ss HERBARII AMBOINENSIS LiberlV.cap. XXVI: 
fua formant tela miffilia feu Javeleynen, que vulgo 
Sagu Sagu vocantur, nociva maxime arma, que ma- 
nibus quam certifime in hoftium corpora inmittere 
norunt, ubi ad offa penetrata in ramenta difliliunt 5. 
ac malignum excitant vulnus: Hoc porro lignum ob 
foliditatem a Ceramz populis etiam adhibetur ad te-* 
lorum longorum apices , quibus crenas infculpunt, 
quas nigro exurente obducunt fucco. Macaffarenfes 
ex hoc quoque ligno tenues. formant canales telorum 
fuorum, que ex ore emittuntur, ac Chinenfes fuos 
fuftes, quos inter rixas & pugnas aliis infligunt, ut & 
Oryze. piftillos, quibus Oryza in tignis inpingitur, 
In Rumpbii Appendice hec adduntur. 
Frućtus fünt inftar femi- perfectarum Olivarum, 
quidam folitárii, quidam bini & terni, quorum quis- 
que ftellato infidet pericarpio, & viridi obducitur 
pellicula, füb qua craflùm durumque latet putamen, 
in quo nucleus planus reconditur inftar feminis ficci 
melonum, qui ruffa obducitur lanugine. , 
"Tabula Vigefima Nona 
Ramum exhibet Carbonarie que Cajoe Maas arbor a Valent, 
2.221. vocatur, & in Tab. fab No. LVII. proponitur. 
die men in 't gemeen Sagu Sagu noemt „een [mood geweer; 
datze met de handen zeer gewis weten in de vyanden te 
werpen, daar bet dan op een been treffende , firax fplin- 
tert, en een leelyke queifuure maakt. Verders wegens 
zyne fiyvigheid werd dit bout ook gebruikt by de Ceram- 
Jehe volkeren, tot de fpitze van haare lange pylen , daar 
ze dan kerven in fnyden , en met een [warten brandigen 
zap beftryken. De MacafJaren maken de dunne febafjes 
van. bare blaas-pypen uit dit bout, en de Cbinezen baare 
bandknuppels daar van makende , daarze malkańderen in 
"t kyven en vegten mede a: als mede de ryft-ftam- 
pers, daar mede men. de ryft in de blokken. [lampt. 
Dit wert in bet Aanhangzel van Rumphius daar by 
gedaan, 
De vruchten zyn als balfwajjene Olyven , zommige ens 
kelt , zommige twee en drie by malkander , ieder ruftende 
op een gefternt voetje, van buiten met een groen huydeken 
bekleet, daar onder een dikke barde [cbaal, en daar in 
` een platte beeft als een ingedroogt meloen-zaat , omgeven 
met een ro[Je wolachtigbeid. 
De negen- en twintig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Kool Boom, welke Cajoe Amaat: 
Boom by Valent. p. 221. genaamt, en op de Plaat onder 
- No. LVII, verbeeldt werd. E 
N 
[54 
CAPUT VIGESIMUM SEXTUM. 
Carbonaria altera, Hanet. . 
Arbonaria altera dividitur in latifoliam & angufti- 
C foliam; Primo Hanet latifolia = ac finuo= 
. " fum gerit truncum, fere inftar faffi glabro ob- 
duétum cortice: Folia maxime conveniunt cum illis 
Caryophyllorum; fed funt majora, fex oćtoque polli-. 
ces 
Onga, binos ac binos cum dimidio lata, inferius 
anguftata , fuperius lata , cruciatim pofita , oris finäo- 
fis, per ipforum fcabritiem . panrie norro nertevta in 
re Naribus venis, faporis amaricantis: RM 
lores longis in racemis progerminant tenuiffimis 
ex petiolis pufilli , magisque capitula referentes quam. 
veros flores, ex quatuor tenuiflimis petiolis compo- 
fiti, cum plurimis ftaminulis coloris pallidi citrini : 
Hosce. pauci infequuntur fructus, qui oblongz funt 
bacc, avium corda referentes, quarum quaevis ex. 
longo dependet petiolo ex cceruleo nigricantes inftar 
Prunorum, mature fi fuerint; Externe obduéte funt, 
carne molli & amaticante, in qua nucleus reconditur 
inftar Olive officuli, durus, per longitudinem ftria- 
tus, perque interftitia parvis violaceis venulis trans» 
verlalibus pertextus. N | 
Arboris cortex ficciffimus eft &fragilis ; lignum pal-. 
