IV. Boek. XX Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 4 
CAPUT VIGESIMUM. 
+ effatus. Nefar. 
'Efatus magnam gerit cum Labaro adfinitatem , 
N illius vero truncus plerumque gracilior eft, ita 
ut raro binas ulnas fit craffüs, eftque porro re- 
dus, non rotundus, fed fuleatus $ angulofus inftar 
Lanfiorum vel columne ftriate , ita ut nunquam re- 
Gum ejus viderim truncum. n^ fx, 
- Ejus cortex eft tenuis, ex ruffo cinereus , ligno fir- 
miter adherens, atque pluviofo tempore ingratum in 
cute excitans pruritum: Ejus ramuli funt copiofi, 
longi, tenues, & firmi: Folia cum illis Lanfiorum 
Vet hari conveniunt , fed funt anguftiora & acutio- 
ra, ab utraque parte acuminata, feptem octoque pol- 
lices longa, binos cum dimidio vi. tres lata, paucis 
obliquis pertexta coftis, precedentis foliis flaccidiora, 
ac rubris plerumque maculis adfperfa , in crucem ob- 
pofita, non vero ultra tria vel quatuor paria uno ra- 
mulo infident. 
Loco florum intra bina foliola viridia burfa prove- 
nit viridis minor illa Lahari, in qua oleofus itidem 
contifietur liquor, fed minori copia quam in prece- 
denti, nullum fundens odorem ; Ex hac frućtus ex- 
crefeit, qui eft pilula longo tenvique infidens petiolo, 
Laharo omnino fimilis , excepto quod hec Neffati 
puo fit major, ac femper folitaria, quum ille La- 
ari plerumque fint triplices: He vero pilules mox 
ex vagina progerminantes aliquam floris partem vi- 
dentur: debe re , obducte enim funt campanulis quafi 
infundibiliformibus & divifibilibus , piftillum conti: 
rientibus ,- gratum inftar Canang& odorem fundenti- 
bus, que decidentes nudam relinquunt pilulam. - 
* Pilula hzc rugofior eft illa Lahari , quafi arena 
crafla confperfa foret , que facile vero abradenda eft: 
Reftans vero pilula compofita eft ex fimplicibus spar- 
vis , & angulofis prismatibus > que levi negotio etiam 
feparantürs "Mm ; jontirotur mägMtudine 
Piperis, pilis quafi feu fquamulis obductus , quibus ab- 
afis ofichham reftac nudum & gilvum lente fubftan- 
tie, quod hujus arboris femen eft , fique benerecorder, 
folia vel faltem fructus hujus arboris multum conve- 
niunt ‘cum illis' Arbuti , ys in Portugallia obferva- 
vi, licet ibi fit frutex, & Madronhero vocetur , hu- 
„jus vero major fimilitudo obeurrit in Fragario Rubro 
libr. 6: defcripto. ei SEE 
"Ejus Tignum quam maxime eft durum , folidum , te- 
nuibus conftans fibris , nec albaftrum gerens , externe 
album, interne fenfim magis rubens , intermixtis hinc 
inde máculis.purpureis, So elaborari po- 
teft inftar Buxi , led potifimum:pertornionem ;eftque 
durabile , fi loco pou ficco ; nec terram tangat , in 
ipfa vero aqua & paludibus fatis perfiftit. Contra fi 
juniorum fit arborum lignum, nec jufto cefum tempore, 
intra paucos menfes vermes generatos vidi. 
Anni tempus. Ejus fructus menfe Decembri obfer“ 5 
vantur, montes dmat, & loca faxofa atque ventófa. 
Nomen. Latine Neffatus, juxta Amboinenfe Nefat - 
. & Niffat. x 
Locus. Plurimum obcurrit in Amboina 
maxime & copiofe in Leytimora. 
