TV. Boek. XVIII Hooft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
facile findatur, vinumque Hifpanicum*odore emula- 
tur. Hujus quoque fpecies obcurrit plerumque alba, 
tenuiffime fubftantia ac durioris utrisque pr&cedenti- 
bus, que Lafi lapidea, feu La/fi Batu vocatur, quo- 
rum folia inter fefe non multum differunt , excepto 
quod illa feminz fint oblongiora ac majora, plerum- 
que etiam hzc eft frugifera, quum in mare rariffime 
ruétus obferventur. 
Anni tempus. Fructus menfe Aprili proveniunt. 
Nomen. Latine Ula/fium, Malaice Caju Lafi, Caju 
Ulafi, & Olafi , quo nomine nota eft haec arbor in 
Boerone & Cerama: In Boerone autem proprie vo- 
catur Kilabi, quidam illam T'ernatice nominant Mor- 
falla , fed erronee ; Morfalla enim alia eft arbor, poftea 
defcribenda. BR 
*. Locus. ln ipfa Amboina non crefcit, fed in vicinis 
ipfi locis, in Boerone nempe, in tribus Kule infulis, 
in Bongaya + parva Cerama , feu Hoeamobela , Kelanga, 
& Bonoa, tam in montibus quam in planitie juxta li- 
tus, optima vero plerumque 1n locis faxofis invenitur, 
licet & fimul paludofa fint. 
‚U/us. Optime ejus lignum infervit ad afferes, ex 
quibus cifte, fcrinia, ac menfe formantur , quum la- 
ti fint, ac politifime elaborari poffint, queque ornan- 
tur tabellatis ex Ebeno ligno factis: Hunc in finem 
flaviffima eliguntur fegmenta, quum vêro hzc macu- 
lis albis fint notata, hinc opera h&c elaborata Calap- 
pi oleo folebant obduci, ut uniformia & concoloria 
fint, que tam diu poliuntur ac fricantur , donec oleum 
hoc penetraverit. Melius autem eft, fi Lini oleum 
hunc in finem adhibeatur, atque calefa¢tum inlinia- 
tur, quod melius etiam ligni colori refpondet , fin vero 
Caju Lafi intenfo tingere velimus colore , tum perdo- 
lace partes calce obducuntur , ne per noétem ipfis 
adhereat, dein vero aqua falfa abluuntur ac depuran- 
- ZEdificiis non ita utile eft, quum per radios folares 
tactum facile rimas agat , Boeronenfes vero illud adhi- 
bent ad navigia, quum illud durabile cenfeant in aqua 
marina, cui vero noftri ligniarii obloquuntur, quum 
experti fint , ter facile contrahere, antequam 
er tres annos fussit ulitatum. inco dutem n e 
patiopem ignorantia adcufant, quum. nimis teneras 
cædat arbores, vel quod plurimorum vitium eft , ni- 
mis recens adhibeat lignum , hoc enim inftar Cofaffi 
uam. tatdiffime exficcatur , ita ut per annum feponen- 
um fit, antequam in ufum vocetur: Nigricantesautem 
“iftas maculas in iq contrahit marina, vel fi in oc- 
clufo depofitum fit loco, vel fi antea non rite fuerit fic- 
catum: Ceterum incole hoc lignum putant durabili- 
tate iua. 
Cofafi: c 
rant itio a. . 
praefertim fi lintea 
nonrite ficcata vel chart in iis ad: 
feryentur. , viso A Y : 
Si Chinenfium vernicem Tsjat copiofe hic habere- 
mus, lignum: hoc corrigi optime. poffet, atramento 
' nigro tingi itidem optime poteft „ita ut Ebeno quam 
roxime adćedat, qualia jam multa elaborantur cu- 
ilia ac fedes guum glaberrimum fit ae fplendeat in- 
Zar Ebeni, fi fuerit politum. air] 
… Anno 1666. arbufculas ex Boerene juffi in Amboi- 
nam deduci, quarum radices licet confraćte „in hortis 
tamen plantate hic fatis lete germinarunt, ac intra 
paucos annos.in craffas exerevere arbores, que ter- 
tio decimo nondum anno fructus produxerunt: Plu- 
viofis menfibus tentavimus has per ramos propagare, 
um nobis videretur ejus lignum effe fatis vegeta- 
+ med inftar Lingoi, fed hoc mihi non fuccefüt, 
~ Tabula Pigefma Tertia 
Ramum exhibet SS, 
Ubi Litt. A. ejus fa mo A » 
B. Vero fructum majori reprzefentat forma. 
Q'ÉSERVATIO. 
Ulaffium a Valent. pag, 223. quoque conmemoratur, & 
eia decir. 3 E ża é 
“Toi. 117. CAPUT 
gomme accederse in, igiorum ufu ad illud 
eene abricate cift® ac fcrinia ifto labo- 
- quod diu tetrum fervent iftum odorem „ 
43 
niet fcheurt „en merkelyker na fpaanfche wyn is riekende. 
