IV Boek. XVI Hoofż/. 
Albz fpeciei lignum multo aptius eft ad navigia illa 
minora, quum facile intumefcat & aquam adíugat , 
fed cito iterum exficcatur , nec rimas agit, e contra 
rubra lignum gerit magis ruffum, facile quoque intu- 
mefcit , fed, fi ficcetur, facile finditur , unde alba po- 
tiffimum colitur, rubraque filveftris habetur. 
Tabula Vigefima 
Ramum exhibet Tizti. 
Ubi Litt. A. ejus frućium, 
B. Vero ejus officulum feminale denotat. 
AANMERKING 
Tittius a Valent. in Amboine defeript. pag. 221, quoque 
tonmemoratur, & in Tab, fub No, "m exhibetur, > 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
E. 
Het bout van 't witte is veel bekwamer tot praauwen, 
om dat "t wel ligt opzwelt, en 't water inzuygt , maar 
ook weder ligt opdroogt, en niet Jcbeurt; daar en tegen’t 
roode geflagt is rofJer van bout, zwelt mede ligt op , maay 
in t droogen /cheurt bet , daarom werd 'twitte meejł aane 
geplant, en °t roode voor wilt gebouden. 
De twintig fie Plaat 
Vertoont een Tak van de Titti-Boom. 
Alwaar Lett. A, de vrucht aanwyft, 
B. De Zaat-korrel. 
ÖOBSERVATTO 
De Titti-Boom wert by Valent, in de befchryving van Ans 
Deet, dst. mede vermeld, en op de Plaat onder No, LV, 
ver z 
CAPUT DECIMUM SEXTUM. 
Tittius Litorea. Saoly, 
Æc Tittii fpecies eft litorea , truncum gerens 
| i multo humilorem ac tenuiorem precedenti , qui- 
que plerumque incurvus eft, inclinat, & haud 
multo craflior eft crure , aliquando autem ad hominis 
craffitiem excrefeit, ejus rami funt pauci & incurvi 
corticem gerentes nigricantem , rugofum , ac nodofi 
funt per veftigia deciduorum foliorum, quique me- 
dulla fungofa funt repleti, in horum fummo folia 
Se locata funt arcte (ibi juncta binaque oppofita, 
obliguam efformantia crucem ; que illis Tittii quam 
fimillima funt, féd breviora & flaccidiora, formam 
habentia plani remi , inferius nempe anguítata , 
fuperius lata & rotunda, in obtufüm apicem definen- 
tia, novem ac decem pollices longa, fex feptemve 
Tata, fuperne glabra , inferne lanuginofa , plurimis 
É sign craffis & obliquis coftis ; petiolis autem craf- 
s & curtis infident, fubtus purpurafcentibus , quales 
& cofte longitudinales funt. 
Flores brevibus craffisque infident pedunculis , qui 
rimo coronam efforman: Aenfam, capita acuta fatti- 
nentem, quorum longiflimum meainm e(t. ane in 
flores explicantur, atque illos Manore referunt, fed 
funt infundibiliformes , fefeque aperiunt in feptem 
o&oque petala extenfa & furfum elevata , fordide al- 
bentia , gratum quodammodo odorem fpirantia, fed de- 
bilem , ac facillime decidentia, quum filamentum in 
confpe&um venit longum , quod capitulo infidet vi- 
ridi , & in fructum excrefcit. Hic femi-adultum 
vefert Ficum, vel fructum Siri Boppar, fed cafeifor- 
mis eft, viridis, ac demum nigricans, fupra circulo 
cinereo notatus, ac fovea inpreffus, ubi & cordiformis 
eft, ac porro repletus medulla fungofa & ficca, 
"_ Arboris lignum eft album, molle, & inutile: Locis 
crefcit faxofis , feu in litoribus ad declives montium 
pedes fitis, ad filvae oram declinans , acfi ab aliis pre- 
meretur, & expelleretur fruticibus. 
Nomen. Latine Tittius Litorea. Malaice a quibus- 
dam Titti Laut. Amboinice in Hitoe Saoly & Aylaun 
Umali, in Leytimora Mabecul & Aylaun Maccur , alii 
illam Malaice vocant Pamali, h. e. Folium infauftum, 
quum pifcatores hoc folium pro malo habeant omi- 
ne ad pifces capiendos, fi in navigiis fuis decidat. 
