5 HERBARII AMBOI 
{um flexis, ac quatuor craflis femi- concavis incum- 
bentibus fquamis: Flos autem in centro fuo repletus 
eft craflis, brevibus, & albicantibus ftaminibus , debi- 
lem fundentibus odorem, in horum medio craflum 
exfurgit piftillum. Eb 
Fruétus folitarius excrefcit , ramis arcte adcumbens, 
Pruni magnitudine , Macaflarenfium Kire & Soffo adeo 
fimilis , ut cjus filveftrem quis putaret elle fpeciem, 
pericarpio enim infidet ex quatuor craflis & femi-con- 
cavis petalis formato, quorum bina majora funt , fu- 
perius vero coronatum eft verruca quafi inftar re e 
clavi , externe autem colorem gerit obfcure fufcum 
vel fumeum , interne vero hic fructus repletus eft 
carne mucofa, in qua mollia quzdam recondita funt 
oflicula feminalia, femi-plenam lunam referentia , İl- 
le autem recens fi fit, refinofum fpirat odorem , fi 
prolapfus, ingratum: Ex fructus putamine, uti & ex 
vulneratis ramorum ramis craffus & vifcofüs exfudat 
liquor inftar illius Socci feu Papede, potiffimum ve- 
ro in difruptis petiolis ac geniculis , ille autem lu- 
teus exficcatur & condenfatur. 
Lignum recens cefum albicat, fed ruffum mox ex- 
ficcatur ,feu mellinum gerit colorem, eftque duriffi- 
mum, grave, ac cefu difficile, ach corneum effet, 
er longitudinem ftriatum eft, at tenuibus conftat fi- 
ris, fique per transverfum fecetur , ejus venula mox 
circa centrum decurrentes inítar radiorum Solarium 
in confpectum veninnt ` RE E E 
Hujus arboris & altera latifolia obcurrit fpecies, 
cujus folia binas fpithamas funt longa, ac binas pal- 
mas lata: Ejus radices fupra terram elevantur uti il- 
larum Mangi Mangi, funt vero craffiores. Hujus flo- 
res fructusque huc usque re funt. = >. 
"Lignum corneum anguftifolium, Amboinice Huffur 
Loumabun , hujus femina habetur, longa gerit angu- 
ftaque folia inequalis magnitudinis , a quinque ad un- 
decim pollices longa, binos lata digitos , firma & gla- 
bra, deorfum fenfim anguítata, ac pedunculo fere 
deftituta, illis Codibe majoris fimilia: Ejus lignum 
corneum quoque eft ac durum, & inftar prioris adhi- 
betur, fed raro, nec nifi ad majores dium coftas. 
Nomen. Latine Lignum Corneum. Malaice & Mas 
caflarice Malacca: Amboinice in Leytimora Huffur , 
in Hitoe Lobufful. Fructus ejus in cauffa eft, ut qui- 
dam pronuncient in Armboing montibus Mangoftanas 
reperiri , Javani vero ac Baleyenfes arborem hanc 
undam nam ci putant , quz edulem dat fructum, 
fuceumque fundit luteum ac vifcofum. x» N 
Locus. Hoc innotuit , quum raro 
obcurrąt, nec ullibi crefcit nifi in fummis ac remotis 
montibus , in levibus Dammar& arborum filvis: Ob li- 
gnum confunditur cum Caju Maes, ob foliorum for- 
mam cum Mangio terreftri, quum tamen tres diverfa 
fint arbores. ` 
Ufus. Ab Amboinenfibus quodammodo adhibetur 
ad wdificia, ad parvas nempe trabes, in hunc vero 
finem juniores tantum eligunt arbores vix virum craf- 
fas; craffiores enim ob corneam ipfarum fubftantiam 
ac gravitatem ex montibus deducere nequeunt, neque 
regere, in longas tamen has findunt partes, ex qui- 
bus manubria Doranorum ac fecurium formant. Si 
itaque vera fit Malacca Javanorum & Macaflarenfium, 
ex ejus ligno ingentes fabricantur palatiorum fuorum 
ftes pro regibus ac principibus , quos nefando la- 
Et ex montibus filvofis petere debent, uti id fupra 
. jn capite de Carbonaria prima innuimus. In Leytimora 
plurimum in altis Eme crefcit montibus; ubi lignum 
adhibetur ad clavos ligneos navigiorum Corre Corren 
dictorum, qui ex Sappan ligno alioquin formantur. 
In magnis Amboinenfium zdibus poftes ex illo for- 
mantür ut & tenacula tectorum, eft enim zque dura- 
bile ac Caju Näni, immo in ipfa terra, Bimanenfes 
ejus radicibus utuntur ad Ubat Saguweer, vocantque 
Adjoe Java, h. e. Caju Java, i 
Tabula Trigefima 
Ramum exhibet Ligmi Corwei, feu Huffer, uti a & 
Vocatur, que pos Dillenia filveftris eft ies , 
cujus & bina alia Abr. a, cap. LIV, fupra defcripta funt, 
od 
CAPUT 
en een geele en kleverige rap uitgeeft. ~ + == tn 
Plaats. Dit bout is weinig bekend , om dat bet zelden — 
NENSIS Liber IV. cap XXVII. 
in de midden uitgevult met korte, dikke, en witachtige 
draden, en daar in een dik pilaartje , flap van reyk. 
