6 HERBARII AMBOINENSIS LiberlV.cap. XXX. 
CAPUT TRIGESIMUM. 
Folium acidum minus. Uffasye. 
Arvifolium acidum haud multum differt a latifolia, 
E guum vero a vulgo pro peculiari habeatur arbo- 
re, atque in diverfis crefcat locis, hinc peculiari- 
ter hic eam defcribam. Subdividitur iterum in majorem 
ac minorem fpeciem, differentia autem potiffimum in 
fructibus confiftit, unde & fub eadem forma hos de- 
fcribam. 
Arbor magnitudinem ac craffitiem Limonii acidi 
obtinet: Rami dividuntur in binos ac binos ramulos fi- 
bi obpofitos, qui ex fufco-rubente obduéti funt cortice, 
cumque fubfequenti pari crucem efformant, atque in 
junioribus arboribus fuperius quadragoni funt , ita ut; 
ubi bini laterales excrefcunt ramuli, femper magis 
plani fint reliqua parte, funtque porro in ampla ge- 
nicula divifi: tus folia infident cruciatim fibi fem- 
per obpofita: UE illa Gnemonis referunt, funtgue 
craffa, glabra, füperiusque nullis fere protuberanti- 
bus coftis pertexta, nec medius etiam nervus protu- 
berat, qui fulcum fere efformat: Inferius vero hic 
acute protuberat, non autem cofte , que obliquis 
finibus antrorfum excurrunt, binaque ac terna folio- 
rum paria uni infident ramulo. Inferiora vero funt 
rotundiora & latiora, quatuor vel quinge pollices 
longa, tres quatuorve digitos lata, plerumque finuo- 
fa ac rugofa, fuperiora fex feptemve pollices longa 
funt, tres lata digitos, magisque extenfa & glabrio- 
ra, omnia breviffimis infidentia pedunculis, faporis 
acidi inftar Jambofarum haud ingrati. 
Majoris fpeciei fructus majores funt Limone Nipis, 
ex rotundo plani, fuperius atque inferius profunda 
compreffi fovea, ad latera gibbofi, externe viridem 
pomorum gerentes colorem ; fub tenui & lento cor- 
tice fuccofa reconditur caro per maturitatem mollis 
& aquofa inftar maturarum uvarum, repleta autem 
eft ingenti congerie tenuium ac planorum feminum 
inftar majorum Cucumerum, fed latiora funt, cine- 
rea, & granulofa, carnique firmiter adharentia , que 
proinde exfugenda funt, numero denario plerumque 
obcurrunt elevata, lateribus fibi invicem adhzrentia, 
uz fimul binas tresve formant minores glebas : Fru- 
€tuum fapor eft acidus, fed in maturis qui poft lapfum 
mollefcunt, grate acidulus fere inftar uvarum pene 
„maturarum , dentes autem inde non hebefcunt. 
Minoris fpeciei folia funt pinguia & glabra, bina 
aria in ramulo, que nullas exhibent notabiles venas: 
mmo vix nervus medius fubtus adparet , funtque vix 
quatuor pollices longa, binos lata digitos. 
Fructus minorem Limonem Nipis refert , ex rotundo 
planus, externe ex flavo viridis „interne dura & acida 
repletus carne , in qua quatuor vel quinque locantur 
officula inftar illorum Blimbingi. 
Utriusque fpeciei radices plurima füpra terram ele- 
vate ac nude adparent, uti in precedente inftar chor- 
darum tenfe, pollicem feu binos digitos crafle, 
Nomen. Latine Folium Acidum minus: Utreque 
etiam haud inproprie Acetofe arbores appellari poffent. 
In primo meo inftituto Arbor Frigoris mihi deceba- 
tur, dum arbor fit acida ac frigida, que in frigidis 
creícit locis, ac tam tarde ejus maturefcant fructus: 
Verum nomen Malaienfe huc usque ignotum eft , quin 
vocaretur Caju Allam Daun Kitsjil : In Huamohela 
vocatur proprie Uffasye, ac male Ke/Jasye , quod no- 
men cum przcedenti commune eft: In infulis Xula- 
fenfibus Funi vocatur. ; 
Locus. In Huámobela feu parva Cerama obcurrit , 
lurimum circa Combellum & Lubum , item in infula 
ulabefi: in Amboina ipfa ignota eft. 
Ufus. Fructus maturi habentur, quum fponte de- 
cidunt, qui crudi edules funt ad fitim fedandam, fa- 
poremque uvarum habent fere maturarum , dentes au- 
tem non hebefcunt ab ipforum ufu. Cereri ex ar- 
bore dependentes pifcibus adcoquuntur , ut condi- 
mento ac jufculo gratum concilient faporem acidum, 
uod & folia adcoCta preftant: Plurima autem ip- 
fnm pars muria conditur inftar inmaturarum Oli- 
varum, cumque cibis editur. 
Arboris 
XXX. TTO ODS TUR 
Kleyne Suur-Boom. 
