ed e I 
IV. Boek. XII Hoofif. 
Semi maturi fubftantiam habent ficcam inftar ca- 
ftanearum, fed lentiorem magisque mucofam, exte- 
riore parte viridem, circa medium rubentem , in ipfo 
centro officulum feminale reconditur molle , hujus 
vero carnis odor ingratus eft.& naufeofus fere imitar 
urine. : Diutiffime arbori inherent, antequam mature- 
fcant , perdurant enim a Novembri usque in Majum. 
Hujus trunci lignum albicat, craffis conftat fibris, 
nec in edibus durabile, unde ad edificia non adhi- 
betur. ; 
Nomen. Generali vocabulo hec arbor Malaice & 
Amboinice dicitur Dawan, ex quo Latinum nomen 
Dabanus derivavi: Prima autem fpecies eft Dawan 
Batu & Dawan Lacki Lacki, h. e. Dawan lapidea feu 
mas, quum durius gerat lignum, inque faxofis crefcat 
locis : Secunda fpecies eít Dawan Mera feu Dawan 
rubra, ex fufco cortieis colore in trunco, non vero 
in ligno, quod difcrimen non obfervatum fzpius con- 
fufionem parit in hifce fpeciebus: Tertia fpecies vo- 
catur Dawan Gabba Gabba & Dawan Parampuan , h. e. 
Dawan mollis feu femina, 
Locus. Non novi extra Amboinenfes infulas notas 
effe has arbores , contra frequentiffime hic obcurrunt 
ac vulgatiffimz funt inter filveftres arbores , non vero 
. inlitore,fed in montibus crefcentes, optimzque in 
locis faxofis. 
. Ufus. Apud harum infularum incolas lignum hoceft 
vulgatiffimum ad tigna,licet enim pr&cedentia Metrofi- 
deri ligna duritie & durabilitate prz Dawano excellant, 
oc tamen eligunt incole hujus regionis ad zdificia 
fua, quum vilibus ac pufillis inftrumentis hoc melius 
. elaborare valeant. Noftri vero ligniarii illud non nifi 
defectu precedentium ad clauftra , & repofitoria ad- 
hibent: Optimas tamen przbet trabes ac poftes vulga- 
rium dium; Dawan nempe lignofa, fi jufto cadatur 
tempore , mollis vero Dawan conducit tectis tignisque : 
Amba vero fpecies hoc laborant vitio , ac praefertim 
femina, quod crefcente luna cafa, vel fi juniora & te- 
nera gerat folia, in edibus facile cariem contrahat 
autalbas generet formicas , & fialiis ex rebus vel 
locisillam occupent , copiofüm ipfis prebeat nutrimen- 
tum. Hinc nunquam hoc lignum ad edium exftructio- 
nem receus iu ufum vocandum eft, fed prius bene ex- 
ficcari oportet & fame indurari. 
Poftes Soli quoque non tunt eXpuuanat | quum facile 
incurventur , quod de aliis etiam tignis dictum fr ye.” 
cens maris lignum in aqua fundum petit inftar Metro- 
fideri, fed cito exficcatur. Ex latis trunci alis optimi 
formari poffunt orbes, ex quibus lignei amplique for- 
mantur echini ac crateres , Dulang dicti, ut & breves 
rami, quibus navigia fua propellunt. à; 
Tenera pilofz fpeciei folia cum illis Languas Ma- 
lacce contrita , & inlita pruritum tollunt diffícilem Pa- 
nubefh. 
Tabula Decima Sexta 
Ramum exhibet Dabazi latifolia, que Dawan Befaer voca- 
tur, 
Tabula Decima Septima 
Ramum exhibet Dabani maris, feu Dawan Batu. . 
Ubi Litt. A. ejus racemum julis floriferis ac foliolis fubrotundis 
onuftum reprafentat. 
OS EPE IZA TLO: 
Dawan ejusque fpecies a Valent, in Amboina defeript. pag. 
