(8 HERBARII AMBOINENSIS LiberIV.cap XXXVI 
& circa Mamalo , in Boe- 
Laut, uti & in Hitoe, 
1 Cerama circa Hannetello. 
rone, Bonoa, & parva 
Non proprie eft arbor filveftris, nam ab Uliaffe- 
renfium infularum incolis in arvis & hortis filveftribus 
colitur, ubi in vaftam extenditur craflitiem, cujus li- 
gnum in ufum ab ipfis vocatur. | 
Ufus. Didi Uliafferenfium incole hoc lignum 
maxime expetunt , ex quo monoxyla fabricant levia, 
quz non finduntur, & in aqua marina durabilia admo- 
dum funt, fi craffos conquirere poflint truncos, affe- 
res ex iis formant coftasque edium przcipuarum , at- 
que hi afferes inferviunt quoque fumma parti navi- 
iorum Corre Corren dictorum: Album ac fpongio- 
um hüjus arboris lignum oblongis conducit clypeis, 
alique ample crateribus. 
Javani ac Baleyenfes pluris faciunt hoc lignum, 
uod in tenues fecant afferes, ex quibus elegantes 
ormant ciftulas, capfulas, ac fcrinia, que fricando 
eleganter norunt polire, tenuique obducere vernice, 
inde late rubentem & eleganter venofum conquirunt 
colorem, quas leves ciftulas Chinenfes vehementer ex- 
petunt. 
Folia & cortex magnum habent in re Medica ufum, 
cum frufto enim Acori contufa in aqua, & exprefla 
propinantur febricitantibus, vel linimentum ex con- 
trito cortice praeparatur, quo dr ded corpus pro 
refrigerio: Eodem quoque modo ufurpatur ad lienem 
induratum, qui morbus Theatu vocatur, quo in cafu 
auca additur Putsjok & Anifi quantitas: In fimplici- 
bos febribus WE funt folia tantum in aqua contri- 
ta, que in febris paroxysmo incipiente, exhibetur, 
temanens exprefla mafla ufurpatur ad corpus frican- 
dum, in obftrućto autem liene ac febri hac ex cauf- 
fa ortum ducente Acorus & Acetum addenda funt. 
. Cortex cum Pinanga mafticari quoque poteft ac de- 
pa , odorem faporemque primo gerens Sandali, 
ein vero amaricat: ++ > 
avani afferes fecant ex hoc ligno , quos Bataviam 
mittunt, noftroquć vendunt populo inter alios rudes 
afferés, a quibus diftingui poffunt, dum Sureni affe- 
res funt rugofi & pilofi quafi, nec dolabra fere po- 
liri poffunt, fed inter elaborandum gratum effundunt 
odorem , unde & eliguntur ad ciftas , in quibus veftes 
adfervantur, quum fricando foliis rugofis poliri fatis - 
poffunt. a 
Tabula. Trigefima Nona — 
Ramum exhibet Suren. 
Ubi Litt. A. racemum floriferum denotat. 
B. Fructum feparatum naturali veprafentat magnitudines . - 
— an a. 
CAPUT T RIGESIM UM: 
SUP TIMEN 
Macbilus. Makilan. 
Achilus fatis alta & craffa eft arbor, quz divi- 
M ditur jn marem & feminam. 
Macbilus mas íeu anguftifolia re&um gerit 
truncum , in diametro ulnam plerumque craffum, qui 
corticem gerit tenuem, externe ex viridi & cinereo 
mixtum ‚interne ruffum , ficcum, & fragilem: Folia 
erit illis Sicci quam fimilia, fed paulo majora , que 
in ramulis arcte fibi adcrefcunt, in floriferis vero & 
frugiferis rariora, quatuor vel quinque pollices lon- 
ga, binos lata, fübrotunda plerumque, feu in ob- 
tufum definentia apicem , paucifimis & obliquis ad- 
modum coftis donata , fubtus quam maxime protube- 
rantibus: Nervus medius fübtus flavefcit : Solitaria 
hzc folia excrefcunt in rotundis ramulis , fcabra, éz. 
Eun labra. 
