62 HERBARII AMBOINENSIS LiberIV.cap. XXXII, 
CAPUT TRIGESIMUN 
SECUNDUM. 
Dlet. 
Let eft arbor forma & magnitudine magno Limo- 
nio fimilis , cujus truncus quoque eft angulofus , 
& cinereo obductus cortice , inftar illius Limonis 
& Cofafi, qui fauciatus lentum emittit fuccum inftar 
Papede pultis, qui vero mox exficcatur in aromati- 
cam fubítantiam. 
Folia brevibus infident petiolis fimplicia & inregu- 
laria circa ramos illis Citrii fimilia, qua in juniori- 
bus arboribus firmum gerunt apicem , ad oras profunde 
dentata funt, inque fpinofos apices definentia inftar 
Rusci, funt porro glabra, firma, & fubtus flavefcen- 
tia, ubi & intermedia coftarum interftitia venulis 
cancellatis pertexta funt uti in Varinga, quinque 
fexve pollices longa, binos lata, quz in vetuttiori- 
bus arboribus minora funt, nec veftigia fpinofarum 
orarum gerunt, ac folummodo in firmum & acutum 
apicem definunt. | 
Menfe Majo parvos brevesque excrefcunt juli, ex 
uibus albi progerminant flofculi , quos pufilli in- 
equuntur fructus fimplices, baccis minoris Varinge 
fimiles,feu paulo magis oblongi , primo virides , dein 
nigri, intus nucleum gerentes mollem , edules vero 
funt tam crudi quam cocti inftar Catjang. Recens 
arboris lignum vitellinum gerit colorem , ad oras fu- 
pra memoratum vifcum exfudans, ficcum vero fla- 
vum eft fere inftar Buxi, tenuibusque conftat fibris, 
eftque folidum , grave, fufcis ac nigricantibus macu- 
lis, punctis, ac venulis hinc inde variegatum , in aliis 
vero locis non ita. Sepe etiam excavatum eft, cario- 
fum , atque emortuis corruptum plagis , precipue cir- 
ca ejus cor in vetuftis arboribus, rare enim obcur- 
runt incorruptz , quodque mirandum videtur , licet li- 
gnum hoc adeo fit durum ac folidum , nequaquam ta- 
men durabile eft , ac facile coffos generat, atque 
cariofum eft ab abundanti forte fucco, quo refertum 
eft ac lente exficcatur. $ 
Expertus fum lignum hoc crefcente luna cæfum 
non. tantum poft aliquod menfes coflos generare , fed 
in ipfo recenter cefo hos detectos fuiffe; 
ro cedendi hoc lignum tempus € CH 
uumque'fru&tus maturi funt, tumque arbor ad dimi- 
=" cedenda eft , talique modo per aliquod tem- 
pus fibi relinquenda , ut ejus fuccus exftillet, 
Nomen. In Amboina nota eft hec arbor nomine 
Ulet , Ulete & Ayulet. In Boerone Ulit, in Ternata 
Lemo Temo. : 
Locus. In Amboina ignota eft „nec crefcit nifi una 
alterave in Hitoes ora, majori numero obcurrit in 
parva Cerama feu Huamobela , ubique non longe a li- 
tore in locis faxofis. In Boerone & Gelolo quoque cre- 
fcit. 
Ufus. Hoc P pun ad tigna raro adhibetur, quum 
vix recta ex ipfo formari poffint fegmenta & tam cito 
utrefcat, Ceramenfes tamen & T'ernatani illud fole- 
KE adhibere ad zdium poftes, fi dicto cefum fit 
modo; fic enim non cito coffos generat, diu folidum 
eft, durum, grave, ac durabile, unde & hoc lignum 
intra dimidii anni fpatium in ufum non eft vocandum, 
tum quoque tornioncs ex hoc cubilia formant, ap- 
tum etiam eft ad fecurium manubria, ut &-ad an- 
choras ligneas parvorum navigiorum ob ejus pondus. 
Tabula Trigefima Quarta 
Ramum exhibet arboris, que Ule? , & Lemo Lemo incolis 
vocatur 
x gk arboris ramulum reprefentat, cujus folia dentata 
unt, 
CAPUT 
ptimum ve-— 
ASAR EEA) F DOS TUR 
Ulet = Boom. 