lide albicat , magisque candidum Buzi ligno , folidum, ` 
ac tenuis fubftantie, grave, durum ;parvisque vena- 
rum vorticibus diftinétum, forma panni. Camelot diti, 
concolor autem hoc lignum eft, nec facile finditur, 
fatis politum elaborari poteft, fed non zquale ac gła- 
um vene femper protuberent: Flores fru- 
brum, A : ES ay : ; 
&usque hujus fpeciei menfe Majo obfervavi; iBacça, 
vero hinc inde folitaria in. arbore remanent, licet ip». 
farum caro exterior computruerit. In. litoribus,crefcit, 
faxofis , ejusque craffos, fed curtos inveni truncos nu- 
dis in rüpibus, quorum folia fubtus glauca, ac nervus 
medius ruffus erat 5 
Secundo. Hanet anguftifolia haud. multum differt a 
precedenti, ejus vero folia multo magis funt lete, 
viridia , illis. Caryophyllorum. adcedentia. , paulo la> 
tiora & flaccidiora, venulis albicantibus & obpofitis 
pertexta., ipfum fzpe petiolum ambientibus , nunc 
decuffatim, nunc direte in crucem pofita, uti in Ca- 
ryophyllis , inferiora folia quinque pollices longa, fu- 
ora fex feptemve, ac binos lata funt. Ramuli fu- 
co quoque & glabro obdu&i funt cortice. 
Flores pufilli admodum funt , latioribus in racemis 
progerminantes , uti in Arbore rubra, qui ex quatuor 
parvis & pallide albicantibus conftrućti funt petalis , 
flores Mange referentes ; hi plerumque decidunt, 
fructusque adeo raro excrefcunt, ut fere huc usque 
ignoti fint. t Re 
Cortex 
XXVI. HOOFDSTUK, 
bebe ce ő Hanet - Boom. ded 
fee altera werd verdeeld in groot en kleen- 
bladige: Eerftelyk Hanet bet heefege wi 
een kleene en wat: bogtipe ftam., bykans als* de. 
faffu, met een gladde fcborfJe: De bladeren bebben groote wot 
gelykenille met. de Nasel-bladeren , 
eń agt duymen lang, twee em derde-bal 
; em Uooren breetft y ok mL rruys 
bocbtige randen 
nige onordentelyke adertjes, bitteracbtig van fmaak, ` 
aande , en met 
i e | bloeizel: bangt aan. lange troffen en dunne Jteeltjes; ` 
> en meer knopjes gelykende dan bloempjes , van vier 
Jubtiele blaadjes. of veel meer. fpitsjes imate, bleek of 
citroen-geel. Daar op volgen weinige vruchten, zynde 
langwerpige befitn, vogelsbertjes gelykende , ieder aan een 
lang: fteeltje bangende:, blaauw, fwart „als rype pruymens 
Van buyten bebbenze een week en bitterachtig vleejchl,en 
daar onder een korl: gelyk:als een olyve-fteem, bard , in de 
lengte geftreept „en daar tuffcben met kleene violette ader= 
tjes overdawers. | 
* 
© De.feborffe is zeer droog. en bryzelig: Het. bout bleeks 
wit, wat ligter dam Bux-boom , digt en fyn van fubftan- 
tie, Jwaar, bard, en met klećne drayingen vän adertjes 
gewatert , op de manier van Camelot, dog vaneen coleur,. 
en daarom niet ligt fcheurende : Het laat'zig'ook wel glad, 
maar niet ligt even werken, om dat de baren altyd wat 
ice. 
e bloemen: en-rype vruchten van deze zoorte 
eb-ik in May gehad. De befiën-blyven bier en daar en — 
kelt aan den baam bangen, al is "t buitenfle wleefch der 
gaan. Men vind bet op fteenige ftranden, en ik-beb "er X | 
dikke , dog korte en kromme Dommen van op- bloote klippen ` 
g onden; wiens bladeren van onderen blaauw-groen , en 
;middel-zenuwe ros:was s nr 000 
“Ten tweeden: 
en die van. Nagelen nader komende , wat breeder en 
flapper , met witachtige adertjes tegens malkander over: 
ftaande „ eń den. fleel omgevende ; zomtyds fe » zome 
tyds regt int krwys „als in de Nagel-boomen „de agterfte 
p. vyf duymen lang; de voorfte zes en zeven , twee breed. 
De ryskens hebben mede een bruyne en evene fcborie. 
„Het. bloeizel is mede zeer kleen, aan-wydere trofens 
gelyk aan de Arbor rubra, beftaande wit vier Kleene en 
eek-witte blaadjes, en "t bloeizel van de Mangas gely- 
kende: dit valt mede af, en de vruchten komen 20 zelden 
voort , datze nog meeft onbekend zyn. 
-D 
dog zyn grooter, 28. 
breed, agter — 
wegens haare ftyvigbeid , voorts met weis — | 
| Hanet bet kieen-Dladige , merfebild niet 
veel van "t: woorgaande , dog de bladeren. zyn ligt-groener, . 
