IPA. 
AS 
FEE 
IV Boek. XVII Hooftf?. 
locis locatum fit occlufis vel humidis. Denfas amat 
hzc arbor filvas in altiffimis montibus ex rübra terra 
compofitis, quales plurimi funt Amboinz montes. 
Secundo Sicchius femina feu latifolia truncum gerit 
crafliorem , leviorem corticem ; ac folia latiora , qua 
ad minimum duplo majora funt quam maris, feptem 
nempe & octo pollices longa, tres vel tres cum di- 
midio lata, craffioribusgue conftantia venis, lete vi- 
ridia , flaccidiora, & fuperius latiffima , ac fubrotunde 
definentiä , prioris cxterum fimilia , uti & ejus flores. 
Fructus hujus arboris funt paulo majores, ac pluri- 
mum quadrati oris rubehtibus. : | 
Ejus: lignum mollius eft, rugofius, primo ruffum, 
ac dein citrinum ,fi ficcum fit, vel dolabra poliatur, 
venasque exhibet feu ftrias longitudinales, fplendet- 
que inftar ferici, facile autem perdolatur, ac fecuri 
finditur, non vero tam bene ferra, quum pilofa ejus 
fubftantia hanc magis retardet, quam mas. 
uidam tertiam hujus componunt fpeciem ex utris- 
que mixtam , cujus folia inter has bihas fpecies funt 
media: Lignum vero in externa parte flavefcit, in- 
terne rubefcens uti maris.. Serram omnium facillime 
admittit, unde & plurimum expetitur ad afferes fe- 
candos , quum non adeo fit nodofum ac illud maris, 
hec vero fpecies ad illam maris pertinet. 
Anni tempus. Fructus maturefcunt menfe Januario. 
Nomen. Latine Sicchius ; juxta Malayenfe & Amboi- 
nenfe Sicki ; Ligniarii noftrates ejus lignum vocant 
Bayenbout ob fimilitudinem illius , quod in Batavia 
crefcit, ibique Bayo feu Caju Weyer dicitur, ab Am- 
boinenfi autem ligno multum diverfum , Bayo enim 
arbor eft majora gerens folia, illis Samame quodam- 
modo fimilia; cujus lignum ex craffis conftat fibris, 
eftque pilofum, album, & molle, quod vix poliri po- 
teft, unde & ligniarii noftri cunctos afferes ex tali le- 
vi ligno confectos Baye-afferes vocant, quin potius 
crederemus illos hzc ligna denominaffe ita ex fimili- 
tudine panni levidenfi, qui inter omnes pannos levif- 
fimus ac viliffimus eft. 
Mas proprie dicitur Sicki Mera & Sich Batu, h. e. 
rubra & lapidea Sicchius, quum ejus lignum duriffimum 
& dürabilifimum fit. Femina vero Sich Poeti , St 
Parampuan vocatur, in Hoeamohela Ayfiri. 
Locus. Per cunctas Amboinz infulas nota eft hac 
arbor, praefertim in Hitoe & Boerone, fed jam per 
cefionem & feétionem adeo inminuta, ut non nifi in 
remotis obcurrat Muntihne. 
Ufüs. Hoc in Amboina ufitauchu=m an tienum av 
quo afferes fecantur non tantum zdificiis, fed cuntte 
uoque viliori fupelle&ili infervientes, hique ex cun- 
dis tribus formantur fpeciebus, potifimum vero ex 
binis pofterioribus, non quod iplarum lignum melius 
fit, fed quia Chinenfes ligniarii facillima elaboratu 
eligunt. Si hi afferes locis ponantur ficcis, per quinde- 
cim annos & diutius durare poffunt , fed in pavimentis, 
que continuis ablutionibus obnoxia funt, perquinque 
vix annos. incorrupti manent , vel enim tum cariofi 
fiunt, vel ab albis perduntur formicis, Ex hoc quo- 
que ligno tigna, quadrate coftz , minoresque trabes 
zdium tectis infervientes fecantur, ita ut cuncta viliora 
domicilia , cifte , menfeque vulgares ex hoc fabricen- 
tur ligno. | 
Maris lignum rubrum rimas facile agit ac frangitur, 
quod non ita in feminz ligno obfervatur , unde & me- 
lius infervit minoribus navigiis ex hoc formandis. Ve- 
tuftum ac ficcum harum arborum lignum igni inje- 
Gur ftridet inftar falis , immo magis quam Mangi 
Mangi lignum, prefertim Sicchiialbz , facillime ta- 
men ardet, fed cito in cineres convertitur, nec car- 
bones prebet, unde & edes ex hoc conftru&z ligno 
vehementiffime flagrant citoque confumpta funt, fi 
flammam concipiant. Ex alba fpecie optime formari 
flunt ciftule , quz polite & bene depurate inftar 
erici fplendent ; noftrumque Amboinenfe Sicchii li- 
um omni ex parte melius eft Javanorum ligno 
ayano. 
uando ligniarii haric cedunt arborem , pegma circa 
ejus truncum formant ad hominis altitudinem , quo- 
usque nemipe ejus ale elevantur, ibique, ubi trun- 
cus rotundus eft, eum czdunt, uti hoc in cunctis 
alatis obfervatur arboribus. Siccum Sicchi lignum 
igni injeCtum non tantum ftridet, fed odorem. quo- 
que fundit gratam ad Benzoin adcedentem. e 
Tom. II. Tabula 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. ar 
vochtige plaatzen ftaat. Hy waft geern in digte boffchen, 
en op de hoogfle bergen, die van roode aarde befiaan ,ge- 
lyk meeft  Amboinjthe gebergte is. 