Locus. Hujus fepe una alterave arbufcula obcurrit 
jn remotis ac folitariis litoribus faxofis, potiffimum 
vero in Hitoes ora & parva Cerama, 
Ufus. Non funt in ufu ejus folía vel lignum , fed; 
uti dictum fuit, ejus folia ab Amboinenfibus pifcatori- 
bus maxime exprobrantur, ita ut inter tigna hujus li- 
bri hec arbor numerata fit tantum ob adfinitatem 
recedentis Tittii: Trunci vero cortex in re Medica 
ze ufum, ejus enim fruftum ad digiti longitudi- 
nem in diametro cum paulo majore quantitate corti- 
eis radicum Socci Sawatilis , aque incoétus & propina- 
tus, inveteratam curat Dyfenteriam, quod medicamen- 
tum inftitutum fuit in trienni infante mez familie, [ 
per tres menfes Dyfenteria laboraverat , ac fru 
AVE ARAL BET U K: 
Strand Tittie- Boom. | 
It is een firand-geflagte van Titti , veel lager en duna 
D der van ftam dan de voorgaande ; die ook meeft krom 
is, en voorwaarts bellende , niet veel dikker dan 
een dye, zomtyds als een man, de takken zyn weinig en 
krom, fwartachtig van foborfJe ,. ruyg en knobbelatbtig 
van de littekenen der afgevalle bladeren , van binnen met 
een voos merg, aan "t uitter[le der zelver [taan de bladeren 
digt agter malkanderen , twee en twee tegens malkander, 
en een fchuyns kruys makende, dezelve zyn die van Titti 
meeft gelyks dog korter en flapper „xy bebben de gedaante 
van 't platte van een riem, te weten agter final , vooren 
breed en rond , met een [tompe /pitze, negen en tien duy- 
men lang, zes en zeven breed, boven glad , maar van on- 
deren wolachtig „ met veele dikke en zeer [ebuynzeribben, 
Jtaande op korte dikke flelen, die van onderen wat paars 
zjn, gelyk ook de middel-ribbeń, — ' $ 
De bloemen komen woort op korte dikke fteelen , eerft 
vertonende een digt kroontje van fpitze knoppen , Jtaande 
't lang fle in de midden, anaar uit de bloemen werden? 
Do hinomop geryken die van Manoor , dog hebben langere 
balzen, gemaakt van zeven of agt blaadjes , die wyd ge- 
opent Jiaan, en met baar eynden opwaarts gebogen , vuyl- 
quit , eenigzints wel riekende , dog flap en het afvallende, 
agter latende een lang draatje, op een groen knopje , daar 
uit de vrucht werd. — Dezelve gelykt een balf volwaffene 
vyge, of de vrucht van Siri Boppar ,kaasvormig ,groen, 
ten laatften rookacbtig , boven op met cen graauw cirkel- 
tje, en pleyn daar binnen , daar ze ook wat hartachtig iss 
en voorts van binnen met een voos en droog merg gevult. 
Het bout is wit, week, en ondeugent: Hy waft op 
Steenige ftranden, die aan de voet van ’t lege gebergte 
zyn, even aan de rant van 't bofcb voor overbellende , 
als A by van de andere ruygte gedrukt wierde. 
aam.. In 't Latyn Tittius Litorea, in't Maleyts by 
zommige Titti Laut. Amboin/ch op Hitoe Saoly en Aylaun 
Umali, op Leytimor Mahecul en Aylaun Maccur, an- 
dere noemen bem in °t Maleyts Pamali, dat is ongeluk- 
kig blad , om dat de vi[Jcbers dit blad voor ongelukki 
bouden om vi/Jcben te vangen, als zy bet by bun in 
praauw bebben. 
Plaats. Men vind dit boompje bier en daar een, op af- 
evallene en eenzaame pasy tige firanden , me efi op de 
uf van Hitoe s en kleen Ceram. 
ebruik. Het beeft ook geen zonderlyk gebruik, nog 
van bout , nog van bladeren , zynde daar en boven, als geo 
zegt, by de Amboinfche viffchers een gebaat gewas, zo 
datze onder de timmerbouten dezes Boeks getrokken is, 
legis woor een maagfchap met °t woórgaande Titti, De 
Jebor [Je des ftams beeft egter nog een medicinaal gebruik, 
want een flukje daar van een vinger lang in 't vierkant , 
met ruym zo veel fcbor[Je van de wortel van Soccus Saxae 
tilis, im water gekookt en gedronken, geneeft de verou- 
derde rogde loop , zynde in myn buys aan een ĄCE 
kind geprobeert , dat wel drie maanden aan iden 
"` ` ` eege 
