48 
Gubernator quidam circa annum 1660. in nationis 
noftrz notitiam primum illud induxit , qui ex hoc ci- 
ftulas & fcrinia fabricari juffit, qu& elegantis erant 
adfpectus, fed obclufa acidulum diu fervant odorem, 
unde ejus afferes per binos funt exficcandi annos, 
antequam ad opera adhibeantur; Hz vero arbores 
adeo raro obcurrunt , excepto circa Emam , ut nondum 
bene innotuerint, an lignum hoc fit vegetativum, me 
latet, amputati autem rami & ex montibus petiti per 
longum tempus folia fua fervabant viridia & vegeta 
inftar Buxi. 
Tabula Vigefima Sexta 
Ramum exhibet Agni Emani, 
Ubi Litt. A & B. verias fruituum formas denotant. 
HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. XXi 
Zekeren Gouverneur omtrent 't jaar 1660. bragt bet 
by onze Natie eerft in kennis, die daar van kleene Kift. 
jes en Comptoiren liet maaken , die wel mooy in ’t 00g WA- 
ren, maar geflooten zynde, bebouden langen tyd een ver. 
muften reuk, daarom deze planken wel dienen een paar 
jaren oud te zyn, eer menze aan "t werk gebruikt ; dog ^t 
is zo weinig te vinden op andere plaatzen (buiten Ema), 
dat ’t tot nog toe niet ter degen onderzogt 153 of bet een 
groen bout is, en weet ik niet. Immers de afgekapte „en 
uit "t gebergte gebragte takken, bleven langen tyd met 
baare bladeren groen en jeugdig , als Bux-boomen, 
De zes- en twintig fle Plaat 
Vertoont een Tak van het Emaafche hout ; 
Alwaar Lett. A en B; de ver/cheide gedaantens van de drug: 
ten aanwyzen. 
CAPUT VIGESIM. TERTIUM. 
Kore. 
Orius magnam cum Lanfio gerit adfinitatem ; 
prefertim cum filveftri , ejus vero truncus eft 
altior & craffior, qui angulofus quoque & finuo- 
fus eft, atque infra parum alatus, Ejus cortex eft 
laber, ad ruffum adcedens. colorem, quum Lanfii 
Fivettris fit albicans vel gilvus, ac fauciatus lac ex- 
fundit albicans, fed rarum „quod ee ex femi« 
ne cortice exfluit, quod in Lanfio non ahfersante 
Folia cum illis Lanfii ennvenivats fed funt brevio- 
ta, ab utraque acuminata parte, fex feptemque pol- 
lices longa , vix tres digitos lata; in junioribus vero 
arboribus duodecim pollices funt longa, ac quatuor 
digitos lata & integra, nervüs vero medius fuprema 
parte fulcatus eft, uti & alie coftz > in fuprema quo- 
que parte funt fulcate , que late diftant, funtque ali- 
uando recte, plurime vero oblique fibi obpofitz. 
Folia ramulis alternatim infident, fzpe etiam fine or- 
dine, quz in inpar terminantur; ipforum petioli ra- 
mulorumque fümmum mollia funt, ruffa quafi Janu- 
ine obduéta. Cortex & folia fenfim ex fufco ruffa 
unt, feu beeticum gerunt colorem, fique adcurate 
adtendatur, füprema foliorum pars d major & 
latior eft inferiore , contritaque Lanfii folia redolent, 
faporem vero habent gratum ac dulcem, rami ac ra- 
chidis ruffam ac fungofam gerunt medullam, ` 
Cor ius. 
Flores fructusque quam maxime cum illis Lanfii 
filveftris conveniunt, fed parum,inter fefe differunt , 
illi nempe maris & femina. Mas enim , qui magis 
fufcos gerit petiolos ac rachides , flores fructusque 
producit in parvis ac vagis racemis, in quibus una al- 
terave hinc inde fepe confpicitur bacca inftar mino- 
ris Lanfii, que fuperius parum acuminata eft nec =- 
qualiter rotunda, fed parum comprefía & angulofa , 
quzque in brevem, durum, & incurvum definit api- 
cem, externe autem ex viridi & cinereo coloré va- 
riegata eft , fubftantiam habens duram , ficcam , & fra- 
gilem, que intus continet nuces tres oblongas colo- 
ie & putamine cum avellanz nucibus convenientes, 
ac fibi adcumbentes , ita ut trigonz fint , & externe 
dorfum gerant fubrotundum , quale in fegmentis mali 
aurantii confpicitur, quevis vero nucleum gerit fic- 
cum & cariofum , qui in peculiari continetur pellicu- 
la, inque bina fegmenta divifibilis eft, in quibusdam 
etiam fructibus uma tantum obfervatur nux , reliquis 
bitis per compreffionetn fuffocatis. 
