25 
formari poffunt ligno, pretereaque recens cefum ad 
edes adhibitum quam facillime a coflis exeditur, un- 
de & Amboinenfes ejus poftes eligunt fponte in filvis 
deciduos , quorum exterius jam computruit alburnum , 
qui ruditer porro ceduntur , domibusque adponun: 
tur. Recens vero cefi poítes feminz adhiberi etiam 
poffunt, fi fumo repletis feepius modo exponanturlo- 
cis, quales plurimz funt incolarum cafe ‚unde dura- 
biles funt, adeoque indurati „ut pulfati fonitum edant. 
Optimum quoque eft hoc lignum ciftellis ex ipfo for- 
mandis, quz elegantiores ac leviores funt illis vere 
Metrofideri, nec umquam adeo nigra vel fufcz funt. 
Defeétu Pinang hujus trunci cortex recens adhi- 
beri poteft , qui dulcis eft faporis cum levi adftrietio- 
ne, fpumamque oris adeo rubentem reddit ac vera 
Pinanga, fi firi & calx ipfi addatur. 
In terra hoc lignum durabile admodum eft, fere ac 
Novella nigra, quod nempe fporite fua emortuum eft, 
atque in filvis deje&tum , qualia frufta aliquando in- 
veniuntur multos per annos incorrupta ventoque ex- 
pofita, quz ficca nigra funt, & ab alburno denudata, 
quz interne intenfum gerunt luteum colorem ; fique 
hoc lignum zdibus inferviat , fatis durabile eft, fi mo- 
do terram nonadtingat, vel in loco humido depona- 
tur, unde mox putrefcit. 
Tabula Decima Tertia- 
Binos fiftit ramos Metrofideri fpurie , que Taewan vulgo vo- 
tur. 
Ubi Lit. A. Maris ramum fructibus irregularibus onuftum 
reprefentat, quorum oflicula feminalia confpiciuntur ad «a 
minorum lateralium fructuum. 
B. Vero ramum femine exhibet, - 
CAPUT DECIMUM. 
Cofafis. Gëf, 
Oft Metrofideri fpecies hoc celebre tignum fuum 
N obtinet locum , cujus tres nobis obvenere fpe- 
cies: Primo mas feu rubra; Secundo alba, feu 
pallida: Tertio mollis, que femina effe putatur, que 
omnes parum forma, modoque crefcendi differunt, 
excepto lignorum colore. à | 
Cofaffus arbor eft alta truncum gerens craflum , qui 
mox finuofus & angulofus ac raro rotundus eft, fed 
torofus, foveisque inpreílus, cujus cortex eft glaber 
& pallide cinereus, ficcus, ac fragilis , in mare intus 
luteus , fortisque odoris ‚fed-non jucundi: Ejus rami 
rachidesque admodum fcabrz funt, facileque abrum- 
untur, nec inflecti poffunt, quin frangantur, intri- 
cati illi autem pofiti funt, he vero cruciate , nec ad- 
modum extenfz , fufcoque & E cortice obducte, 
ui in femina magis viridis eft. ` 
Ejus folia funt longa & sa irt illaque Sampacce 
referunt, fed funt ficciora , fuperne intenfe & obfcu- 
re viridia, fubtus fübincana, prune rage fi- 
que rachides fint longe, poft fuperiorem foliorum 
ternionem unum alterumve par locatur oppofitum & 
cruciatum , funt vero folia palmam longa, tres digi- 
tos lata, firma, ac plerumque quafi femi aperta vel 
cuculata, coftis parallelis ac transverfalibus pertexta, 
fubamari ingratique faporis. Femina folia funt majo- 
ra, flaccidiora, ternaque fuperiora plerumque bina 
ternave alia habent paria fuppofita. _ 
Maris folia, terna nempe fuperiora inzqualis funt 
longitudinis, fupremum nempe feu medium octo no- 
vemque pollices eft-longum , binos vel\binos cum 
dimidio latum , poftque illud nunc fimplex nunc ge- 
minum fubfequitur par in acutum definens apicem, 
fuperiorque folii dimidia pars brevior quoque vide- 
tur altera , in fupremo vero ramulo folitarium ali- 
quando etiam obfervatur folium loco trium, quum 
vetufta fepe decidant , plurima autem horum pars 
verrucis puftulisque quafi ita obfeffa eft, ut inelegan- 
tis fint forme. 