321, etiam itid. ma ‘ a N 2% 
Tom. III. CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOER 3 
Onder in de balf rype, legt een "drooge Jubftantie als 
die van caftanje „dog tayer-en flymerig „aan de buitenkant 
groen, omtrent de midden roodachtig, en regt in de mid- 
den leyd een week zaadkorreltje „en de reuk van dit vleefch 
is vuyl en onaangênaam, fcbier als pis. Zy flaan zeer 
lang aan de boomen, eerze ryp werden, eń men vindze van 
November tot aan "t begin van May. 
Het bout dezes ftams is witachtig, grofdradig, en in 
de buyzen niet durabel, daarom ’t tot den buisboww niet 
genomen wert. 
Naam. In ’t generaal biet dezen boom in ’t Maleytsen 
Amboinfch Dawan , waar van ik 't Latyn Dabanus ge- 
maakt bebbe. De eerfte zoorte is Dawan Batuen Diwan 
Lacki Lacki, dat is fleen-Dawan , of manneken , om dat 
“t barder van bout is, en op fleenachtige plaatzen groeyt. 
De tweede zoorte is Dawan Mera of roode Dawan , van 
de bruyne coleur der fcborfJe aan den flam, en geenzints 
van 't bout, welk onderjcheid niet in acht genomen zyn- 
de „dikwils verwarring onder deze zoorten baart. De Jerde ' 
biet Dawan Gabba Gabba ez Dawan Parampuan , dat 
is weeke Dawan, of t wyfje. ` 
. Plaats. Ik weet niet dat t buten de Amboinfche Ey: 
landen bekent zy , daar en tegen is ’talbier overvloedig „en 
een van de gemeenfte wout-boomen , dog niet aan Jtrandt, 
maar altyd in 't gebergte wajjende , en "t befte op fleen- 
SS plaatzen. 
ebruik. By de Inlanders dezer Eylanden, is dit t ge- 
meenfte timmerbout, want of wel de mach. Yzer- 
bouten aan bardigbeid en duurzaambeid de Dawan verre 
overtreffen , zo neemt even wel den Inlander dit meeft tot 
zyn buisbouw, om dat by "t met zyn geringe gereed/chap 
beter bedwingen kan, Onze timmerlieden zullen niet, 
dan by gebrek van de voorgaande nemen, tot ’t bouwen 
van Fortre[Jen en Pakbuizen bet geeft echter goede em 
durabele, zo flylen als balken , tot de gemeene buyzen, te 
weten bet fteen-Dawan , als men * op zyn beboorlyke tyd 
kapt „en "t weeke Dawan is bequaam tot regelings „en in 
"t dakwerk. Beyde zoorten hebben die fouten , dog inzon- 
derbeid 't wyfken, dat zy by waflende Maan, of met 
jong loof beladen zynde, gekapt, in de buyzen ligt ver- 
molmen , en witte mieren genereren ,of dezelve van elders 
daar in komende, ligt voeden, Daarom zal men dit bout 
geenzints verfch aan eenig gebouw gebruyken , maar eerfE 
ter degen laten drogen, en een weinig berooken. 
De ftylen moeten ook niet in de zonne leggen, want ze 
trekken anders krom, "t evelb oan andere timmerhouten 
mede mevcmv «ys Det verfche bout van *t munneken zinkt 
in "t water gelyk Yzerbout , maar droogt ligt op. Uyt de 
breede vlerken kan men bequame borden krygen , daar men 
de vlakke boute bakken van maakt , Dulang genaamt ‚als 
mede de korte riemén , waar mede zy alle baare vaartuy- 
gen voortfcbeppen. 
De jonge bladeren van 't bayrige , met de bladeren van 
Lanquas Malacca, gévreven en opgefmeert , verdryven 
”t jeuken van "t moeyelyke Panübefit. 
“De zefliende Plaat 
Vertoont een Tak van de breetbladige Dawan, die Dawa 
Befaer genaamt wert, Mad 
De zeventiende Plaat 
Vertoont een Tak van Dawan het mannetje, ofte de Datnaą 
. Bats. ; ; 
A. Wyft aan een Tak met zyn bloeyende Paarten, en ronda 
biaadjes beladen. i 
AANMERKING: 
De Dawan wert met zyn zoorte by Valent, in de befibri: 
ving van Ambon op pag. 221. mede vermeldt, fry; 
E XIII, 
