PT E eee 
IV. Boek. XIV Hoofif. 
Capita hzc alia preterea gerunt mollia & exigua fila- 
menta, qua totum efficiunt globum ruffum,& ad taétum 
lanuginofum , neutiquam vero pungentem, florumque 
loco inferviunt , que fruftra decidunt , quain re hic fru- 
Gus convenit cum illo Bancal & Mannelorum: In de- 
ciduis fructibus obfervari nequit, quanam in parte pe- 
tiolo juntti fuerint, nifi macula quadam effet glabra. 
Poft prismata decidua, verus in confpe&um verit 
fructus , magnitudine minoris Pruni , ruffus vel pullus, 
ui carne conítat fungofa & herbacea inftar Socci 
apas: Folia decidua rubefcunt inftar cancri coéti, 
uod etiam in pluribus obfervatur filveftribus foliis. 
RE flavefcit, ac parum ad ruffum adcedit colo- 
rem, nec maris vel feminz multum differt, Sickio 
feu vulgari Bayeno ligno quam maxime fimile , fed 
craffioribus conftat fibris, mollius eft, minusque du- 
rabile, nec in igne ftridet, uti Sicki lignum. 
Anni tempus. In initio pluvioforum menfium hec 
arbor fua dimittit folia, atque in Augufto nova reger- 
minat: Fructus ab avibus quibusdam, ac praefertim a 
vefpertilionibus comeduntur , jnque hortis feruntur , 
ubi quam citiffime crefcunt in altiffimas arbores , que 
lece vigent , & ab Amboinenfibus prope fuas edes 
locantur ob folia, quz ipfis in ufu funt. | 
Nomen. Latine Samama, quo nomine Amboinice 
quoque vocatur, nullum vero aliud mihi ejus inno- 
tuit nomen. | 
Locus. In cunctis crefcit Amboinz infulis, tam in 
montibus quam in planis locis į fed ubique denfas for- 
mat filvas. | 
Ufus. Ex ejus ligno afferes potiffimum fecantur , 
qui ad vulgares adhibentur edes , atque a noftris li- 
gniariis Baye afferes vocantur, eque ac illi, qui ex 
Sicki ligno formantur , aquo vix diftingui hoc poteft 
lignum ,$amamz vero multo magis pallide flavefcit , 
nietos eft, ac craffioribus conftat fibris illo Sicki , 
nec ita bone note ac durabile eft. A Sicki maris ve- 
ro ligno melius dignofci poteft, quum hoc multo ma- 
is rubefcat, & igni inpofitum ftrideat. Oportet vero 
igniarios hec bene noviffe ligna , nec Samama li- 
num ad publica fplendidaque adhibere zdificia, præ- 
ertim talia, qua mulca abluuntur & depurantur aqua, 
quum tam cito putrefcat, tenuibus vero feptis infer- 
vire poteft, atque in locis ficcis fi deponatur, fatis 
durabile e(t, ligniarii etiam amant hanc fecare arbo- 
rem in afferes, quum elegantes recti & crafli ex eo 
formari poffint, nec difficile fit fetru vel ulaLusary D. 
gnum, taliaque femper pr&ferunt, magis ad Com- 
modum quam utile adtendentes, 
Arboris cortex a quibusdam Tiffadoribus -recenti 
infunditur Sagueri potui, fed defectu alius Oebat, qui 
r-ipfum. ruber & adftringens eft, fed non amarus; 
idem quoque ad Oebat Papeda adhibetur , fi prius in 
aqua coquatur , qua Papéda praeparatur. Trunci cor- 
tex cum illa Bintangor Laut, & Metrofideri coquitur 
in decoctum , quod propinatur contra fluorem album 
feminarum, quem expellit éz deterget, ejusque ma- 
teria terreftris fimul confortat & adítringit: Amboi- 
nenfes hujus foliis utuntur pro mappis & orbibus pre- 
fertim in publicis conviviis, in quibus tota menfa hif- 
ce foliis ut & illis Socci ftrata eft, unde & has arbo- 
res fuis adponun: ædibus , quum adeo commodum 
præbeant fupellectilem. 
In Rumphii Appendice hæc adduntur. 
Arbor in Hort. Malab. part: 3. Fig. 33. Katoe Tsjaka, 
Belgice Morgenfter vocata, æque ad hanc Samamam, 
quam ad utrasque Banckale fpecies Jibr. s. defcriptas 
referri poteft. Portugallice Fagua Fal/a vocatur. 
Tabula Decima Nona 
Ramum exhibet arboris, que Samama vocatur, 
Ubi Litt, A, ejus fruétum majori repraefentat forma. 
OBSERVATIO. 
Samama a Valent. pag. 221. obiter etiam defcribitur, & in 
Tab. iub No. LVI- exhibetur. & Katou Tsjaka H. Malab. 
a Pluks. in Alm pag 203. vocatur Arbor Indica floribus & 
frudu in globum adgregatis, 
CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOER 37 
Op baare hoofden dragenze nog andere kleene en weeke 
draatjes , die den gebeelen appel ros maken , in't aantaften 
wolagtig, dog geenzints flekende en zyn , in plaats van bloeie 
zel ,'t welk vergeefs afvalt , waar in deze vrucht overeen- 
komt met die van Bancal en Mannelen; in de afgevallene 
kan men niet bemerken , waar den fteel geftaan beeft , of "t 
moefte aan een p zyn, die men altyd kaal ziet. 
