AS KA e re a ee 
E 
- fuprema folia ex i 
IV. Boek. XXVI Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOER. e 
Cortex quoque tenuis ac ficcus eft, durior quam 
in precedente , unde & ab aurificibus expetitur, ex 
quo carbones exurunt, uti de precedent Haän fuit 
dictum, unde & a quibusdam idem nomen Amboinen- 
fe Ulit Helawan , h. e. Cortex Aurarius inponitur. 
Lignum eft ut precedentis , duplicem gerens colo- 
rem , alba enim ejus fpecies lignum dat pallide album 
uti precedens, rubra vero ad oras albicat, & intror- 
fum pallide fufca eft, que varietas in latifolia quo- 
que obfervatur fpecie: Floret Decembri, 
Preter binas precedentes fpecies alius litoreus ob- 
currit frutex , qui ftipitem gerit brevem & incurvum; 
folia gerens majora quam priorum , atque ab illis 
Caryophyllorum multum differentia, novem ac de- 
cem pollices longa, binos cum dimidio & tres lata, 
diftoque modo circa ramulos pofita longos ac fir- 
mos. Flores funt parva ac viridia capitula fefe in qua- 
tuor alba petala dividentia, uti in praecedentibus, 
que Julio & Augufto confpieiuntur. Lignum eft fla- 
vum, folidum, durum & ficcum , fine venis diftin- 
étum. 
Nomen. Latine Carbonaria altera: Nomen Malayen- 
fe ignotum eft: Amboinice in Hitoea vocatur Hanet 
& Olit Helawan, nomen Commune cum pracedenti- 
bus, cum guibus multi hanc confundunt. 
Locus. In Amboine montibus obcurrit potiffimum 
circa Dammarz arbores, & Caju Puti, uti & in aliis 
levioribus filvis, femper in ficcis & calidis locis, li- 
cet litori vicinis. Tertia fpecies tantum in litoribus 
crefcit altis juxta Hitoes oram. E 
Ufus. Ad edificia hoc lignum multum adhibetur, 
ad palos nempe, coftas , minoresque trabes, quum 
firmum fit & optime exficcari poffit: plurimum vero 
in carbones exuritur uti przcedens, tam lignum quam 
cortex , qui conducunt non tantum fabris , fed etiam 
aurificibus tam ad ferrum cudendum, quam ut loco 
crucibuli aurum in his liquefcat , uti in praecedenti 
dictum fuit capite. uri n 
JN. B. Huic capiti nullam adjedum in opere inveni figus 
emi janan 
De fcborfe is mede dun en droog, barder dan aan 't 
voorgaande , em daarom van de Goudfineden gexogt om 
koolen daar van te branden , gelyk van 't voorgaande 
Haän gezegt is; daarom bet ook by zommige in 't Ama 
boinee/ch dezelfde naam voert van Ulit Helawan, dat 
is goude batt. Het bout is als aan % voorgaande , 
en van tweederley coleur , want bet witte geflogt beeft 
een bleek-wit bout, gelyk "t voorige , maar ’t roode is aan 
de kanten witachtig , en naar binnen toe ligt-bruin , welk 
onderfcheid men in ’t groot-bladige ook vind. Het bloeyt 
in December. 
, Bebalven de twee voorgaande zoorten , beeft men nog 
een eigentlyk firand-gewas , met een korte kromme Jtam 
opfchietende , de bladeren grooter dan aan de beyde voor- 
gaande , en van de Nagel-fatzoen verder afwykende , ne- 
gen en tien duymen lang „twee en een half „en drie breed, 
op voornoemde manier rondom de lange en ftyve ryskens 
aande. Het bloeyzel zyn kleene en groene knopjes , die 
zig in vier witte blaadjes verdeelen, gelyk in de voor- 
gaande: en men ziet ^t in Fuly en Auguftus. Het bout 
is geel , digt, bard, en droog, zonder aderen. 
. Naam. In ’t Latyn Carbonaria altera. De Maleytze 
naam is onbekent. Amboinjch op Hitoe Hänet en Ulit 
Helawan , een naam gemeen met "t voorgaande , waar 
mede bet veele vermengen. 
— Plaats. Men vind bet in "t Amboinfche gebergte , meeft 
omtrent de Dammar-boomen, ook Cajü Puti, en andere 
ligte bofcben „altyd op de drooge en beete plaatzen al lig- 
enxe by den firand. De derde zoorte vind men alleen op 
Żeyle T dn , langs de Kuft van Hitoe: 
Gebruik. In den huisbouw komt dit bout te pas , tot 
Jparren s ribben; en kleene balkjes; om dat bet ftyf is, 
en wel droogen kan. Het edit werd gebruykt om koo- 
len daar van te branden „ gelyk ’t voorgaande , zo van "t 
bout „als van de fcbor Je , dienftig niet alleen voor de Yzer- 
maar ook voor de Goud/meden , zo om te fmelten, als in 
plaats van kleene kroesjes te gebruyken , gelyk in 'tvoor= 
gaande Kapittel gezegt is. 
