ni tresve inferiores afferes ex Cofaflu , atque ex prece: 
dentis ligno nil nifi inferior navis pars exftruitur , reli- 
qui afferes eo pertinentes ex leviori eliguntur ligno. 
Maris ligtum ficcum politiffime elaborari poteft , præ- 
fertim illud, quod in filvis fponte déciderit & exfic- 
catum fit, colorisque eít adeo eleganter citrini ac 
Buxus , & craffioribus femper venis diftinétum, in- 
fervitque ciftis & fcriniis ex eo formandis, longis 
vero tignis ac palis non utile eft, que in medio onus 
fuftinent, quum facile frangatur, fub terra durabile 
quoque eft, unde & Maca arenfes eg nationes , 
uibus abun Jat, craffos ex illo formant afleres , quibus 
fepulchretorum fuorum oras obducunt , Æthiopum 
more, in quibus demortuos fepeliunt: Macaflarenfes 
quoque experti fuere, fi hoc lignum per aliquot an- 
nos fub terra fit conditum , petrzfieri , hunc in finem 
meditullia fumunt vetuftiffimarum arborum, que ad 
tres pedes in argillofa ac coenofa abfconduntterra cir- 
ca ædes fuas in locis declivibus ac humidis , ubi Ory- 
ze palez alizque fordes projiciuntur, unde intra bi- 
nos tresve annos in lapidem degenerat. 
Dendritis hzc politiffima eft, ex fufco cinerea, feu 
coloris hepatici, citrinis venulis ac vorticibus diftin- 
Eta, iis in locis, in quibus nodi antea fuere, adeo- 
ue glabra eft, ut nulla ipfi adhercat aqua, inftar 
endritis Oleg , ex qua tenues formant cotes , quibus 
acuunt tela & arma, politaque reddunt , qu& ficca iis 
adteruntur, hec enim dendritis ipfa non minuitur, 
fed ferrum aliaque metalla ipfi adherent tanquam la- 
pidi Lydio , unde ferrum acuitur & politur: Tale quo- 
que lignum fupra in capite de Mangoftana defcripfi- 
mus. | 
"Tabula Decima Quarta 
"prt amd rna S EXEC 
Ad B. vero femina ramulos cum fraétibus delineatus confpicitur, 
ORSER VAT TO 
Amboina defiript, pag. 220, brevi- 
Corassus a Valent. in 
ter quoque defcribitur. 
HERBARITAMBOINENSIS 
Liber IV. cap. XI, 
daarom neemt men maar de tweede of derde onderfte plan- 
ken van Cofaffu , en van 't voorgaande Ch Samar niet 
meer, dan ’t zaat-bout , en de refterende planken van lig- 
ter bout. Het bout van 't mannetje droog zynde ‚laat zig 
zeer glad werken , inzonderbeid dat im de bofjcben van 
zelfs omgevallen en beflorven is , werdende als dan zo 
bleek-geel , als Bux-boom , dog altyt met merkelyke aderen, 
en dient tot lange Kaffen en Kiften daar van te maaken, 
tot lange /parren en regelings dient "t niet, dieindemid- 
den eenige laft moeten dragen, om dat bet kort afbreekt: 
Onder de aarde is 't ook duurzaam, daarom de Macaffa- 
ren en andere Natiën, die ’t in overvloet bebben , dikke 
Planken daar van maaken, waar mede zy de zyden van 
baare graven bezetten , na de d DC wyze, en haare 
dooden daar in begraven; dezelve Macaffaren bebben ook 
bevonden door dit bout onder de aarde te vergraven , dat bet 
binnen zekere jaren in [teen verandert , bier toe verkiezen 
zy de bertflukken van zeer oude boomen , en begraven die 
. voet of meer diep in een flykige kley-gront, of omtrent 
aare buyzen , daar bet wat laag en vogtig is, daar ze 
"t kaf van de ryft of andere vuyligbeid been fmyten, al- 
waar "t dan in 2. of 4. jaaren tot een [leen werd, 
Dezen fteen is zeer glad , bruyn-graauw of leververtwig 
met eenige geele aderen of eenige drayingen , daar de guaf- 
ten getaan bebben, zo glad dat er geen water op vat, 
gelyk een olyf-fteen , bier van maaken ze dunne flypfteen- 
tjes, waar mede zy de [meden van baafe Kriffen en To- 
ranen aanzetten , en glad maken, droog daar op vryven- 
de, want dezen fteen neemt zelfs niet af, maar bet yzer 
en alle metalen blyven daar aan bangen , gelyk gen toet- 
[leen , waar door 't yzer als dan jcberp en glad werd. 
