38 
CAPUT DECIMUM QUINTUM. 
Titius. Titti. 
Fc etiam latifolia eft arbor , fed altitudine & 
craffitie precedentibus longe inferior , ita ut 
ejus truncum unus complecti poffit vir, qui cor- 
ticem gerit glabrum & cinereum, fuccofumque, co- 
ma ejus denfior eft, brevioribusque conftat ramis 
quam precedens. 
Folia gerit ampla, plerumque fubrotunda vel ob- 
longa, inferius in rotundum definentia , brevibus 
craflisgue infidentia petiolis , plerumque oppofita , cru- 
cemque obliquam efformantia, decem, tredecim , & 
qum scm pollices longa, fubtus lanuginofa feu pilo- 
a, ut & eorum petioli, plurimaque fimul ramorum 
extremitati increfcunt. Flores magnis & ramofis in 
racemis progerminant campaniformes Hyacinthorum 
more, ex quinque craffis formati petalis, extrorfum 
inflexis, calicem referentibus, coloris albeftentis in- 
tus Jam mee Uni autem iftorum petalorum in- 
crefcunt quatüor vel quinque craffiuscula & firma fta- 
mina erecta , quorum bina breviora funt, antheras 
luteas gerentia, & parum inflexa, cetera floris pars 
concáva eít: fi vero hic adcurate examinetur, bina 
ofteriora & minima petala concreta funt, triaque re- 
han majora & longiora extrorfum flexa, & ad oras 
parum circinnata , unde & in floris centro quatuor 
tantum ftamina funt, antheras gerentia, quintum ve- 
ro piftillum eft: Petalorum.ac florum odor dulcis 
quodammodo eft, fed debilis ; ex floris centro fructus 
excrefcit inftar minoris pruni, non perfecte fpheri- 
cus, fed inregularis, parumque gibbofus , plerumque 
campaniformis , fuperius nempe latiffimus , fed clau- 
fus nec umbilicatus, fed parvo apice ornatus, perfe- 
Cte rotundus fi maturus: Caro arctiffime nucleo jun- 
ge & adhzret ipfi firmiffime, eftque fuccofa admo- 
um uti in prunis, fed ingrata & amara; 
Nucleus interior quoque campaniformis eft, inferius 
parum excavatus, in medio tuberculofus , externe ru- 
ofus , & in quinque protuberantes angulos diftinétus, 
ubftantiz lignofz. Arboris lignum eft album, leve, 
molle , nec durabile , ad parva tamen navigia ufitatum. 
Anni tempus. Flores Januario menfe progerminant, 
quo & fructus maturi confpiciuntur. 
Nomen. Latinc Tittus, Trung AIDOINTufa Geier 
Titti. e 
Locus. In Amboinz infulis crefcit non tantum fpon- 
te in humilibus & proximis filvis, fed ab Amboinen- 
fibus quoque in hortis filveftribus feritur ac colitur, 
donec craffum gerat truncum, atque propagatur tam 
femine quam ftipitibus. In altis vero montibus ac 
denis filvis non lete viget , fed ad ipfarum oras & in 
Tocis ventofis. 
U/us. Amboinenfes. maxime hanc amant arborem , 
ac diligeriter eam colunt, quum ejus lignum adeo ap- 
tum fít ad monoxyla ex ipfo formanda, quum tam 
leve fit ac facillime excavari poffit gue cymbz quo- 
tidiano ipfis inferviunt ufui, tam ad circumnavigan- 
dum quam ad pifcandum , quas fumma cum alacritate 
in terram & etiam in aquam norunt adtrahere , quz- 
ue in aqua marina fatis durabiles funt, dulcis vero 
illas cito corrumpit & inficit: Hinc fit, ut quevis fere 
arbor fuum habeat dominum, nec licitum eft cuivis 
eam cedere:* Hoc vero incolam dono nature tribue- 
re oportet , unde tam.commodum adquirit lignum, 
quo fi deftitueretur, minorum ac levium navigiorum 
commodo & ufu defraudaretur , alia equidem fatis 
durabilia largitur natura ligna, fed hzc non ita levia 
aqua innatant , neque adeo facilia elaboratu funt. 
Recens arboris cortex contritus & contufus, ejus- 
que fuccus expreffus cuncta carnis vulnera & ulcera 
curat , leviter enim detergente virtute fua hee de- 
purat, lenique adítriétione illa curat, 
P.S. Tittius duplex eft , rubra & alba , foliorum for- 
ma non multum differens, excepto quod illa rubrz 
fpeciei paulo majora fint, in longum apicem definen- 
tia, ac fubtus magis lanuginofa, bine quoque prope 
edunculum majores vene fufce funt. Tila alba pau- 
o minora funt, rotundiora, nec fubtus lanuginofa, 
fed parum rugofa, omnesque venz albicant. 
i Albe 
HERBARII AMBOINENSIS 
Liber IV. cab. XV. 
AV. IFO O ED SF DR 
Tittie- Boom. 