Na "t afvallen van de pennetjes, bekomt men eerft de 
regte vrucht ‚in de grootte van een kleene pruym, ros „of 
vaal van coleur , binnen met een voos en kruydacbtig vleejch, 
als Soccum Capas. De afgevallene bladeren werden rood, 
als een gekookte kreeft; gelyk vele andere bofch-bladeren 
doen.. Het bout is geelachtig , een weinig na den roffen 
trekkende , aan "t manneken en wyfken niet veel verfchil- 
lende , bet Sickje ofte gemeen Bayen-bout zeer gelyk , dog 
grofdradiger , weeker, en min durabel, in ’t vuur niet 
knerzende gelyk Sicki-bout. 
Sayzoen. In ’t begin van de regen- Mou[Jon werpt de- 
zen boom zyn bladeren af „en in Auguftus gewint by we- 
derom jong loof. De vruchten werden door eenige vogels, 
voornamentlyk de Vleer-muyzen gegeten, en in de boven 
gezaayt, daar ze dan zeer weeldrig en haaftig op/cbieten 
tot bouge boomen , die de Amboinezen by baare buyzen 
dulden, om 't gerief ,datze van de bladeren bebben. 
Naam. In % Latyn Samama, gelyk °t ook in °t Am- 
boinfcb biet , zynde my geen andere naam bekent. 
Plaats. Hy waft in alle de Amboinfche Eilanden, zo 
ball m 't gebergte, als op de vlakte, over al in de digte 
bofJchen. 
Gebruik, Dit bout wert meeft gebruykt om planken 
daar van te zagen, die men tot de gebouwen gebruykt , en 
onze timmerlieden Baye-planken moemen, 20 wel als die 
van Sicki, van dewelke men ze ook gualyk kan onder- 
Jcheiden, dog die van Samama zyn bleek-geelder , bayri- 
ger, en grofdradiger, dan die van Sicki , ook verre zo 
oet en durabel niet. Van Sicki 't manneken zyn ze nog 
igter te onderfcheiden, vermits °t zelve veel rooder is , en 
in t vuur zeer knerft. De timmerlieden beboorden dan 
deze bouten ter. degen telerenkennen, en 't Samama-bout 
aan geene publieke of groote gebowwen te gebruyken , in- 
zonderbeit daar men veel met water /poelt , om dat 't zo 
ligt. vergaat, maar tot ligte [cbotten en in plaatzendaar 
't droog ftaat, kan "t nog eenigzints duuren, zynde de 
boudzagers daarom zo graag , deze. boomen tot planken te 
zagen, om datze fchoon, regt, en dik zyn, niet fwaar 
om te handelen „en de zaage ligt aanneemen , gelykze dier- | 
aliko ba boto 10661 199110910 y Awurse ET op de gemakkelyk- 
beid , dan op de deugden van ’t bout zien. 
De febonife des booms wert van zommige Tiffadoors in 
de verfche Sagueer gedaan, doch maar by gebrek van an- 
der Oebat., dewelke daar van rood „en t’ zamentrekkende , 
maar geenzints bitter wert, De zelfde «verd ook tot Oebat 
Papeda gebruykt , als menze te vooren in water kookt, 
waar mede men de Papeda toebereyd. De [chorfle des 
ftams , met die van Bintangor Laut, en die van Yzer- 
bout, werden tot decoctie gebruikt „die men maakt tegens 
de witte vloet der vrouwen, want bet zet [lerkelyk af 
de kalkacbtige materie, en flopt met eene. De Amboine- 
zen gebruyken deze bladeren tot baare tafelborden en fer- 
vetten, inzonderbeid op publyke maaltyden , daar men de 
gebeele tafel bedekt ziet met deze bladeren, als ook met 
die van Soccum „en daarom leydenze deze boomen by baare 
buyzen, om datze zo een gerieflyken buisraad daar van 
bebben. 6 
In het Aanhangzel van Rumphius wert dit er by- 
gedaan. 
Den boom in Horto Malab. part. 3. Fig. 33. Katoe 
Tsjaka, in °t Duit/cb Morgenfter genaamt, kan men 
zo wel tot deze Samama als tot de beyde Banckals in % 
5 boek befcbreven , brengen. In't Portugees Jaqua Falfa, 
De negentiende Plaat 
Vertoont een Tak van een Boom, die de Samama genaamt 
wert. 
Alwaar Lett, A. deszelfs vrucht in grooter gedaante aanwyft, 
AANMERKING. 
De Samama-Boom wert by Valent. p. 221. mede ter loops 
befchreven, en op de Plaat onder No. LVI. verbeeldt, en 
de Katou Tsjaka van de Hortus Malab. wert van Plukm. in 
E Almag op pag. 203. genaamt Ooft-Indifche Boom met 
: men en vruchten in cen bol by een vergadert, 
