IV Bock. XXIV Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOER. 5 
"Tertio. Caju Ticcos parvifolia truncum gerit incur- 
vum ,& im fcopulofis crefcit litoribus: Ejus folia funt 
minima inftar illorum. T'amarindi, fed firmiora, gla- 
briora, & arcte fibi invicem adpofita, filique vero 
fimiles funt illis precedentis minoris fpeciei, tenues 
nempe & plane inftar folii, que undique acutas ge- 
runt oras cultro fimiles, tres quatüorve pollices lon- 
ge, ultra unum in medio crafle, externe oblique & 
per longitudinem ftriatz, aliquando fimpliciter, ali- 
quando bifariam divife , continentque unum alte- 
rumve officulum oblongum ac quadratum , & flave- 
fcens , uti in precedenti. Lignum albicat, parumque 
adhibetur. / 
nni tempus. Prima fpecies menfibus floret Augufto 
& Septembri , ac mature ejus filique Majo ex arbore 
dependent, uti & fecundz fpeciei: "Tertia maturas 
profert filiquas Novembri, ac plerumque tum foliis 
orbata eft, qua vel decidunt, vel a tenuibus ac tere- 
tibus comefta funt erucis , Malaice Oelar Dynckal h. e; 
fpithamalibus vermibus, atque he eruca ita vocata 
funt, quod nullos vel paucos admodum gerunt pedes, 
“ac proferpendo caput cum anteriore corporis parte 
adtollunt, acfi viam demetere vellent , alterz fpecies 
foliis quoque orbatz funt, quum fructus maturi fint. 
Nomen. Latine Lignum Murinum & Murene; Ma- 
laice. Caju Ticcos, & Caju Morea; Amboinice in Hitoea 
Aymabala, eo quod he fepe arbores ad ripas majorum 
fluminum nudis fuis radicibus excavationes quasdam 
formant, fub quibus fluviatiles anguilla amant latere , 
quz Portugallis Moreadicuntur , quod derivatur a Mu- 
rena, hisque incolis Malaba vocatur. Sive denominare 
illam velimus a forma Afterie, qua cutim gerit ex 
nigro & luteo variegatam , inftar cordis hujus ligni: 
Specierum differentie quibusdam adjectivis fupra no- 
tate funt. Quidam hanc confundunt cum: Cello» 
Laut, que proprie eft Zoraco edulis. 
Locus. Hec arbor in Amboinenfi regione haud 
multum nota eft „ac potiffimum crefcit in parva Cera: 
ma, Hitoes ora „atque infülis ad Amboinz partem fep- 
tentrionalem fitis: Prima & fecunda fpecies litora 
amant plana, loca fabulofa ac ventofa, circa que - 
Aumina decurrunt. Tertiam fpeciem inveni in Dro: 
ribus feopulofis parva Cerame , ipfique vicina parva 
infula Pulo Babi dicta, noftratibus infula porcina vo- 
cata. e Ec Pass, 
Ufus. Amboinenfes raro hoc utuntur ligno , quum 
vix obcurrat, nec nifi ad edium poftes adhibent, fi 
vero illud. vetuftiffimarum SCH poffit arborum , 
lati afferculi ex ipfarum corde formantür ad ciftulas 
& loricas ex iis fabricandas , que polite eleganter 
ftriate funt, venis flavis per cinereum & nigrum li- 
enum decurrentibus , fere inftar Ligni San&i Occiden- 
talis: Exterius vero lignum ex albo flavefcit, ac per 
longitudinem ftriatum inftar Abietini ligni, fatisque 
durabile eft. q Dr Ee o 
Ex hoc ligno varias juffi fabricari loricas s que 
primo adfpećtu nullam pra fe ferebant elegantiam, & 
fordide cinerez videbantur, polite vero glaberrima 
gan > elegantemgue colorum varietatem exhibe- 
ant. — É 
Hoc cum ligno convenire videtur, vel domeftica 
ejus fpecies efie, quod Javani & Malayenfes Pete vo- 
cant, foliis frućtibusque cum puna fpecie prorfus 
conveniens , excepto quod officula ejus feminalia 
matura nigrefcant, fed intus viridia fint acrisque fapo- 
ris. Hz arbores funt alte & rete, cinereo craffoque 
Gu cht? cortice: Lignum magis flavelcit 
quam Amboinenfe , flavefcens nempe, in fenećtute 
gerit nigricans feu fufcum ftriis flavis diftinétum : 
> arbores in Sumatra crefcunt circa qambyam, in 
ava circa Bantam & Chirrebon, ad fabulofas-maghorum 
luminum ripas, ubi radices ipfarum ingentes latebra 
funt anguillis , afteriis, fquillis , fimilibusque , inde 
etiam Baleyam translate funt, ubi Balan Djingan vo- 
cantur. Ipíarum fruétus virides ac molles crudi toti 
comeduntur ad olera ac pifces , dum gratam praebeant 
acrimoniam, qui autem illis vefcuntur , per viginti 
quatuor horas gravem habent oris halitum , inftar ve- 
tuftioris urina foetentem , qui gravis odor in ipfa 
etiam urina ac fecibus obfervatur , nihilominus tamen 
cibus habetur falutaris, inque foro venditur: Circa 
ple? arbores ha tantos gerunt truncos, ut ampli 
s 
ex iplis formati poffint crateres, Malayentibus Dulang. 
> EN , 
. Tom. LIT. 
