IV Bock. XI. Hoofiff. 
dulle, fi autem convoluta illa pellicula fefe aperiat, 
plumofum illud quafi ac leve femen vento avolat , ita 
ut nullum in filiqua fuperfit , internaque pellicula tum 
quafi extenfa eft inftar tenuis lamellz chartacez ; his- 
ce vero filiquis ac femine paleaceo convenit cum ar- 
bore Pule. 
Cortex ficcum & flavum exfudat gummi feu lac 
inftar fulphuris, quod etiam obfervatur in illo Sefoat; 
Lignum eft folidum , ponderofum , tenuibus cellulis 
repletum, citrini coloris „ad oras vero pallidius , odo- 
ris gravis, durabile admodum „nec unquam coflos ad- 
mittens. 
Anni tempus. Flores Junio menfe obfervantur , fru- 
&us vero maturefcunt ficcis feu occidentalibus men- 
fibus , mox poft Canarios. 
Nomen. Latine Cofafjus Citrina ,a citrino ligni co- 
lore: Malaice Pule Batu. Amboinice Ucken , in Hitoe 
Auren & Ajuren, quibusdam vero Mocki Waffe. Ba- 
leyice Caju Batu. | 
Locus. Non multum nota eft hec arbor, quum ra- 
ró obcurrat: In faxofis vero planisque crefcit filvis 
tam circa litus quam in montibus , invenitur vero in 
Hitoe circa pagum Lima, & in Leytimora in monti- 
bus Oerime/Jen , item in Fava & Baleya. de 
Ufus. Hujus arboris lignum elegans optimumque eft 
tam zdificationi, quam fcriniario operi ob colorem 
& durabilitatem ,fi modo magna in copia lataque ejus 
fegmenta adquiri poffent: Amboinenfes illud adhi- 
bent ad navium exftrućtionem , uti Cofaffum ad navi- 
gia Corre Corren dicta , ut & ad poftes magnarum z- 
dium, quem in finem dolabra politur & fepe etiam 
opere topiario elaboratur , citrinumque fervat con- 
ftanter colorem. Ex hoc elegantes quoque fecantur 
afferes, licet non admodum lati fint, ex quibus cifte ` 
formari poffunt. 
Tiffadores hujus radice utuntur defe&u radicis Se- . 
foat, quo Saguerum potum amarum reddunt, torrent- 
que hanc parum fupra carbones ignitos, dein illam 
parum contundunt, in minutas confcindunt partes, 
uas potui infundunt: Trunci cortex cum pauxillo 
uquas contritus in pultem ©dematofis inlinitur pe- 
dibus illorum , qui Beriberi feu Paralyfi Indica labo- 
rant, ad naturalem refufcitandum calorem, fi vero 
juls hxc calidior defideretur, addi poteft cortex ar- 
orum Pangi,& Kellor, feu Morunge. 
| "Tabula Decima Quinta 
Ramum exhibet Cofafí Citrine bigeminis filiquis , ad ramu- 
lorum extremum dependentibus. . 
OBSERVATIO ` 
Hec arbor fine dubio de Apocynorum fimiliumve lacte- 
feentium genere eft, quod , fi ejus flores depiéti vel adcura- 
tius defcripti effent, certius determinari poffet, 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
31 
zo vliegt dit ligte zaat met de wint weg, zo dat men niet 
een eenig in de bouwen vind , en de binnenfte fcbelle 
bangt als dan uitgebreyd, als cen lang riempje van par- 
Kement , met welke bouwen , en &afacbtige zaat by over 
een komt met den boom Pule, 
De fchorffe geeft een drooge en geéle gomme of melk 
uyt, EEN > bet welk men ook ziet aan die van 
Se/oat. Het bout is digt, favaar, vol fyne kamertjes, 
citroeh-geel, doch aan de kanten wat bleeker , wat favaar 
van reuk, zeer durabel, en daar nooit worm inkomt. 
. Sayzoen. Het bloeizel ziet men in Yuny, de vruchten 
«werden ryp in de drooge of Wefter-MoufJon, ftraks na 
de Canary-tyd. 
Nam! 't Latyn Cofaflus Citrina, van de citroen- 
Ges verwe des bouts. Maleyts Pule Batu. Amboinfch 
cken. Op Hitoe Auren en Ajuren , by zommige Mocki 
Waffe. Baleyts Caju Batu. 