De vrucht flaat enkeld en digt tegens de takken , in dà 
grootte van een Pruym, bet Maccaffaarfe Kiras en Soflo 
xo gelyk, dat men bet voor een wilde zoorte daar van 
zoude aanzien , want zy ftaat op een voetje van vier dikke 
balf bolle blaadjes gemaakt , waar van twee grooter zyn 
voren met een wratte als bet hooft van een fpyker , van 
buyten donker-bruyn of rookverwig , binnen is ze vervult 
met een flymerig vleefch, en daar in eenige weeke zaat- 
korrels als balve Manen, aan de ver/che bersachtig van 
reuk aan de afgevallene vuyl. Uit de bolfter of fcbaal 
van de vrucht, gelyk mede wit de gequetfte fchorffe van 
de takken, fweet een dikke en kleverige vochtigheid als 
die van Soccum of Papeda ‚doch meeft aan de afgebrokene 
Jleelen, en aan de leeden, dewelke geel befterft. 
Het bout vers pekapt is witachtig , maar befterft ftrax 
ros of ee, zeer hard, fwaar , en moeyelyk om 
te kappen, als of bet hoorn was, in de lengte euren 
doch f'yn-dradig , en als men ^t dwers kapt of zaagt, zó 
ziet men de adertjes rondom bet bert firaalsgewys , Wes, ` 
de als een Son. e ir 
= Men vind "er nog een grootbladige zoorte van dezen —— 
boom, Wiens bladeren twee fpannen lang , en twee ban: — 
den breed zyn. De wortelen [taan boven de aarde, gelyk 
aan de Mangi Mangi, doch zyn dikker. Bloemen m 
vruchten bier van zyn nog onbeként. ' ER 
Lignum corneum anguftifolium , int Amboinfeb > 
Huflur-Loumahun wett voor "t wyfken gebouden;beeft = —— 
lange fmalle bladeren van ongelyke grootte , van 5. tot s. A 
11. duymen lang „twee vingers breed, ftyf en glad naar >. 
agteren allengskens tóefmallende , en jchier zonder AE N 
die van groote Codiho gelyk. Het Bout is mede borne | 
achtig en bard , werd gebruikt als bet voorige s doch zé 
en maar tot dwers-bouten aan groote buyzens > 
Naam. In % Latyn Lignum Corneum. Maleyts en 
Maccaffaars Malacca: Amboinfch op Leytimor' de 
Op Hitoe Lohufful. De vrucht maakt dat zommige - 
voorgegeven bebben, Uat man in "9 «Amhninfrbe g e 
Mangoftaans vind , doch de Favanen en Baleyers b 
bem voar haar, Munda , bet welkeen eetbare vrucht dr 
gevonden wert , waffende nergens dan op ’t booge en verre . 
afgelegene gebergte , in de ligte Dammar-boffeben. Aan- so 
gaande bet bout wert bet vermengt met Caju Maas, en >, 
aan gedaante der bladeren met bet Mangium Terreftre s 
daar bet nogtans drie verfchillende boomen zyn, > == 
Gebruik. By de Amboinezen beeft het in den buishouw > 
wel eenigzints plaats tot balkjes en platen, doch daar toe. 
nemenze maar de [me boomen , die nog geen man dikzyn, — 
avant de dikkere kunnenze wegens baare boornacbtige 14% (c 
Jlantie en fwaarte niet uit bet boftb baalen en bedwingeng = ^ 
echter klovenze die in lange flukken, waar van zy de 
fleelen tot haare Toranen en bylen maken. Indien bet dan 
de regte Malacca der Favanen en MaccafJaren is , zo wer- 
den van groote ftylen tot de Paleyzen baarer Konin- 
genen Princen gemaakt, die zy met een godlozen arbeyt. 
uit bet bofcb baalen, gelyk boven in 't Kapittel van Car- > 
bonaria prima gezegt is. Op Leytimor valt bet meeft in — 
't booge gebergte van Ema, by dewelke bet gebruyktwert 
tot boute nagels aan de Corre Corren, die men anders van — ^ 
Sappan-bout maakt. Aan groote buyzen der Amboinezen ` ` 
wert bet tot Balen gebruykt , als mede tot fleutelsom de = 
gebinden aan malkander te begten , want bet is zodurabel ` — 
als Caju Nani, ook im de aarde. De Bimanezen gebru; 
ken zyne wortelen tot Ubat Saguweer „en noemen 't Ad- 
y 
joe Java, dat is Caju Java; ae 
: “a > ; i kaj : T Ch 
“o De dertigfle Plaat ` ` 
Vertoont een Tak van het Hoorm-bout z, of le Hul , 20 
als die van Rumphius en de Inlanders Raise el, wel 
rein et rai ek ep LIV, em td vaat 
" ` e tw Zu 
befchreven ftaam, — = = a 
M - m 
ES 
jot 
XXVIII 
