , quod certum navis genus eft 
ratis more fabricatum , lateralesque afferes , non vero 
conftratum , quum lignum hoc fit nimis grave , fed in 
aqua marina durabile. Si in edibus hoc ligni genus 
diu fuerit inveteratum , adeo indurefcit, ut clavum 
transfigere vix poflint, in muris vero eodem confer- 
vandum eft modo, quo antecedens Syderoxylum. 
. Foemina ad tigna rion adhibetur multum , quum illius 
lignum non fit durabile: Ob corneam ejus fubftan+ 
tiam difficulter quoque per medium ceditur, fed per 
longitudinem facile finditur. Magi Indici hujus ar- 
boris radices effodiunt, quzdam incondita muflitantes 
more fuo verba, hasque cum quibusdam: aliis radici- 
bus fupra caput geftant , ut juxta ipforum.opinionem 
inmunes a vulneribus effent in bello. ' 
In Arboribus Amboinenfibus fructus adeo raro in» 
venitur, ut Amboinenfes ipfas fteriles putent, dicunt- 
que arbufculas ex radicibus veterum arborum propul- 
lulare , uti in Socco id fit arbore: T'ernatenfes contra 
adfirmant fructus illas gerere , qui maturi ex rotundo 
oblongi funt inftar ovi Columbini , qui tenera etiam 
& fufca folia in olus coquunt, vel cum pifcibus pro 
condimento edunt, licet maxime amaricent & ad- 
ftringant, quas binas qualitates ad fanitatem condu- 
cere dicunt. | 
T bula Undecima * - 
Ramum exhibet Metrofideri Molucce. 
TZ e AER A Tabula  Duodecima ce? pa god 
Ramum exhibet Metrofideri, que Samar femina vocatur. 
OBS: BER: VAT EE 
Samar arbor apud Valent. p, 220. etiam occurrit , & in 
Tab. fab No. LIV. exhibetur, 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber TV. cap. VIII. 
Ternaats. Ternataans Hatabefi. Amboinfch Samar of 
Samal. Het mannetje wert in "t byzonder genaamt Sa- 
mar Batoe, wegens zyne fleen-bardigbeyd. 
Plaats. Het befte en roodfte waft in de Moluccos, 
naaft bet zelve is bet Amboinfche in al de omleggende Ei- 
landen bekent, inzonderheid in de Uliaffers, Het waft 
niet geern op ftrant, of daar omtrent, maar altyt in * 
booge gebergte. 
ebruik. Tot den febeeps- en buisbouw is dit bout 
gebruykelyk , inzonderbeid by de UliafJerfche timmerlieden, 
die niet alleen fiylen en balken tot baare voornaame ge- 
bouwen daar van maaken, maar ook de zaat - bouten of 
kielen van baare Corre Corren (dat zyn Vaartuigen) ga- 
leys - gewys gemaakt, met de meefie planken daar aan, 
maar geen bovenwerk, om dat dit bout te fwaar is, daar 
en tegen in bet zee-water durabel. Oud geworden zynde 
in de buyzen, wert bet ook zo bart, dat men qualyk een 
fpyker daar in krygen kan, en in muurwerk moet bet op 
dezelfde manier bewaart worden , gelyk van bet voorgaan- 
de Yzer-bout gezegt is. | 
Het wyfken wert tot geen timmerbout gebruikt. van 
eenige aangelegentbeid om dat bet geenzints durabel is. 
