40 HERBARII AMBOINENSIS LiberIV.cap. XVI, 
plurima adfumferat medicamenta , hoc autem curatus 
fuit: Quidam ifti decocto addunt Catappa itam cor- 
ticem , adulti vero ac fenes primum tantum corticem 
mafticant cum Pinanga & pauxillo Zingiberis , fuccum 
modo deglutientes. 
Hujus fpecies videtur effe lignum quoddam citri- 
num Ternatenfibus Bololo Malubi dictum , Malaice 
Bonckus Cuman, quum Cancelli amant hoc intrare li- 
gnum, inque eo fefe abfcondere , mediocris fine du- 
bio erit arbor litorea amplo & cordiformi folio, re- 
cens ejus lignum citrinum eft, leve, & faporis ama- 
ricantis, contritumque propinatur contra loepasnay, 
que Colicz fpecies eft quati fuffocatura. 
"T ernatenfes Rizophori inter arcana fua medicamen- 
ta aliud porro fervant lignum, Oépas Daty ipfis dictum, 
quod puto idem effe ac illud Tittii Litoree , eft enim 
arbor litorea, binos homines alta, folia gerens inftar 
Cadju Radja,fed minora , oris finuofis , fructusque in- 
ftar Boa Rauw,fed nigricantes , ac intus concavos. 
Albz fpeciei folia pallide fufcis diftinéta funt venis, 
nigrae vero obfcure fufcis, ejusque radix externe & 
interne nigricat „ faporemque habet amarum. Hec 
ultima fpecies multum crefcit ad Borealem plagam 
Poorto in Uliafferenfibus infulis , atque adhibetur con- 
tra morbum ipfis Doty dictum , quo intelligunt certum 
incantamentum , fi Magus alicujus umbram fcopis ver- 
beret, unde ejus abdomen cum fummis anxietatibus 
intumefcit, ex quo cito etiam tales moriuntur homi- 
nes; fed forte erit veneficium per quoddam toxicum, 
fi fit res naturalis. . 
gegaan, en veele middelen gebruikt bebbende, eindelyk 
bier van genezen is. Zommige doen by de voorfchreven 
Decoétie, de fcbor(Je van Catappan Itam ,maar oude luy- . 
den nemen de voornoemde /chor/Je, knauwende die met 
Pienang , een weinig kleene Gember daar by doende, en 
den zap daar van infwelgende, 
Hier van fchynt een zoort te zyn, een bleek oocker-geel 
bout, by de Ternatanen Bololo Mahuli genaamt , en in 
't Maleyts Bonckus Cuman, om dat zig de Cancelli of 
Jlecke-krabbetjes geern daar in verbergen: Het zal een 
middelbaare ftrand-boom zyn, met een breed beri-formig 
blad, Het verfche bout is bleek-geel, ligt „en wat bitter 
van fmaak ; gevreven en ingenomen werd gebruikt tegens 
Toepasnay, een zoorte van colyk, die opklimmen „en vera 
ftikken wil. 
De Ternataanfche Wortel-mannen bebben, onder baare 
fecreete benamingen nog een bout ,'t welk xy Oepas Daty 
noemen, dat ik eie % zelfde te zyn met Tittius Litorea, 
want ’t zal een firand-boom zyn, omtrent twee mannen 
boog , met bladeren als Cadju Radja, dog kleender, met: 
bogtige randen, vruchten als Boa Rauw , dog fawartach- 
tig,en van binnen bol. De witte zoorte beeft ligt-bruyne 
aderen aan de bladeren, de fwarte beeft ze donker-bruyn, 
wiens wortel binnen en buyten fwart is, en bitter van 
Jmaak. Dit laatfte fiaat veel benoorden Poorto in de Uliaf- 
Jers, werd gebruykt tegens de ziekte Doty , waar door zy 
verftaan een zoorte van betovering, wanneer den Tove- 
naar iemands [chaduwe met een bezem flaat, waar door 
bem den buyk met groote benaautbeid opfwelt , dat men 
Jebielyk daar aan fterft; mifJcbien is ’t een vergeving met 
eenig gift, zo t natuurlyk is. 
CAPUT DECIMUMSEPTIMUM. 
Sicki. 
H Æc gagne cum Dabano & Samama, uti fupra 
dictum fuit, una ex craffiffimis & altiffimis fil- 
veftribus arboribus eft, truncum gerens reétum, 
quem vix binitresve homines completti poffunt. Ejus 
vero cortex non ita profunde.eft laceratus, ac ille 
Samamz, fordide viridis & fufcus, ünum vel fesqui 
ollicem craffus , intus ruber, paucumque exfudans 
Sicchius. 