N. B. Ik heb by dit Hooftftuk geen Figuur in het Werk 
gevonden. e 
CAPUT VIGESIM. SEPTIMUM. 
- Lignum corneum. Huffur. 
Uffur filveftris fpecies celeberrimi fructus Man- 
“E goftane , feu faltem Macaffarenfis Kiras , fed fil- 
veftris penitus, nec cibo aptus: Altum gerit 
truncum , fed non admodum craffum , ad fummum 
ulnam craflum in diametro, plerumque vero non ita 
craffum , qui cortice obdućtus eft nigro, ligno firmi- 
ter adherente. In vertice ramos extendit amplos, fe- 
que in plures dividit breves & capitatos ramulos, fir- 
mos ad oras acute alatos, fuperiores autem quodam- 
modo quadrati funt , fulcati, ac viridi obdućti corti- 
ce; ex geniculis bina excrefcunt folia fibi obpofita ; 
que cum fubfequenti pari obliquam formant crucem, 
uti & ramuli tali conftituti funt modo. 
Folia funt magna, illa quodammodo Bintangore 
Montane referentia, fed majora, ab undecim nempe 
ad quindecim pollices longa, quatuor lata pollices, 
in vetuftis vero arboribus breviora, glabra, firma, 
& fplendentia, craffo nervo medio donata, fuperne 
autem glabra & fulcata ; inferne dorfo trigono protu- 
berante,ex quo venulz fubtiles ac transverfales fuum 
ducunt ortum , non autem ita parallele atque aduna- 
tz ac in Bintangora. | 
Craffis brevibusque folia hzc infident petiolis, quo- 
rum quidam adeo incurvi funt; ut inferior pars fepe 
fuperior fit: Ramorum fummum in bina terminatur 
foliola inftar burfee complicata & acuminata; ex qüi- 
bus nova pro ermibant folia ac pedunculi ; teneraque 
folia adeo fplendent, acfi oleo effent inunćta. Inter 
ependens pedunculo , formam mihorum Rofarum 
deeg o ex quatuor firmis & luteis conftrućtus pe- 
d 
T 
talis cxaffis ac fubrotundis , concava fua parte rece 
i um 
ramo flos provenit ex incurvo 
XXVII. HOOFDSTUK. 
Huffur-Boom. 
Uffur is een wilde zoorte van de vermaarde vrucht 
Mangoftaan , of immers van bet Macaffaarfe Ki- 
ras, dog gant/ch wilt, en ongebruikelyk tot de koft. 
Het beeft een boogen , dog niet zeer dikken ftam „op "t meeft 
een vadem dik in de rondte , of gemeenlyk minder , fwart- 
achtig van fébor(Je, die digt aam "t bout legi. Boven 
fpreyd by *yne takken nooit uit , en verdeeltze in veele korte 
en geknopte ryskens ,[tyf „aan de kanten met fcberperug- 
gen, dog de voorfte zyn eenigwints vierkant, Begeut ‚en 
met een groene fchor(Je bekleet ; in de leeden ftaan twee 
bladeren tegens malkanderen, makende met bet volgende 
paar een Ween kruis , gelyk ook de ryskens zelfs doen, 
. De bladeren zyn groot , eenigzints die van de berg 
Bintangor gelyk, dog grooter „te weeten van 11. tot 14. 
en 15. duymen lang , vier duymen breed , en aan de oude 
boomen korter , glad, ftyf y en glimmende , met een dikke 
middel-zenuwe, bovenglad em gevorent , beneden met een 
driekante rugge uitfteekende , uit dewelke over -dwars 
kleene en fyne adertjes lopen ; zo evenwydig en digt niet als 
aan Bintangor. 
Zy ftaan op korte dikke fleelén , en zommige zyn zo ge- 
Eu dat A onderfte boven komt. Het nytten [le er 
takken beeft twee kleene blaadjes als een beursje toege/pitft, 
waar uit nieuwe bladeren en fleelen voortkomen ; en de 
jonge bladeren. glimmen zodanig als ofze met olye beftree- 
ken waren. Tu[Jcben de voorfte bladeren tiit de tak zelfs 
komt een bloem voort aan een krom fleeltje hangende; im 
de gedaante van kleene roosjes, gemaakt van vier fiyve 
geele blaadjes , dik en rondachtig ‚met bet bol pe cx 
gebogen ‚en ruftende op vier dikke en half bo ME 