Ten derden: De derde zoorte is bet kleenbladige Caju 
Ticcos, ook met een kromme [lum op klippige ftranden 
wa/Jende. De bladeren zyn,zeer kleen, als die van de 
Tamarinde, dog ftyver, gladder ‚en digt aan malkander 
gefchikt, de bouwen meejt gelyk als aan ’t voorgaande 
kleene geflagt , te weten dun en plat „als een blad ,rond- 
om met /cherpe kanten als een mes, drie em vier duymen 
lang , im de midden ruym en breed, van buiten fcbuyns, 
en im de lengte geftreept, zomtyds enkeld , xomtyds in 
tween gedeelt ‚in hebbende een of twee langwerpige vier- 
kante korls, bleek-geel, als de voorgaande. Het bout is 
wit, en weinig gebruykelyk. 
. Sayzoen. De eerfte zoorte bloeyd in Auguftus en Sepa 
tember, en de rype bouwen bangen in May aan den boom; 
zo mede "t tweede geflagt. Het derde beeft zyn rype bou» 
wen in November , en ftaat dan meeft bloot van bladeren, 
die, of as mi of van dunne en lange rupzen , int 
Maleyts Oelar Dynckal, dat is /pan-avorm , genaamt , 
opgegeten zjn, zynde deze rupzen daarom zo genaamt , 
om datze geene of weinige voeten bebben, en in 't voort- 
kruypen met 't voorfte lichaam voortwerpen , als ofze den 
weg overfpannen wilden ; de andere zoorte [taan ook meeft 
zonder bladeren, als de vruchten ryp zyn. 
Naam. In Latyn Lignum Murinum en Murene ; 
op Maleyts Caju Tıccos en Caju Morea: Amboinfcb op 
Hitoe Aymalaha, om dat deze boomen dikwils aan de 
oeveren van ao rivieren flaande met baare bloote wore 
telen eenige hollen maken ‚daar de rivier-Aelen geern onder 
febuylen , die by de Portugezen Morea (afkomftig van Mu» 
rena)en deze Inlanders Malaha genaamt werden. Het zy 
dan dat men *t zo noemen wilde, na de gelykeniffe van 
een Lampreye of Prikke, wiens buyd m Len fawart 
gefbikkeld is , gelyk bet bert van dit bout. efondes febeid 
ten 1s met eenige Adjettives boven witgedrukt : 
gentlyk Pep ma EN v Cellor Laut, ?t welk eye 
Plaats. Deze boom is in de movi f. ho tieren niet 
veel bekent , by. wafł meeft op kleen erani , de Kuft va 
Hitoe, en de Eilanden in t noord-weften van Amboina. 
elegen: „De eerfig em tweede zoorte beminnen vlakke 
pem pen tzen ‚die lugtig zyn, en daar ome 
trent rivieren loopen. De derde zoorte beb ik gevonden op 
klippige ftranden van kleen Ceram , en bet: aan.ge- 
legene kleene Eiland Pulo Babi, by de onzen genaamt bet 
arkens Eiland. i 
Gebruik; De Amboinezen gebruiken. dit bout weinig , 
dewyl men ?t zelden vind, en dat tot ftylen aan buyzen , 
maar als men "t bebben kan van geheel oude boomen , 
"kam men breede plankjes uit "t bert krygen, tot kiftjes en 
Iyften, dewelke pepolyft zynde , zeer fraay gevlamd fchy- 
n met geele disco onder bet pil ons eg 
tige bout doorlopende , fchier als bet Lignum Santtum uit 
weft-Indien, Het buitenfte bout werd als dan uit den 
WA SE in de lengte geftreept als Dennen-bout , 
en redelyk durabeli = > > 
Ik beb uit dit bout verfcheide lyften laten maken, die 
in 't eerfte gantfch geen aanzien badden , en lelyk-graauw 
Jchenen, maar na t polyften wonder glad wierden, en 
een aangename vermenging der coleuren vertoonden, 
`- Met dit bout Jehynt over een te kömén , of een tam ge- 
Jagt daar van te zyn, bet geen de Favanen en Maleyers 
Pete noemen , aan bladeren en vruchten met. de eerfte 
zoorte gant/ch over een komende , bebalven dat de zaatkorls, 
als ze Typ zyn, [wart worden , dog van binnen mede groen, 
en fcherp van fmaak. De boomen Zyn hoog en regt , met 
een ligt:graauwe, dikke, en evene /chor(Je. Het bout is 
geelder dan aan 't Amboinfche, te weten, bleek-geel , in 
den ouderdom mede een fwartachtig of bruyn bert met geele 
Jtrepen gevlamd. Deze boomen vind men op Sumatra om- 
trent Jamby , op Fava omtrent Bantam en Chirrebon „ 
aan de zandige oevers van de groote rivieren, daar zyne 
rroote wortelen fcbuylplaatzen verftrekken voor Aelen, 
onte, Garnalen &c. van daar is by ook op Baly 
gebragt „alwaar by Balan Djingan biet. Zyne vruchten 
. hog groen en week zynde , werden met {chil met al raauw 
gegeten tot BacafJan en V'ifcben , dewylze een aangename 
SECH by baar bebben , dog dieze nuttigen, bebbem 
voor een etmaal een zeer [waare afem, ftinkende als oude 
pis, ja ook zelfs in "t wateren en Gem niet te Mim 
word voor een gezonde koft gebouden, en daarom.0p. de. 
paler verkogt. Omtrent Famby worden deze fiammen 
20 groch, dat. men wyde boute bakken daar. uyt "m. 
2 s 