D 
Let is een boom van gedaante en hoogte de grooté 
Limoen-boom gelyk, de flam mede wat boekio 
met een evene graauwe fcbor[fe , gelyk die van Le. 
mon en Cofaflu , welke gequetft zynde een taaye voch- 
tigheid uitgeeft, gelyk Papeda , die flrax opdroogt in een 
kruydacbtige fubftantie. 
De bladeren ftaan op korte fleeltjes , enkeld en zonder 
order , rondom de takken , die van Citroenen gelyk , aan de 
jonge boomen met een [tyve fbitze , aan de kanten rof ge- 
tant „en in flekelige /pitzen eyndigende , gelyk de Nan 
voorts glad , ftyf , en van onderen geel- groen, alapaar- 
men de t«u[Jcben - plaatsjes van de Vibes dooraveven viet 
meb kleene adertjes ,ruytsgewys gelyk aan de Waringen 
vyf en zes dwymen lang, twee breed; aan de oide boo: 
men zynze kleender , zonder litteeken, van de fieekelige 
kanten , alleenlyk met een ftyve en Jeberpe /pitze. ; 
In May gewint by kleene korie kattekens , daar aan 
kleene witte bloemen voortkomen, daar op volgen kleene 
vrucbten , enkeld bangende , de befién van de kleene Wa- 
ringen gelykende , of wat langwerpiger , eerft groen, 
daar na /wart, van binnen met een zagte korl „die men 
eeten kan, zo wel raauw , dog meeft gekookt, als Cat- 
jang. Het ver/che bout is doorn-geel , en aan de kanten 
"t bovenftaande flym uitgevende , maar befterft bleek-geel, 
bykans als Bux-boom , fyndradig , digt en favaar , met 
bruyne of [wartachtige plekjes , puntjes en adertjes bier - 
en daar gefpikkelt , op zommige plaatzen niet. Het is 
dikwils ook bol, vergaan, en met dootfche vlekken ge- 
Jcbendt, byzonder omtrent het bert aan de oude boomen, 
want men vind ze weinig die gaaf zyn. Ook dat te vers 
wonderen is , boewel dit bout zo bard en dik fcbynt , is ` 
nogtans niet durabel , maar gewind zeer ligt wormen „en 
vermol/emt , mifJcbien door de veele vochtigbeid „die daar 
in fleekt , en langzaam opdroogt. ps 
Ik beb ervaren , dat dit bour ekapt y 
niet alleenlyk na eenige maanden wormftekig word „maar 
dat men rnb im > feb gekapte wormen gevonden beeft; 
de befte tyd om te kappen is by afnemende maan, en als 
de vruchten ryp zyn, en dan moet men. den boom maar 
half doorkappen , en alzo een tyd lang laten ftaan , datde 
vochtigheid ter degen uittieffert. 
Naam Hy is in Amboina bekent met den- naam van 
Ulet, Ulete, en Ayulet. Op Boero Ulit, im Ternaten 
Lemo Lemo. | 
Plaats. Op Amboina is bet onbekent ,bebalven weinige 
op de Kult van Hitoe: In meerder quantiteyt is by op 
kleen Ceram of Huamohel, over al niet verre van ftrand, 
ad 't wat fleenig is. Hy waft mede op Boero en Ge- 
olo. | 
Gebruik. Dit bout werd tot timmeren weinig gebruikts 
om dat men weinig regts daar van bebben kan en zo ligt 
vergaat: Echter de Cerammers en Ternatanen plegen é 
tot flylen van buyzen te nemen , als "t op voorfz. maniere 
gekapt werd, want als de «vorm niet ten eerften daar in 
komt, zo blyft "t daar na gaaf , fwaar „en durabel , daar- 
om men dit bout binnen een half jaar tot geen werk ge- 
bruyken xal , als dan maken de DS ook bed-ftoelen 
daar van; 2015 "t ook zeer bequaam tot Deelen van by- 
len, als mede tot bouté ankers van baare kleene lichte 
Vaartuygen , wegens zyne fwaarte. 
ED. vier- m dertig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Ukt-Boom, die ook Lemo Leg 
by de Inlanders genaamt wert. 
A. Wyft aan een Takje van een jonge Boom , welker 
bladen nog getant zyn, 
XXXIII 