Et kleenbladige Folium acidum verfchilt zeer wet: 
H nig van "t grootbladige, dog dewyl ’t de gemeene 
man voor een byzondere boom houd, en by in ver. 
febeyde Landen groeyd , zo zal ik bem bier in "t byzonder 
befchryven. Hy werd verdeelt in een kleyne en groote 
z00rte , zynde 't onderfcheid meeft in de vruchten te zien, 
dierbalven ik ze onder een gedaante befcbryven zal. 
De boom is in de grootte en dikte van eenzuure Lemoen- 
boom: De takken verdeelen baar in twee en twee ryskens 
tegen malkander , met een bruyn-roode fcbor[Je bekleed , 
die met "t volgende paar fchier een kruys maken, en aan 
de jonge boomen na vooren toe zynze wat vierkantig , zo- 
danig dat daar de twee zyde-takjes [taan , altyd platter 
zyn dan de twee andere zyden, en voorts in wyde leeden 
verdeelt: Daar aan fłaan de bladeren ook twee tegens 
malkanderen im 't krwys , dezelwe gelyken die van Gnemon, 
dikachtig en glad, aan de bovenzyde fcbier zonder uitfte- 
kende ribben, en de middel - zenuwe buylt ook niet uyt; 
makende fcbier een voorn. Aan de onderfte buylt ze fcherp 
uit. maar de ribben zeer weinig , en loopen met [chuynze 
bogten na vooren toe, met twee a drie paren aan een ryss 
ken. De agterfte zyn ronder en breeder, vier en vyf duy- 
men lang , rond toelopende , met een korte /pitze , drie en 
vier woer, breed , gemeenlyk «vat bochtig y rimpelig. 
De voorfte zyn zes en zeven duymen lang ; drie vingers 
breed, meer uitgebreyd en gladder , alle op zeer korte 
ac: , van finaak zuuracbtig als Famboezen , niet on- 
ieffelyk. | 
De vruchten van de groote zoorte zyn ruym zo groot 
als een Lemoen Nipis, wit den ronden plat , boven en 
onder met een diep kuyltje, en aan de zyden wat bultig, 
van buyten appel-groen. Onder een dunne en taaye Jebel 
leyd een vochtig vleefch, in de rypheid gantfch week em 
waterachtig , gelyk rype druyven, maar is vervult met 
een groote klomp van dunne en platte zaden , fcbier als van 
groote Komkommeren , dog breeder , graauw en korrelig, 
daar aan °t vleefch vaft bangt „en men dierbalven afzui- 
gen moet , men telt "er gemeenlyk twaalf , en [taan over- 
eynd, met de zyden tegens malkanderen gevoept , en twee 
of drie klompjes uitmakende.. De fmaak is zuur , dog in 
de rype; dewelke nat afvallen week zyn , aangenaam ryns, 
Jcbier als druyven dieeten naaften by ryp zyn , en maken 
de tanden geenzints eggerig. 
De bladeren van de kleine zoorte zyn'mede vet englad, 
twee paar aan een taxken, daar aan men geen aderen be- 
kennen kan , ja qualyk de middel - ribbe van onderen, 
febaars vier duymen lang en twee vingers breed. 
De vrucht is ‘als een kleene Lemoen Nipis, uit den 
ronden plat, buyten geel-groen, binnen met een bard en 
zuur vleefch, en daar in vier a vyf koris, gelyk die 
van Blimbing. | 
De wortelen van beyde zoorten , [taan met meenigte 
bloot boven de aarde, gelyk aan 't voorgaande , uitgerekt 
als fnaren , in de dikte van een duym of twee vingers. 
Naam. In ’t Latyn Folium Acidum minus. Men 
zoude ze ook alle beyde niet qualyk konnen noemen Ace- 
tofa Arbor. Jk beb bem ook in myn eerfle ontwerp ge- 
naamt Arbor Frigoris, dewyl °t een zuure koudaardige 
boom is, op koude plaatzen groeyd, en zyne wrucbten 20 
langzaam ryp maakt. De rechte Maleyt/che naam is nog 
onbekent , of men moeft bem noemen Caju Aflam Daun 
Kitsjil. Op Huamobel eygentlyk Uflasye en qualyk Kes- 
fasye, gemeen met bet voorgaande. In de Xulafe Eilan- 
den.noemt men bem Funi, 
Plaats. Men vind bem op Huamohel of kleen Ceram, 
mee omtrent Combello em Luhu : Item op "t Eiland 
Xulabeffi, op Amboina is by nog onbekent. 
Gebruik. De vrucbten werden voor typ gebouden als 
ze van zelfs afvallen, die men raauw kan eeten om: den 
dorft te verflaan „van fmaak als druyven , die ten naafien 
by ryb zyn, en maken de tanden geenfints eggerig. De 
andere „die aan den boom nog bangen „worden by viffcben 
ekookt , om de zop een aangenaame zuurte te geven, ge- 
lyk men ook met de bladeren doet.: Het meeftendeel werd 
ingepekelt als onrype olyven, en tot de kofi gegeten. 
Het 