Flores in ramulorum fummo progerminant inftar 
illorum Liguftri, magnitudine ac forma illorum = 
gondi, 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IV. cap. X. 
van maaken, daar toe bet verfch gekapte in de gebouwen 
A zeer ligt wormfteekig wert , zo neemen de Am- 
oinezen de ftylen, die zy in "t bofcb vinden van zelfs 
omgevallen, en waar van bet buitenfte /pint afgerot is, 
die xy dan raauw bekappen , en aan baare buizen gebrui- 
ken. De verfch gekapte , inzonderbeid die van't wyfken, 
kunnenze ook gebruiken als ze maar in rookagtige plaatzen 
Jtaan, gelyk meeft der Inlanders buysjes zyn , waar van 
ze durabel worden, en zo bart , dat ze klinken: Het is ook 
bequaam om kleene kiftjes daar van te maaken , die fraayer 
en ligter zyn dan van bet regte Tzerbout, en nooit zo 
Jwart-bruyn worden. 
By gebrek van Pinang, kan men de verfche fcbor[fe 
dezes ftams gebruiken, die zoet van fmaak is, met een 
kleene adftrittie, en bet fpeekzel alzo rood verft als regte 
Pinang , als men er Siri en kalk by doet. 
In de aarde is bet ook zeer durabel, [chier als de No- 
vella nigra, te weten, dat van zelfs geftorven, en in 
de bofJchen gevonden is, diergelyke ftukken men zomtyds 
vint ‚lange jaren in wint onbedorven gelegen hebbende; 
Jwart beftorven, van bet buitenfte [pint ontbloot „en van 
binnen Jchoon hoog-geel. Anders al 't gene men omkapt, 
als bet nog in "t groeyen is, en aan gebouwen gebruykt 
werd, mag geen aarde nog vogtigbeid raaken, waar van 
bet ftraks verrot. 
De dertiende Plaat 
Vertoont twee Takjes van het bafłaart Yzerhous, het geen 
- Taêwan by t gemeen genaamt wert. 
Alwaar Lett. A. aanwyft een Takje van het mannetje , met 
- zyn irreguliere vruchten beladen , waar van de Zaatkorrels 
door a a aangewezen werden uit de kleine byvruchten. — 
B, Vertoont een Zakje van het wyfje. 
X HOOFDST UK. 
Cofaffus- Boom. 
Aaft de geflagten van "t Yzerbout, verdient dit vers 
N maarde timmerbout zyn plaats te bebben , waar van 
zig drie zoorten vertoonen. 1. Het roode of bet 
manneken. 2. Het witte of bleeke. 3. Het weeke, dat 
men voor bet wyfken boud, alle drie van gedaante en 
manier van wasdom weinig onderfcheiden , bebalven in 
de coleur van bet bout. 
Cofaflus: is een bouge boom, egter met een dikke flam, 
die wat bogtig ftaat, zelden rond, maar boekig en met 
kuylen , met een effene en ligt-graauwe fcbor[Je , droog en 
bryzelig , aan bet manneken geel van binnen „en flerk van 
reuk, dog niet lieffelyk. De takken en ryskens zyn zeer 
Jtyf , breken kort af „en laten zig zonder breken niet bui- 
gen, [aan verwerd: door malkander , en de ryskens in % 
kruys , met verre uilgebreyd , en met een bruyne gladde 
Jebor[fe, dog aan ’t wyfken groender. 
De bladeren zyn lang en final „en gelyken die van Sam- 
pacca, dog zyn droger, boven droevig hoog-groen, van 
onderen grysachtig meeft drie by malkander , en zo de 
ryskens lang zjn, agter de voorjte drieling nog een of 
twee paren regt tegens malkanderen ‚en ’t kruys een band 
lang, drie vingers breed, ftyf, en meeft maar half ge- 
opent , met parallele dwers-ribben , bitteracbtig en onlief- 
felyk van fimaak. Aan *t wyfken zynze grooter, flapper, - 
en de drie voorfte bebben gemeenlyk nog twee of drie pa- 
ren agter bun, por 50 
` De bladeren van *t manneken , té weten de q wytterfte, 
am van ongelyke lengte, te weten, bet woorfte of mid- 
elfte 8. en 9. duimen lang, 2en 2; breed, en agter de- 
zelve zomtyds nog een enkelde ‚z0mtyds nog een paar ‚met 
een lange jpitze; en de voorfte belft van "Mad fcbynt 
ook wat korter te zyn dan de andere, dog men ziet dik- 
wils ook aan "t voorfte een alleen [taan , in plaats oan dri?n, 
om dat er in den ouderdom een party afvallen , de meefte 
zyn met veele wratten en puyftjes zodanig bezet , datze on- 
zienlyk fcbynen. 
Het bloeizel ftaat aan *t voorfte der ryskens , gelyk dat 
van Liguftrum , van gedaante en grootte als dat van ’t 
i Lagondi , 
