s HERBARII AMBOINENSIS Liber IV.cap. XXIV: 
didi, hique ex ipfo obfcure fufco corde excavantur, 
exterius enim lignum inutile eft. Ex albo ejus ligno 
levia fabricant navigia, ut & oblongos clypeós. Ju- 
niora ejus folia ac virides fructus a plebe inftar oleris 
coquuntur ut & ad pifces. Monoxyla ifta ex albo 
hoc formant ligno, quum in aqua marina fit durabi- 
le, nigrumque ejus tollunt cor ob pondus. Dulangs 
feu crateres ifti aliquando ita nigrefcunt ac fplendent, 
ach ex cinereo Ebeno effent formati, femper vero 
venis pallidioribus diftinéti funt. Binz alie fpecies 
in Amboina raro in ufum advocantur. 
In Leytimora hoc lignum non Caju Morea , fed Caju 
Ticcos hi e. Murinum lignum vocatur, quum. odore 
fuo mures adlicit, vel ad talem domum adcurrunt, 
in qua ejus rami funt depofiti : Videtur tamen 
quodammodo ab Hitoenfi differre, quum arbor fit 
alta litorea ; corticem gerens album & glabrum, fed 
ejus folia funt minora illis Caju Salowocco , fed rariora. 
Ejus filique itidem. funt minores , linguxformes ; 
ac tenues, quatuor pollices longa, digitum late „in 
multós anguítos & transverfales-ifthmos divife , in 
quibus oblongz Śc:angufte reconduntur faba: Trun- 
ci lignum eft molle, album,-& fungofum.gerit cor 
inftar Sambuci, ut & rami 5. in Laba crefcit: Ejus 
cortex fupra porphyritim contufus & in aqua mace- 
ratus inftar faponis fpumam excitat, quo veites eluun- 
tur. si a . 
Hzc arbor ab aliis; uti dictum eft , Kellor Laut vos 
catur, Kellor autem Utan alia eft arbufcula frutefcens 
tantüm „longos emittens ramos fagellofos , foliis Kel- 
lor onuítos, fructusque gerens inftar Catjang , cujus 
filique plurimz fimul dependent, unde & inter fru- 
tices filveftres flagellofos numerari meretur. Terna- 
tenfes hame, vocant Sari Sari & Gunma Sari Soria nen emg 't Sari Sari , en Gümma Sari Sarl, Zyne ` 
Ejus cortice utuntur. Ternatenfes feming ir Kee cool Je Gebruiken de Ternataanfche Vrouwen tot een drank 
9 
oft partum. In Amboing:guoagúe-" _creict 
ongis fefe ext Seege ` ramis , qui Cortice 
b | 
obfcurę fumo ac fuccofo obduéti funt: 
Tabula Figefma Otava - 
Rámum exhibet Lig) Murini, floribus fruétibusque onufti , ` 
quod nomine Ticos arboris apud Valent. pag. 221: obcurrit, | 
Si 
- 
by de Maleyers Dulang genaamt , en dat nog uit °t don- 
ker-graauwe bert, want bet buitenfte bout en deugt tot 
niets. Uit "t zelfde witte bout makenze ook baare praau- 
wen , als mede de langwerpige febilden. De jonge blade- 
ren en groene vruchten werden by ’t flegte volkje gekookt 
als ander Sajor , en dat meeft by viffcben. De voornoem- 
de eenboutige praauwen makenze uit bet witte bout, bet 
avelk in zee-water durabel is, bet [warte bert daar uit 
nemende , wegens zyn fwaarte. De Dulangs werden 
zomtyds zo [wart en blinkende, als bet graawwe Ebben- 
bout „dog altyd met ligte aderen gemengt. De twee andere 
zoorten beb ik in Amboina weinig zien gebruyken. 
Op Léytimor noemenze dit bout niet Caju Monga, 
maar Caju Ticcos, dat is Muyzenhout, om dat ’t met 
zyn reuk de muyzen aan zig trekt, of in een buys doet 
komen, daar men zyne takken been legt ; bet fchynd even- 
wel, dat ^t van 't Hitocéxe wat verfchilt, want "tis een 
booge ftrand-boom, met een witte en effene fchor [fe , maar 
de bladeren ¿yn wat kleender van aanzien, als die van 
Caju Salowacco, dog ydeler.. De bouwen zyn ook kleen- 
der , tonge-formig „en dun , vier duymen lang ‚eeu vinger 
breed, in veele [malle en dwers-bultjes verdeelt , daar in ' 
lange finalle boontjes leggen. Het bout van den flam is 
week, wit, en beeft een voos bert , gelyk vlier , als ook 
de takken 5 bet waft in de Laha: Zyne fcbor(je op een 
Been gekneuft, en in water gekneet, Jebuymt als zeep, 
waar mede men de kleeden waft. 