Wegens zyne boornagtige fubftantie „is dit bout moeyelyk 
dwers te kappen, maar /plyt Est in de lengte. De In- 
diaanfche [wart - Konfienaars graven de wortelen. dezes 
booms uit onder bet preuvelen van eenigeonbekende woor- 
den naar haare manier, en dragen die met eenige andere 
wortelen boven "t booft, om na haar geloof in den oor- 
log onquetshaar te zyn. mei: | 
Aan de: Amboin/cbe boomen is de vrucht zo zelden te 
vinden, dat bet de Amboinezen voor onvruchtbaar bou- 
den, en zeggen. dat de jonge boompjes wit: de wortelen 
van de oude voortkomen, gelyk aan de Soecum-boom ge- 
Jebiet. Daar en tegen de Ternatanen zeggen, datze vruch- 
ten hebben, dewelke ryp zynde uit den ronden lankwer- 
pig zyn, als een duiven-ey , dewelke ook de jonge bruyne 
bladeren tot Bocafjan en viffen. eeten „-boewel die: mers 
kelyk bitter en t'zamentrekkende zjn , "t welk gy: voortwee 
gezonde eygen/chappen bouden. “sido illuä za 
a Dedo Plait’: 
Ko een ‘Tak van het Termas aan/ohe of UE 
` De twaalfde Plaat ` 
Vertoont een Tak van het Wifies Tzerbout , het geen Sama 
het Wyfje genaamt wen, ` 3 
AANMERKING 
De Samar Hom komt medė voor by Valent. paz. 220, EB 
wert op de Plaat onder No, LIV; te “ es | 
CAPUT: NON UM. 
Metrofideros Spuria. Taéwan. 
Uarta Metrofideros fpuria eft fpecies, mixtam- 
O ue erit fecunda fpeciei naturam ut & Tsjam- 
„padahe , huic autem proxime adcedit, vide- 
turque (ilveftris vel montana ejus fpecies, dividitur- 
que in marem & feminam. 
Primo Taëwan mas truncum gerit brevem , craffum, 
ac parum finuofum , quem vir ulnis complecti nequit, 
cortice rugofo , ac mufcofo obduétum , vulnera” 
tusque lentum exfudat lac inftar Tsjampadahe. Ra- 
mi rachidesque irregulares funt , quibus folia fimpli- 
cia infident , nullo ordine pofita , pauco numero „a fex. 
ad novem pollices longa, binos cum dimidio & tres 
lata, oris equalibus; in apicem brevem firmumque 
definentia, illis Tsjampadahe fimilia , fed majora, 
fuperiore parte plerumque glabra nec fere rugofa ; 
in inferiore parte parum rugofa funt, fed non pilofa, 
obliquis admodum & finuofis coftis pertexta, mew. 
que interftitia multo minoribus cancellatis repleta, 
funtque ibi obfcure viridia nec fplendentia,  ' 
Juniorum arborum folia funt rugofiora , inque ip- 
forum oris figna quedam vel veftigia-angulorum ad. 
parent, 
IX HOOFDSTUK. 
Bafaart Tzer-bout. 
Et vierde Yzerbout is een baftaart-geflagt , en heeft 
een gemengde natuur van bet kua zerhout' en 
de 1sjampadaba , dog dit laatfte komt het naaft , en 
Jcbynt een wilde of berg-zoorte daar vantezyn , men ver. 
deelt bet in mannetje en wyfken. - R i 
1, Ta&wan bet mannetje, gewint een korte dikke en 
wat bogtige flam, denwelken een man niet omvademen 
kan, met een ruyge mojchagtige (chore omgeven, de- 
welke gequetfi zynde_een taaye melk uytgevén s eelyk den 
Tsjampadabá-boom. De takken en ryskenszyn ongejchikt, 
daar aan de bladeren enkelt (taan , en zonder eg wein 
nig im getal, van 6. tot O duimen lang, 2: &n-3. breet » 
‚ met effene kanten en een flyve korte [pits., die van.Tsjam- 
padaba mede gelyk „dog grooter , aan de boven-zyde meelt 
glad, of nur merkelyke rwygten. Aan de fi pen 
zynze wel ruyg , dog zonder bayren , met zeer fchuynzeen 
bogtige ribbens, en baare-tu[fcben-plaatzen met veel mina 
dere, ruytsgedoys doorweven en due do) geen. | 
Aan de jonge boomen zyn de bladeren wat ruyger , en 
aan de kanten ziet men eenige teekenen van boeken, de 
: mid- 