Ten tweede: Sicki het wyfken of breedbladige ; is wel 
zo dik van ftam, lichter van fchorfes en breeder van 
bladeren , dewelke ruym taveemaal zo groot zyn dan aan 
"t manneken , te weten, zeven en-agt duymen lang, drie 
en vierde-balve breed, met merkelyke aderen , ligt-groen, 
Jlapper , vooren mede breed en rond toelopende, anders de 
voorige gelyk, als mede de bloemen. De vruchten zyn ook 
wat grooter en meefl vierkant ; doch met roode kanten. 
Het bout is zagter , pelfiger., eerft ros, daar na bleek- 
geel bejtervende, en als bet gefcbaaft wert in de lengte 
eenige flreepen vertonende ,. en glimmende als zatyn, ge- 
makkelyk voor de fchaaf en byl, maar niet voor de zaage, 
om dat bet met zyn pelfige fubftantie dezelve meer tegen- 
iy s dan ’t manneken. s 
ommige maken een derde gę van beyde gemeng 
wiens bladeren tu(jcbeń Dt boat Ch de 3 
tenkant geelacbtig , na binnen toe ligt-rood., gelyk aan 't 
manneken. Het neemt de zaage van allen op "t gemakke- 
Iykfi aan, en werd daarom meeft gezogt om planken van 
te zaagen, om dat 't zo quaftig niet is als het eerfte, of 
manneken ; doch dit geflagt mag men beguamelyk onder bet 
manneken begrypen — 
Sayzoen. De vruchten ziet men ryp in January; 
Naam. In % Latyn Sicchius, na 't Maleyt/che em 
Amboinfche Sicki, onze Timmerluyden noemen *t Bayen- 
hout , na de gelykeniffe van t gene op Batavia waft , en 
aldaar Bayu of Caju Weyer genaamt werd , van't Am- 
boin/che Sicki-hout merkelyk verfchillende ; zynde Bayo 
een boom met grooter bladeren , die van Samama eenigzints 
gelykende , met een grofdradig , pelzig, wit, en week 
bout, dat qualyk glad te krygenis , daarom onze timmer- 
luyden alle zulke planken , van ligt bout gemaakt y Baye- 
Planken noemen , of men moe[le zeggen ‚dat zy 't gedaan 
bebben van de gelykenifle des Bayen-doeks , "t welk onder 
alle doeken 't Leite en flegt[le is. 
_ Het manneken biet men eygentiyk Sicki Mera en Sicki 
Batu, dat is, rood, en fteen-Sicki, om dat zyn bout bet 
bardfte en Ga is. Het wyfken noemt men Sieki 
Poeti, en Sicki Parampuan, op Hoeamobel Ayfiri. 
Plaats, Het is in alle de Amboinfcbe Eilandenbekent, 
zonderlyk op Hitoe en Boero, doch nu door ’t veel zaagen 
20 xi vermindert , dat men 't niet dan in "t verre geberg- 
te vind. ja 
Gebruik. Dit » wm Amboina bet aldergebruykelykfte 
bout vue pówiken daar van te zaagen, niet alleen tot den 
buisboww ‚maar ook tot allerbande flegte buisraad dienftig, 
en dat van alle drie voornoemde zoorten , doch wel’t meefte 
van de twee laatfte, niet om datze beter zyn dan in 't 
manneken, maar om dat de Chineeze bout-zagers altyd 
bet gemakkelykfte zoeken. Als deze planken droog Doan, 
konnenze wel vyftien a zeftien jaren, en langer duren3 
maar aan de vloeren, die "t fpoelen gedurig onderworpen 
Zyn , konnenze gualyk vyf jaren onbefebadigt blyven ; 
want of ze vermolmen in baar zelfs, of de witte mieren 
komen daar in... Men zaagt er ook fparren , vierkante rib- 
ben , e D haltes om x de 't bovenwerk van de buy- 
zen gebruykelyk , zo dat alle de gemeene buyzen e 
kiften , en Seed = se 
Het roode bout van bet manneken fcbeurt en breekt ligt, 
*t welk bet wyfken niet doet, en daarom is "t bequaamer 
tot lichte praauwen en kleene vaartuygen: Het oude en 
drooge bout van deze boomen , knerft in * vuur als zout, 
ja meer als "t Mangi Mangi bout, inzonderheid witte 
Sicki, brand echter zeer ligt, en vervalt baaft tot affcbe 
zonder koolen, daarom de buyzen van deze planken ge- 
maakt , een felle brand veroorzaken, Van 't witte ge 
kan men beft alderbande kiftjes maaken „dewelke gepolyjt 
Ande, en dpi incor glimmen als zatyn, en in 
le maniere is ons Amboinfcb Sicki-bout beter en durabel- 
der, dan 't Favaanfcbe Bayenbout, 
Als de bout-zagers dezen boom omkappen, makenze een 
ftellagie om den [lam ‚in de boogte van een man , nament- 
[ k zo b als omtrent de vlerken zyn , en ka pen den 
m af , by begint rond te worden, ge ykze met 
alle boomen doen, die vlerken bebben, Het "E Sicki- 
bout in °t vuur gebrand , geeft bebalven bet kner [Jen „ook 
een Ger? van zig, die naar Benjoin trekt. 
De 