. Plaats, Het is nog weinig bekent , en men vint "er niet 
veel boomen van. Het x in fleenige vlakke bofJcben , 
20"omtrent bet ftrant, als in °t gebergte, men heeft " op 
Hitoe, omtrent Negory Lima „en op Leytimor int ge- 
bergte van Oerimeflen. . Als mede op Java en Baley. 
Góbraik. Dit is een fraay bout „zo tot den buisbouw, 
als fcbrynwerk, wegens zyne coleur en duurzaambeid , 
konde men 't im overvloet , en groote ftukken krygen. 
De Amboinezen gebruiken "t tot den fcbeepsbouso , gelyk 
't Cofafju aan baare Corre Corren, als mede tot fiylen 
van voornaame buyzen,daar men * glad [chaaft , en zom- 
tyds uitwerkt, beboudende zyn Net ane coleur beften- 
dig. Men zaagt er ook fcboone planken van, boewel niet 
breed , daar men Kiften van maaken kan, 
De Tiffadoors gebruiken deze wortel by gebrek van Se- 
foat-wortel, om den Sagueer bitter te maken, bradende 
dezelve eerft eem weinig over de koolen , daar na wat 
kneuzende , kleen fnydende , en in den drank doende. De 
Jebor/Je des ftams met een weinig Lauguas tot een papje 
sevreven , en op zugtige beenen vefineert , die de koude 
eriberie bebben, verwarmt dezelve. Als men "t beeter 
wil hebben ‚zo mag men de fcborffe van de boomen Pangi 
en Kellor daar by doen. r 
De vyftiende Plaat 
Vertoont een Tak van de geele wb ih e 
paar houwen ofte vruchten, van he 
afhangende, 
AANMERKING. 
Deze Boom is zekerlyk van het geflagt der melkdragende 
Apocyna ofte diergelyke planten, het geen, indien de bloe- 
men daar by afgetekent ofte klaarder befchreven waren ‚met 
meer zekerheid zoude kunnen bepaalt worden. 
met zyn dubbelt 
t uytterfte der takjeg 
CAPUT DUODECIMUM. 
cov Dabanus. Dawan. | 
Awan cum Sicki vaftiffima & altiffima in Amboi- 
nenfibus filvis eft arbor, rectum gerens & craf- 
-. fum truncum, quem bini vix poffunt viri ulnis 
complecti, prope radicem in latas extenfum alas: In 
tres'vero dividitur fpecies , quarum prima eft Dawan 
Batu: Secunda Dawan Mera: Tertia Dawan Puti. 
. Primo Dawan Batu feu lapidea mas vulgo cenfetur, 
ac prope radicem latas gerit alas, ejus vero truncus 
corticem. gerit pallide cinereum & glabrum, ejus ra- 
muli feu rachides funt longe & firme, virides, & 
profunde ftriatz , non autem lanuginofz , exceptis te- 
peris & junioribus. Prope ortum geniculum q 
planum , atque fub hoc folium rotundum, inftar au- 
ricule , fed ad oras ferratum, illis vero folia infident 
nunc alternata , nunc per paria oppofita, fex feptem- 
ve uno in latere, ac fere feffilia, quorum fuperiora 
quater vel quinque pollices funt longa , non 
ecem 
m 
gl kde EL CR Boer K. 
Dawan- Boom. 
Awan is met de Sicki de grootfte en boogfte onder de 
Amboin/che wout-boomen , met een regten en dikken 
flam, die wel twee mannen omvademen moeten , 
met breede vleugels by de wortel; verdeelt in drie zoor- 
e als 1. Dawan Batu, 2. Dawan Mera. 3. Dawan 
utu, 
1. Dawan Batu of fteen-Dawan , werd voor "t màn- 
netje gebouden, beeft breede vlerken by de wortel, de 
Dom beeft een licht-graauwe en effene jcborfe, de rys- 
kens of telgen zyn lang en ftyf, groen, diep geftreept, 
zonder wolachtigbeid, bebalven aan de jonge. By ba- 
ren oorfpronk bebbenze een plat knietje, en onder ’tzelve 
een rond blad, gelyk een oor ‚dog aan de kanten gezaagt, 
daar aan ftaan de bladeren eenigzints tegens malkanderen 
met baare ryen, maar zy zelfs [taan zommige regt , zoma 
mige verwi/Jelt tegens malkander , 6. en 7. aan een zyde, 
Schier zonder fleelen,dun „en ftyf, de voorfte 10. en E 