It is mede een groot-bladige boom „aan hoogte en dika 
D te de voorgaande veel wykende , zynde den flam or- 
dinaris zo dik, dat bem een man omvademen kan, 
met een evene , ligt-graauwe , fappige fchorfJe , de kruyn 
is digter van loof , en korter van takken dan de voorige; 
De bladeren zyn groot, meeft rond of wat langagtie 
agter met ronde lén, op korte dikke fteelen , e 5 
gens malkander [laande , en een fcbuyns kruys uitmaken- 
de, 10. 13,en 15. duymen lang, 9. en 12, breed, van 
onderen wolachtig of ruyg , gelyk ook de fleelen „en [taan 
digt op malkander aan ’t voorfte der takken. De bloemen 
komen voort aan groote en getakte tro[Jen , in gedaante 
van klokken of Hyacintben , te weten van vyf vette blaat- 
jes gemaakt , uitavaarts geboogen , en een kelkje makende, 
vuyl-wit van koleur , en binnen wat peers. Tegen een 
van deze vyf blaadjes zyn 4. of 5. dikke en flyve draden 
vaft gegroeyt „waar van twee korter zyn , met geele nop- 
pen, en wat inwaards gebogen, de reft van 't kelkje is 
bol: als men de bloem wat naauwer beziet, xo blykt dat 
de twee agterfte en kleenfte blaadjes een blad uitmaaken, 
en de drie andere grootere bangen uitwaarts gebogen , en aan 
baare kanten wat gekrult, daarom ook binnen eygentlyk 
maar vier draden ftaan met noppen, en °t vyfde is een 
Stieletje , de reuk van knoppen , bloemen „en bladeren is wat 
zoet, dog flap, wit "t onderfte dezer bloemen groeid de 
als een kleene pruyme, niet regt rond, maar on-. 
gefcbikt en wat bultig , meeft kloks-wys , te weten vooren 
breedft , dog geflooten, zonder navel, maar wel met een 
kort fpitsje, regt rood, alsze ryp zyn. Het vleefch bangt 
zeer vaft aan de korl, en is zeer zappig , gelyk in de pruy- 
men, onliefelyk, en bitter, 
De binnenfte korl is kloksgewys , van onderen wat bol, 
met een beuveltje in de midden , buyten if. en met vyf 
uitftekende kanten geribt , boutacbtig van fubftantie, Het 
bout is wit, ligt, week „en niet durabel, egter tot °t ma- 
ken van kleene vaartuigen gebruikelyk. 
Sayzoen. Zy blogues in January, wanneer men ook 
feck Ziet 
2 Naam. In % Latyn Tittius, na °t Amboinfche Caju 
itt]. 
Plaats. Het waft in de Amboinfche Eilanden, niet al- 
leen van zelfs in de laage en naafte boffcben, maar werd 
ook van de Amboinezen in baare bofch-tuynen gezaayt en 
gebavent , tot dat °t een dikke flam gewint , case: zig 
voortplanten , zo door 't zaat, als door ftokken. In'tboo- 
ge gebergte en digte boffcben wil "t niet waffen ‚maar wel 
aan de kanten van dezelve, en op lugtige plaatzen. 
Gebruik. De Amboinezen bouden veel van dezen boom, 
en queken bem zorgvuldig aan, om dat zyn bout zo be- 
kwaam is; om kleene praauwen of boute [cbuytjes daar 
van te maaken, om dat "t zo ligt is „en gemakkelyk omuyt 
te bollen, welke /chuytjes zy tot baare dagelykze nood- 
druft gebruiken, zo om been en weer te vaaren, als om 
te vifJcben, dezelve met een vaardigheid van, en op "t 
land balende , die ook in zee-water redelyk durabel zjn s 
maar °t zoet water doetze baaftelyk bederven: Hier van 
daanis't, dat bykans ieder boom zyn Eygenaar heeft , en 
men magze niet zonder toeftemming omkappen , 't welk den 
Inlander de goedbeid der nature te danken beeft, die bem 
zulk een gemakkelyk bout laat waffen , zonder bet welke bem 
bet gerief van ligte vaartuygen zeer bezwaarlyk zoude 
vallen, want daar zyn genoeg andere bouten die durabel 
zn, War niet zo ligt op "t water „en gemakkelyk te bear- 
yden. 
„De verfche fcbor[Je gevreven of geftampt , en bet zap 
uitgedrukt allerley vlee/cb-wonden en Ulceratiens 
met een fyne afveegende kragt dezelve zuyverende , en 
voorts met een zagte adftrittie beelende. 
P.S. Titti is tweederley, rood en wit , aan ’t fatzoen 
der bladeren niet veel verfchillende , bebalven dat die van 
"Lroode wat grooter zyn, met een lange [pits , en van on- 
deren merkelyk wolachtig , ook bebben de twee grootjie 
aderen.by den-fteel wat bruyns. Die van't witte zyneen 
bayrtje kleender , ronder , en van onderen niet wolagtig > 
+ maar flegts wat ruyg , en alle de aderen witachtig. 
