$ HERBARII AMBOINENSIS LiberIV.cap XXVIII. 
folo adglutinatz quafi videntur , unde & facile per for- 
tiores eradicantur nimbos. Octobri floret, frućtus- 
que fubfequentibus maturefcunt menfibus. ` 
Nomen. Latine Mangium filveftre. Malaice Mang: 
Mangi Utan. Amboinice Watta Ewan. Ternatice Lo- 
laru Tomma Banga, que omnia nomina eandem for- 
tiuntur fignificationem. Amboinenfes vero Leytimo- 
ram inhabitantes præter hæc nomina alia ipfi etiam 
inponunt, uti Kinaméan, Inamëan , & Aymaan Abbar. 
Tantam porro cum fubfeqùenti Ligno Salis primo ha- 
bet convenientiam , ut multi hoc cum ipfa confun- 
dant, licet foliorum differentia ex fapore mox de- 
tegatur, illa enim Kineaméan amaricant, quum hec 
'Ligni Salis feu folii acidi grate acida fint cum parva 
falfedine. ; 
Locus. Raro obcurrit, ac fere femper ad montium 
pedes declives & in locis preruptis, in Leytimorz 
vallibus caftello Viforie vicinis & circa Caju Puti oras, 
ubi montes in valles decurrunt in levibus filvis,, in 
altis enim ac denfis filvis non provenit, ` 
Ujus. Lignum ejus raro ad tigna adhibetur , cum 
adeo grave fit, ac difficulter cedatur, fi vero recti 
ejus obcurrant trunci, hi jufto ficcati modo ad zdi- 
ficia in ufum vocari poflunt, ad tecta nempe , non ve- 
ro ad folum , quum cito ibi putrefcat: Colorem gerit 
mellinum, illique Mangi Mangi fimile eft, ficcatum 
vero flammam facile concipit, fed totum in albos 
convertitur cineres, nullos relinquens carbones: Fo-' 
lia cum Curcuma contrita & forma Emplaftri albo 
incolarüm Cadel inpofita, vermes enecant atque in- 
fecta, - cauffe funt proferpentis hujus mali cutis- 
que defcedate. 
Tabula Trigefima Prima 
Ramum exhibet Mangi filueftris, | = 
"OBSERVATIO. 
‘Manzi Mangi arbores a Valent, in Amboine deftript, pag. 
222. itidem conmemorantur „dicitque decem harum obferyari 
‚ fpecies; quarum unam fub No. LX. in Tabula exbibet, — — 
Ua, d — 
^» M 
1 lode e o ra aż 
nów Le AE a apák M 
CAPUT VIGESIMUM NONUM. 
Tölum acidum majus. Daun Aflam 
Befaar. 
Um binis precedentibus arboribus magnam“ quo- 
C que adfinitatem gerit Folium acidum , quod in 
majus ac minus dividitur, quorum primum hoc 
in capite defcribemus. 
Primo. Folium acidum majus feu latifolium mixtam ` 
liabet Huffuri & Mangi Mangi formam, non altum 
gerens truncum , paucosque emittens pingues ramos, 
MM pars fuprema quadrata eft ac viridis. Ejus 
olia funt magna, atque in geniculis per paria fibi funt 
cruciatim obpofita , fed rara, feptem & octo pollices 
longa, tres quatuorve digitos lata, in obtufum defi- 
nentia apicem, quorum quzdam funt rotunda & bi- 
fida, glaberrima, crafla , nullas notabiles gerentia co- 
ftas , que vero in inferiore parte parum protuberant, 
nervumque gerunt craffum medium fubtus acute tri- 
enum & maxime elevatum , ipforum fapor eft acidus 
quodammodo acidulus: Ex vulneratis ramis pau- 
cum exftillat lac flavum ac vifcofum , quod cito ex- 
ficcatur inftar illius Sefoot, rami autem intus molle 
dc fungofum gerunt cor. - 
. Ex foliorum alis ab utraque parte bini excrefcunt 
longi petioli feu furculi, gui-ante ortum medio vi- 
dentur adcubuiffe petiolo; funt enim plani , binas ge- 
rentes oras acutas , medius vero petiolus fulcatus eft, 
unde quadratus etiam eft. In vetuftis vero & adultis 
arboribus rami non amplius funt quadrati , fed parum 
ftriati, ramulique laterales plurimum funt rotundi & 
geniculati: Plurima etiam decidunt folia , reliquaque 
e multo 
de grond geplakt waren, daarom ook lichtelyk door een 
fterke wind uitgeworteld werden. Hy bloeyt in Oftober 
en de vruchten rypen in de volgende maanden. , 
Naam. In ’t Latyn Mangium filveftre. Maleyts 
Mangi Mangi Utan..- Amboin/cb Watta Ewan. Ter. 