SRO vifcofum > fi incidaturs du mere A feminam iti- 
ffercmeces 
dem dividitur, tóta forma plerumque di 
- Primo: Siccbius mas feu anguftifolius , qui duriffi- 
mum gerit lignum , & craffiorem magisque fufcum 
corticem quam femina, altiffimumque & erectum trun- 
cum, foliaque habet inordinate locata, plurima fibi 
junćta in ramorum utcumque extremo, Caryophyl- 
lorum foliis quodammodo fimilia, fed breviora, ma- 
gisque curtis infidentia petiolis , quatuor pollices lon- 
a, binos lata digitos , ad fummum latiffima , ubi & in 
ubrotundum apicem definunt, quorum quzdam in- 
tenfe flava funt, rotunda, craffa , glabra , fuperne ob- 
{cure nigricantia , inferne flavefcentia, plurimis te- 
nuiffimis venulis pertexta , horumque ramuli feu rachi- 
des nodofz admodum funt ac fere pungentes feu fpi- 
nofe. Prima foliorum germina rachidibus infidentia 
florem quafi referunt per incurvos ramulos. | 
Flores plurimi fimul juncti magnis in racemis pro- 
germinant, qui primo capitula funt viridia Vicie fe- 
minum magnitudine , fuperius longo apice ornata, 
que fefe aperiunt in flofculos albos ftellatos & penta- 
petalos, apex autem iíte in ipforum centro tanquam 
piftillum locatur , poft hos fructus excrefcunt rari, 
qui oblonge funt bacce, minores Olivis , diuque vi- 
rides, fed demum colorem adquirunt luteum vitelli- 
num cum fufco mixtum, füb tenui, lenta, & vifcofa 
carne nucleus reconditur oblongus, ab ütraque acu- 
minatus parte , rugofüs , multisque excavatus foveo- 
lis: He bacce non femper funt rotunda, fed ali- 
quando etiam quadratz. ^ 
Lignum recenter cefum graviffimum eft, & aqua 
refertum , unde & Sich Ayer vocatur , fed fatis facile 
exficcatur , ex purpureo rubet colore, fed ficcum ruf- 
fefcit, & tandem externe cinerei eft coloris, eftque 
molle, nec venis multum diftinétum, fed nodofum, 
‚ac dure fubftantie , facile autem caditur, fed ferra 
refiftit, eftque porro leve , nec durabilie, fi nempe in 
locis 
XVI. HOOFDSTUK. 
| De Sicki- Boom. 
It is mede met de Dawan en Samama „als boven gë: 
D zegt, de dikfle en boog fte Wout-boom , met een reg- 
ten ftam, die twee a drie mannen omvademen moea 
ten. De Jcbor[fe is niet zo diep gefcheurt als van Samamas 
uit den vuyl-groenen en bruynacbtig , con em en balve 
duym dik , binnen rood , e nig kleverig melk 
eios als me "m Rapt. Hy werd in manneken 
elt, meeft over ^t geheele lyf van mal- 
kander verfchillende. ; 
Eerftelyk: Sicki 't manneken ofte bet kleenbladige , 
"t welk ook "t. bardfte is, beeft een bruynder en grovere 
Jcbor[Je dan °t wyfken ‚anders zeer hoog en regt van ftam. 
De bladeren [laan zonder ordre , en veele agter malkanders 
meeft aan "t voor [le der ryskens , de nagel-bladeren eenig- 
zints gelykende , dog korter, en op kortere fleelen , vier 
duimen lang, twee vingers breed, aan "t voorfte brectft, 
met een ronde fpits, zommige boog-geel , rond , dik „glad, 
boven boog-groen ‚van onderen geel-groen „met veele fyne 
adertjes doorregen, haare ryskeńs zyn zeer knobbelig en 
bykans fleekelig: Deeerfte Drog der bladeren aan 
ZE ryskens , vertonen een bloem met baare kromme tak- 
en. 
De geed: komen Sui, veele by malkander gedrongen, 
aan groote troljen,zynde eerft groene knopjes i tie 
Ye EH 9 2) ft g knopjes in de groo 
openen in kleene witte gefternte en vierbladige bloempjesy 
biyvende bet voornoemde ftieletje in de midden ftaan , zyn- 
de kleen , wit , en gelernt; na dezelve waffen de vruch- 
ten weinig 11 getal , zynde langwerpige beziën „wat kleen- 
der dan Olyven , lang groen blyvende , ten laatften wor- 
denze wat doorn-geel „met bruyn gemengd , onder t dunne 
taaye , en lymacbtige vleefcb , bebbenze een langwerpige - 
korl , agter en vooren toegefpitft, wat rimpelig, of vol 
kuyltjes. Deze beziën zyn niet altyd rond , maar zomtyds 
wat vierkant. 
Het bout verfch gekapt is zeer favaar en vol water, 
daarom bet ook Sicki Ayer genaamt wert, maar droogt 
redelyk ligt op, is purper-rood , maar befterft ftrax ros, 
en ten laatften van buyten graauw „week , zonder kenne- 
lyke aderen , wat quaftig , dog van grove fubftantie ,ge- 
makkelyk om te kappen , maar de zaage wat tegenftaande , 
ligt , en niet durabel , te weten, waar ’t op tte en 
v 
icken met een lang flieletje boven op , dewelke haar _ 