Men beeft een zoort bier van , meeft doorgaans avit , zeer 
fyn van fubftantie , en barder dan de beyde voorgaande , 
dat men ftećń-Laffi of Lag Batu noemt; aan bladeren 
verfcbillenze niet veel van malkanderen, bebalven dat die 
van 't.wyfken wat langwerpiger en grooter zyn, ook 
is "t zelve meeft vruchtdragende , die men aan "t manneken 
zelden vind. . | l 
Sayzoen, De vruchten vind men in April. >.: 
Naam. /n 't Latyn Ulaffium ,in't Maleyts Caju Laff, 
Caju Ulaffi en Olaffi, met welke namen *t bekend is op 
Boero en Ceram, op Boero zelfs biet ’t Kilahi, zommige 
willen "t op Ternataans noemen Morfalla , dog. qua- 
lyk, want Morfalla een ver/cheide boom is, en bier na 
zal befchreven werden. . E ES 
Plaats. Hy waft op 't eygentlyke Amboina niet, maar 
wel op de naafte plaatzen, als Boero , im de drie Xulas, 
op Bongay , kleen Ceram , of Hoeamohel , Kelang, en 
Bonoa, zo «vel in ’t gebergte als op de vlakte langs den 
ftrand , en 't befte gemeenelyk op fleenachtige plaatzen ,al 
zyn dezelve wat moera[fig daar by. E 
Gebruik. Het is een zeer bequaam bout ; om planken 
daar van te zagen ; die meeft voor de Kiftemakers dienen, 
tot kiflen , kafJen „en tafels ,óm dat dezelve breed vallen, 
en zeer glad konnen gewerkt worden, waar op de Ebben- 
boute byllen zeer fraay ftaan. Hier toe verkieft meu de 
aldergeelfte flukken, en om dat. dezelve dikwils breede 
witte plekken bebben, zo pleegt men de gemaakte werken 
van buyten met Calappus-oly te beftryken, dat "t eene 
coleur kryge ,'t welk men als dan 20 lange vryft en polyft, 
tot dat ’t indroogt. Men doet beter als men bier toe re 
zaad-oly neemt , "t zelve wat warm gemaakt , daar op 
Jimeert ; ’t welk ook: met de coleur van "t bout beft over- 
een komt, anders als men bet Caju-Laffi boog - geel. wit 
verwen, zo befmeerd de glad-gefcbaafde gebeel en al met 
kalk, laat bet een nagt [taan; en wafcht "t dan af met 
zout-water , en boent bet, gee | 
Tot den buisbouw ist zo beguaam niet ¿om dat " door 
de bitte en zonne geraakt, ligt fplyt 3 maar de Boeronezert 
ebruiken "t tot den fobeeps-bouw , en bouden " voor een 
abel bout in,’t zee-water, bet welke onze timmerluy- 
den „dog en/preken , als bebbende ervaren dat den boor- 
Worm in komt, eer "t drie jaren aan Cbialoup 
Etuna bradde Duck de Jo. y de onze 
al wederom van onwetentbeyd , als die de boomen te j 
kappen , of "t welk "t meefte gebrek is; dat zy' te ob 
tot "t werk gebruyken; want dit bout ; gelyk ook dat van 
Cofa[fu , droogt zeer langzaam op , moetende wel een jaar 
gelegen bebben „eer men `t et jn mag. Het krygt ook 
de voornoemde fwart-blaauwe plekken in zee-water , of im 
een bedompte plaats liggende, als bet te vooren niet ter 
degen gedroogt is. Anderzints houden de Inlanders dit 
bout aan beftendigbeid in den [cheepsbouw voor bet naafte 
na Cofa(Ju. De werfch gemaakte kiften en kaffen hebben 
ook die foute , datze lang dien viezen reuk bebouden „ in- 
` zonderbeyd als men qualyk gedroogtlinnenwerk , en papier 
daar in doet. GT ; | ; 
Mogt men den Chinezen vernis Tsjat in overvloed al- 
bier bebben, men zoude daar mede dit bout zeer verbete- 
ren konnen: - Men kan bet ook met. Le Jwarte inkt ver- 
wen, dat t Ebbenbout gelyk werd, boedanig.veele bed- 
fiteden en floelen nu gemaakt werden , want bet komt aan 
gladdigbeyd ’t Ebbenbout naaft „en gepolyft glimt mede. , 
Int jaaf 1666: beb ik kléene boompjes van Boero op 
* Amboina laten komen , daar Gan de worteltjes nog al ge- 
fcbeurt waren, en aldaar in eenige boven geplant , daar 
ze wel gevat, bebben , en tot korte dikké boomen wierden, 
maar in ’t 13. jaar nog geen vruchten dfoegen. Wy beb- 
ben in de regen-Mou/Jon ook, geprobeert de vakken te ver- 
planten, om dat bet ons toefcbeen een weeldrig groey-bout 
te zyn gelyk bet Lingoa , maar dat wilde niet lukken. 
De drie- en twintig [te Plaat 
Vertoont een Tak vän de Laffie-Boom. 
Alwaar Lett. A, deszelfs blad, ute. 
En B. de vrucht in grooter gedaante vertoont. 
AANMERKING. 
De Laffie-Boom komt mede voor by Valent. p. 223: 
^ 
+ 
F 2 XIX. 