nataans Lolaru Tomma Banga, alle van eenderley be- 
duydeniffe: Doch by de Amboinezen op Leytimor beeft by 
deze naamen, Kinaméan, Inaméan , en Aymaan Abbar, 
Voorts beeft by zulke gelykeni(je met "t volgende Lignum 
Salis primum, dat bem veele daar mede vermengen , boe- 
wel "t onder/cheyd der bladeren aan de {maak ftrax te vin- 
den is, zynde die van Kinaméan bitter, en die van Li- 
gnum Salis of Folium Acidum aangenaam zuur, met 
een Kleene brakkigbeyd. 
Plaats. Men vind hem SE: en fchier altyd in ^t 
bangen der bergen, aan [Lyle plaatzen, op Leytimor in 
de naafte Valeyen, aan t KE Victoria , en omtrent 
"t Caju Puti aan de kanten „daar de bergen afgaan na de 
Valeyen, onder ’t kreupel-bofch , want in booge en digte 
bojjchen wil by niet waffen. 
Gebruik. Het bout werd tot timmerhout «veini ge- 
bruykt , dewyl "t zo moeyelyk en favaar te kappen EP s 
als men regte [lammen vind, en. dezelve ter degen laat 
uitdroogen, kam men ze tot den buisbouso gebruyken , te 
weten tot "t bovenwerk, maar niet in de grond , waar in 
dit bout niet durabel is. Het is anders honingverwig , en 
gelykt Mangi: Mangi-bowt zeer wel; bet gedroogde brant 
ook wel, maar vervalt Veenemaal tot witte a(Jcbe zonder 
koolen na te laten. De bladeren met Curcuma gewreven, 
en plyfters-gewys over *t witte Cadel der Inlanders ge- 
flagen , dood de wormpjes of Infettjes , dewelke oorzaak zyns 
dat s zelve Cadel zo Voortteelt , en haare buyd xo mis- 
maakt, 
De een- en dertig fie Plaat 
Vertoont een Tak van het wilde Mangie. 
AANMERKING 
_ De Mangi Mangi-boomen werden by Valent. in de Be 
Sebryving van Ambon op pag. 222. mede vermeldt, alwaar, 
hy zegt dat “er wel tien zoorten hier van gevonden werden, 
waar van hy "er een op de Plaat 
m s Men cn 
co KN m enim Eo mn A X 
XXIX HOOFDSTUK | 
Groot Suur-blad. 
+ i 
NZ heeft met de beyde voorgaande groote gemeen- 
N Jcbap bet Folium Acidum, bet welk verdeelt wert — 
… in grooten kleenbladig , waar van wy 't eerfte in 
dit Kapittel og i zullen. 
Eerfielyk: Folium Acidum ’t eerfte of grootbladige s 
heeft een gemengde gedaante van Huilur en Mangi Man- 
gi, niet boog van. dant, met weinige vette takken , wel- 
kers voorfte deel vierkanten groen is. De bladeren zyn 
groot, [taan in leden tegen en over malkander int kruiss 
dog weinig int getal , zeven en agt duymen lang, drie ` 
en vier vingers breed , met een ftompe [pits , aan zommige 
rond en in twee gekloven, zeer glad, dik „en zonder mer-, 
kelyke adertjes, die aan de onderfte zyde eem weinig uit- 
Jteken , maar met een dikke middel-zenwwe, die beneden 
driekantig fcberp is, en verre uitfteekt; de fmaak is zuur- 
achtig , dog een weinig na den brakken trekkende; uit de 
gequetfte takken loopt een «veinig geele en kleverige melk , 
die baaft opdroogt als die van Sefoot , bebbende de takken 
van binnen een week en voos bert. E 
Uyt den fchoot der bladeren komen aan weerzyden ande- 
re lange Deelen of ryskens, dewelke fchynen voor baar 
uitkomft tegen de middelfteel-aangelegen te bebben , want 
zy zyn plat, met twee fcherpe kanten, en aan de 
delfte fleel ziet men een geut , waar door dezelve vierkant 
werd, Aan de oude. vokwa(jene boomen, ziet men de 
takken niet meer vierkant „maar flegts een weinig gerit, 
en de zyde-taxkens meeft rond geknoopt of goleed > 
, mee 
onder No, LX, vertoont. , — 
PE 