Deze boom werd by andere, als gezegt , Kellor Laut 
genaamt , maar Kellor, Utan is een ander boompje, bly- 
vende maar een kleene beefter , met lange dera taka 
ken, met bladeren als Kellor, en vruchten als Kaljang, 
met veele bouwen: by malkander bangende , daarom men 
% ook onder de bofch-touwen mag rekenen.. De Ternata- 
nat baren. Dir eraf mede vp Amboina in zommige va- 
leyen, met lange uitgebreide takken em een donker-bruine 
zappige [chor/Je. 9-1 Hog 95. Sf fiu 
De acht- en twintig fle Plaat | e 
Vertoont cen Tak van bet Muyzenbous , met zyn bloemen en. 
vruchten, het geen onder de naam van Tikos Boom by Vas 
^ 
lent. pag, 221. voortkomt. 
* 
CAPUT VIGESIM. QUINTUM. 
+ Carbonaria. Caju Maas. 
Aju Maas arbor eft alta, ulnam plerumque craffa, 
e aliquando binas. Ejus truncus nunc rotundus 
nunc angulofus eft, tenui obduétus cortice, fe- 
mt digitum circiter craflo, externe fufco feu ex cine- 
reo flavefcente , fepe etiam mufco viridi quafi muco- 
re obduêto , interfperfis maculis ex fufco cinereis, 
qui fi derafus fit, externe rubent inftar cafei Eda- 
menfis, per longitudinem hic cortex fepe fiffus eft, 
& in ramis nigricat, in vetuítis vero & inferiore trun- 
ci parte multo craffior eft, rugofüs, & fiffus: Den- 
fam gérit comam, multosque incurvos ramos. Folia 
brevibus infident petiolis folitaria, & alternata & ob- 
fita, maximeque conveniunt cum illis Tanjong Laut, 
eu illis Ebeni, tres cum dimidio & quatuor pollices 
longa, birtos lata pollices, firma, longoque apice do- 
nata, fubtus vero tenuiter venofa funt, fuperius gla- 
bra, obfcure viridia, nervus autem medius fubtus 
protuberat ; fuperius vero glaber eft. i 
Flores brevibus in racemis progerminant plurimi 
fimul junéti, qui primo viridia funt capitula, in flos- 
culos fefe aperientia expanfos , pentapetalos, virefcen- 
tes, fquammofos , extrorfum inflexos, in quorum 
centro quinque alia alba LES haud multo longiora 
oru 
rioribus excrefcunt. m medium repletum eft 
aminulis brevibus fordide albicantibus, foveam ex- 
formantibus, menfe Novembri hi flofculi progermi- 
nant, fruétusque huc usque me latent, immo ipfos 
carbonarios, qui has cedunt arbores. i 
. Recens arboris cortex tenuis e(t, fed per fumum 
indurefcit, atque interne rubet , nullum vero notabi- 
lem 
XXV. HOOFDSTUK. 
teg J | Houtskool-Boom. 
Aju Maas werd een hoogen boom, in "t gemeen een 
y vadem dik in de rondte , zomtyds ook twee. De . 
flam is zomtyds rond, zomtyds wat hoekig , bekleed 
met een dunne [cbor[]e , omtrent een halve vinger dik, 
van buiten vaal, of uit den graauwen geelachtig , dikwils 
met een groenachtig mos, als fchimmel , bekleed met bruin- 
graauwe plekken tuffchen beide , 1 welk afge/chrapt zyn- 
de „.vertonenze haar rood, als een Edamfe kaas van bui- 
ten, zy beeft ook in de lengte zyne fcheuren, en aan de 
takken is ze fwartachtig , maar aan de oude en onderfte 
ftam is ze veel dikker , ruyg , en geborften: Zy heeft een 
digte kruyn van loof , met veele kromme takken. De bla- 
deren [taan op korte fleelen , enkeld en verwiffeld boven — 
en tegen malkander , hebbende groote gelykeniffe met die 
van lanjong Laut, of met die van 't 
en een balf en vier duymen lang , twee vingers breed > 
Dy, en met een lange Pies voor aan , van onderen fym 
geadert, van boven glad, fwart-groen, en de middel- 
zenuwe fteekt onder uit, boven even. = = > 
Het bloeizel komt voort aan korte trosjes , veele by mal- 
kander , xynde eerft groenachtige knopjes , die baar openen 
in kleene bloempjes , wyd geopent ‚gemaakt van vyf groen- 
achtige blaadjes , als vifcb-fcbubbetjes , die buyten ftaan, ` 
daar binnen zyn vyf andere witte blaadjes „niet veel langer —_ 
dan de eerfte. Het middelfte is uitgevult met korte vuyl- 
witte draadjes ‚maakende in de bid : 
beeftze in November, eń de vrucbten blyven nog onbe- 
pl by de Koolbranders, die nogtans deze boomen 
omkappen. ae R i 
De verfche feborffe is wel dun, word egter door *troo- 
ken bard en ftyf , van binnen roodacbtig , en Sé E 
y 
N 
bbenbout , drie ` 
den een kuyltje. Men : 