Diergelyken bout bebben agy in bet eerfle Boek, in bet 
Kapittel vän Mangoftan bejcbreven, 
De veertiende Plaat 
Vertoont een Tak van de Cofaffus: Boom. 
Alwaar door Lett. A. aangewezen werden de bladeren van 
"het mannetje, - m 
Door B. een Takje met vruchten van het wyfje, 
AANMERKING. 
De Cofaffüs-Boom wert by Valent. in de befchryving vat 
Ambon op pag. 220. mede kortelyk afgemaakt. 
CAPUT UNDECIMUM. 
| Cofaflus Citrina. Ucken Pule Batu. 
en mixtam gerit formam inter Cofaffum & Pule 
mediam, quarum prime quoad folia & lignum 
* fimilis eft, fed ejus truncus rectior eft. Folia 
bina ternaque fimul conjunguntur longis infidentia 
edunculis, que in ramulis vero cruciatim oppofita 
funt, atque hi glabri funt, cortice plumbei coloris 
obduéti: Folia quoque illa referunt Cofafli maris , fed 
abriora funt, & lete magis virentia, coftas geren- 
tia transverfales & protuberantes, ab utraque acumi- 
ata parte, a fex ad novem pollices longa, binos ac 
inos cum dimidio lata, lateralia vero folia femper 
funt minora, odoris gravis, fi conterantur, fere jn- 
ftar illorum, Gumirz. Ramuli funt longi, copiofi, 
ac plerumque in triangulo ‘pofiti. 
Flores in parvis progerminant umbellis, que ex 
lurimis compofita eft capitulis viridibus inftar femi- 
bis Sinapis hisce infident flofculi minimi albi, vix 
rifibiles y E iepel > haud multum aperti: Fructus 
font Dous longe , angufte , bigeminz, communi 
ex major pedunculo dependentes, Silique he’ vi- 
ginti € unum pollices funt longe, teretes, culmum 
Crafle , vel tenuem calamum, exterius parum ftriate, 
ex duplici pellicula compofite: Cutis autem harum 
extrema ftriata per maturitatem finditur in multa lon- 
ga filamenta, fub hifce dura & continuata reconditur 
pellicula, flava, convoluta, minima obcludens offi- 
cula feminalia paleacea, quz ad oras fuas tenuiffima 
albicantia & inftar ferici fplendentia gerunt filamenta, 
omnia vero liec involvuntur ficc & herbacez me- 
dul- 
XL HOOFDSTUK. 
Geele Cofaffus. 
Uta beeft een gemengde fatzoen van Cofaffu en 
Pule „bet cer Ke van bladeren en bout zeer gelyken- 
de, hoewel den flani regter is. De bladeren ftaan 
ook 2. en 3. by malkanderen op lange fteelen , dewelke aan 
de ryskens-in 't kruys tegens malkanderen flaan, zynde 
de ryskens met een gladde loodverwige fcbor[fe bekleed. 
De bladeren zyn ook die van Cofaffu *t manneken gelyks 
dog gladder en blyder groen, met de wytfiekende Ge 
ribben, agter en vooren toepe/pitft , van 6. tot 9. duymen 
lang, 2. en 24 breed, doch de zyde-bladeren zyn altyd 
kleender van reuk, fwaar , als men że vryft bykans als 
die van Gumira. Deryskens zyn lang, veel, en ftaan 
meefb in cen drie-angel, 
Het bloeizel komt woort aan kleene dollen , en beftaat 
uit veele kleine groenë knopjes , als moftaart-zaad, daar 
op ftaan zeer kleene witte een > pas kennelyk , lang- 
agtig „en niet wel gen, De vruchten zyn lange [malle 
bouwen, 2. en 2. by malkander , op een anderen. groote- 
ren feel. De bouwen zyn 21. duymen lang, rönd , inde 
dikte van een firoobalm „of dunne Jebaft , van buiten wat 
geftreept „uit een dubbelde fcbelle beftaande. De buitenfia 
gefirecpio buyd ryp zynde , [plyt in veele KE draden, 
onder legt een doorgaande barde fchelle , bleek-geels 
die "t zamen gerold is, en de geringe zaat-korl in baar be- 
Sluyt ; dit zyn kleene kafagtige Sippe, bebbende aan 
beyde einden zeer fyne witte , en als zyde [gae bair- 
jes, 1 even met een doorgaand kruydagtig en 
roog merg 3 als baar deze t zamengerolde fcbelle opend » 
20 