, Se guam 
Ufus. Amboinenfes illud adhibent ad zdiumpoftes, - 
angulofos modo truncos in quadratam cedentes for- - 
mam, ita tamen ut fulci fint intermedii , hi=enim + 
trunci adeo profunde fulcati funt , ut vix aliquod ` 
quadratum & folidum ex iis formari poffit: In illis ` 
vero edibus fenfim per fumum adeo indurefcit hoc 
lignum, ut inftar metalli fonitum edat, nec clavus 
transadigi poffit: Tornionesillud maxime expetunt ad 
cancellos majores ex ipfo formandos , facile vero 
finditur, fi nimis recens ufurpetur , vel nimis cito 
Soli exponatur , quod plerumque in omnibus duris 
obtinet lignis: Recens elaborati ligni odor eft dul- 
cis ac vinofus fere inftar Ulaffii. Keyenfium arbo- 
res fine dubio funt craffiores , quum navigiorum 
fuorum Corre Corren diCtorum afferes ex iis forment. 
Anno 1671. in Amboina fuit hoc lignum adhibitum 
ad fluminum ripas ipfo obducendas, palosque ex hoc 
ligno formatos ipfis adponebant , expertique ke 
u 
XX. HOOFDSTUK, 
=. Neffaat-Boom. ` 
Effat beéft groote gemeenfchap met de voorgaande 
N Laharong, zynde den fiam van Nefat in 't ge- 
meen wat ranker, zelden van twee mannen omva- 
demt , voorts regt, niet rond , maar vol voorén.enboeken, 
gelyk de Lanfe-boomen , of een geftreepte pilaar, zo dat 
tk nooit een ronden [tam daar van gezien bebbe. © >” 
De fehorffe is dun, uyt den rofen graauw, waft aan 
"t bout bangende , en by regenachtig weer, een moeyelyk 
jeuken maakende. De ryskens zyn veel, lang, dun , en 
ftyf. De bladeren gelyken wat na die van Lanje-boomen, 
of van Labarong , dog zyn fmalder en fpitzer , agter en 
vooren [mal toelopende, zeven en agt dwymen lang , twee 
en een half » en drie breed , met weinige [cbuynze ribben, 
Jlapper dan de voorgaande , meeft met Toode plekken bezet, 
tegen malkander over in t krwys ftaande „dog niet boven 
drie a vier paren aan een rysken. 
In plaats van °t bloeizel, komt tuffeben twee groene 
blaadjes woort een groen beursje, wat kleender dan aan 
Labarong , daar in ook een olyachtig zap fchuylt y min- 
der dan aan ’t voorige, en niets riekende: Hier uit komt 
de vrucht ; xynde een pilleken, op een lang dun fleeltje , 
alles gelyk aan Labarong , bebalven dat die van Neffat 
wat grooter is, en altyd enkeld, daar die van Labarong 
meeft altyd drie by malkander ftaan. Doch deze pillulen 
uit de voorfz. fcbeede eerft voortkomende, fcbynen eenig 
bloeyzel te vertonen, want ży zyn omgeven met eenige 
langbalzige klokjes, die deelachtig z 
zeltjen op ftaat „en rieken wat als 
vallende, de bloote pilulen nalaten. 
Deze pille is ook ruyger wan buiten dan die van Laba- 
, en daar een vy- 
nanga , dewelke af- 
kan. a Aldaar werdenze metter tyd, en door den rook zo 
bard, datze klinken als metaal, en men geen fpyker daar 
in [laan kan. De Drayers zoekent zeer , om groote tralien 
daar van te maken, dog bet [cbeurt ligt, als men °t te 
ver/cb gebruikt , of vroeg in de zonne zet , gelyk meeft alle 
barde bouten doen. Den reuk in "t verfch gewerkte bout 
is zoet of wynachtig, [cbier als in Ulaff. De Keyers 
moeten deze boomen dikker bebben , want zy maken plan- 
ken daar van tot baare Corre Corren. 
In^t jaar 1671. beeft men "top Amboina ook gebruikt, 
om de oevers van de rivieren daar mede te bekleden , paat 
aan paal-zettende , en bevonden dat bet onder water en 
F 3 e 