Femina frućtus longo in tacemo excrefcunt , Lanfii 
racemo fimili , fpithamam vel pedem longo, qui plu- 
rimos fuftinet fructus , hique ex albis producuntur flos- 
culis , Lanfii floribus fimilibus , fed minoribus. 
Quevis bacca Lanfii formam gerit , fed haud multo 
majorem nuce Avellana , inferius lata, & parum com- 
preffa, cujus apex oblique ponitur, & qua binos fz- 
pe nucleos in utio continet putamine, nucleis Lanfii 
fimiles, fed ficciores, & acerbi faporis, nec edules, 
quorum color externus eft beticus. 
Feminz folia paulo funt longiora & flaccidiora , 
otto novemque pollices longa, ultra tres digitos lata, 
magis- 
XXII. HOOFDSTUK. 
Kore - Boom. 
p Ore beeft groote gemeenfchap met een Lanfe-boom, 
inzonderbeid met de wilde, dog met een hooger en 
dikker ftam , die mede wat geboekt en gevoornt is y 
en beneden kleene vlerken beeft.. De Gier is even, en 
trekt na den rollen, daarze in de wilde Lanze witachtig 
f waal is ‚ook gequetfł zynde geeft ze een witte melk uits 
og zeer fcbaars, en meeft aan ^t wyfken, bet welk de 
Rn tei Cu - 7 
e bladeren gelyken ook die van Lanzen, dog zyn wat 
korter , agter en vooren toegefpitft, zes en zeven duymen 
lang , fchaars drie vingers breed: Dog aan de jonge boo 
men zynze wel twaalf duymen lang , en vier vingers breed, 
met evene kanten, en de middel-zenuwe is aan de bovenfte 
zyde gevoornt „gelyk ook de andere ribben aan de bovenfte 
zyde een vooren maaken, en wat wyd van malkander 
aan, zomtyds regt „dog meeft fcbuyns tegens malkander 
over. De bladeren [laan ook aan de Cs sd verwiffeld 
tegens malkander , ook dikwils zonder order „en.cenalleen 
voor aan. Haare fteelen met 't uitterfte der ryskens zyn 
zagt in * aantaften, en als met een zagte en roffe dons 
bekleed, De fcbor/Je en bladeren worden bruyn-ros of tas 
nyt, ook als men "er naauw oplet, ziet men de voorfte 
belft van een blad altyd grooter en breeder , dan de agter- 
fle, gewreven , riekenze wat naar de Lanzen, maar van 
{maak zynze aangenaam zoets de takken en.ryskens beb- 
ben een ros en voos merg. - SE 
- Bloeizel en vruchten hebben ook groote gelykeni(fe met — 
de wilde Lanzen, dog verfcbillen wat onder malkande- - 
ren, te weten die van "t manneken en wyfken: want die 
van "t manneken , t welk bruynder ftcelenenryskens beefts 
komen woort aan kleene en ydele troffen, bier en daar een 
of twee befién by malkander bangende, gelyk een kleene 
nze, dog vooren wat toegefpitft , en niet regt ronds 
maar een weinig gedrukt of boekig , vooren met een korte, 
barde ‚en wat kromme [pitze , van buyten beftorven groen 
en graauwachtig , van fubftantie bart, droog, en bryze- 
lig. Binnen leggen drie langwerpige notekens „van coleur 
en fcbaal als Hazelnoten, oF wal der „tegens malkan- 
der ftaande „zo datze driezydig zyn , buiten met een ronde — 
rug , gelyk de deeling in een orangie-appel, binnen met 
een drooge korl ; die meefł vermolmt is, leggende in een 
byzonder velletje, en kan in tween verdeelt worden, in 
zommige ziet men maar een nootje , zynde de andere twee 
verdrukt, 
De vruchten van *t wyfken komen aan een lange-tros ` 
voort, den Lanzen-tros gelyk „een [pan of een oet pd, 
waar aan ook meerder vruchten bangen , uit witte bloemp- 
jes voortkomende , die van Lanzen gelyk, dog kleender. 
der beefie beeft mede de gedaante van een Lanze ‚dog 
niet veel grooter dan cen Hazel-noot , agter breet ft , en wat 
POW met de fpitze «vat [theef flaande , zomtyds twee 
orreltjes by malkander in eenć fcbaal bebbende , de korls 
van Lanze gelyk, dog drooger , wrang van Ja „en 
oneetbaar , van buyten tanyt van coleur, 
De bladeren van *t wyfken zyn wat langer en flapper; 
agi en negen duymen lang, ruym drie vingers bree fi eu 
aan 