_ Flores brevibus in racemis progerminant inftar Cat- 
jang, qui funt flofeuli ex quatuór concavis & viridi- 
bus petalis conftruéti, quorum medium repletur fta- 
minibus brevibus & intenfe luteis. 
Fructus omnino fimiles funt teneris glandibus, cali- 
cibus quoquc contenti , non ita tamen rugofis quam in 
| glan- 
A 
Honimoa, en Nufla Laut, als mede op Hitoe omtrent 
Mamalo ; op Boero, Bonoa, en kleen Ceram omtrent 
Hannetello. 
Het is geen eygentlyke bofcb-boom , want by werd van 
de Inlanders in de UliafJers in baare erven en bo/ch-tuy- 
nen gebavend, en tot een dikte opgequeekt , om des ge- 
bruyks wille van 't bout. 
Gebruik. Gemelde Inwoonders van de Uliaffers dan 
beminnen dit bout zeer, om ligte praauwen daar van te 
maken , dewelke ligt zyn, niet fcheuren , en in’t zeewater 
durabel. Als ze dikke ftammen hebben, makenze daar ook 
planken en ribben van tot haare voorname bwyzen , welke 
planken ook te pas komen tot de bovenfte deelen van de 
Corre Corren. Het witte en fpongieuze bout dient tot 
de langwerpige fchilden , en de breede vlerken tot boute 
bakken. 
De Javanen en Baleyers maken meer werk van dit 
bout, die bet tot dunne planken zagen , en daar van fraaye 
kifijes , deja. , en kantoortjes maken , die ze met fcbuu- 
ren weten glad te krygen, en met een dun vernis beftry- 
ken, waar door ze licbt-rood , en fraay geadert fcbynen, 
van welke ligte kifljes de Chinezen veel bouden. 
De bladeren en fcbor(fe zyn in groot gebruyk in de Me- 
dicynen , want men floot ze met een fłuk Acorus met wa- 
ter, en drukt bet door, "t welk men te drinken geeft in 
de koortzen, of men maakt een pap van de gevrevene 
Jcbor(je , en Jtrykt ^t lichaam daar mede „om te verkoelen, 
Op dezelfde manier werd ze ook gebruikt in een gefwolle 
mild, bet welk men de koek of Tehatu noemt, in welk 
eval men een weinig Putsjock en Anys daar by doet. 
on enkele koortzen is bet beft, dat men flegts de bladeren 
met water vryft „bet zelve by bet aankomen der koortzen 
te drinken geeft, en met de uitgedrukte pap bet lichaam 
befirykt, maar in de mild-zugt , of koorts daar uyt ont: 
Jtaande, moet men den Acorus en Azyn daar by doen, - 
Men kan ook de fchor(Je met Pinang knouwen en infwel- 
gen , riekende en fmakende voor eerft als Sandel, maar 
daar na werd zy bitter. 
De Favanen zagen planken wit dit bout, dewelke 28 
op Batavia aan ons volk leveren , onder andere baaye plan- 
ken, waar onder men ze kennen kan, deal de planken 
van Suren ruyg en pelfig zyn, door dem Jcbaaf qualyk 
glad te maken, maar bebben in *t werken een aangenamen 
reuk, daarom men cd tot kleeder-kiften neemt , wane 
neer men ze door "t fchuren met ruige bladeren glad moet 
ES 
e negen- en dertigjte Plaat 
Vertoont een Tak van de Suren-Boom. _ 
Alwaar Lett. A, vertoont een Bloem-zroye afzonderlyk. 
B. Een vrucht in zyn matuuriyke grootte. 
x 
= eeneg, 3 
XXXVIL HOOFDSTUK. 
. Makilan-Boom. | 
Miro is cem redelyke hooge en dikke boom, ver- 
| deelt in manneken en wyfken. 
Machilus bet mannetje of bet kleenbladige , beeft 
een regten [Lam , een vadem in de rondte en minder. D 
Jeborffeis dun, buyten uit den graauwen en groenen ge- 
mengt , binnen ros , droog , en bree Jaam » bet heeft bladeren 
die van Sicki zeer gelyk, dog nog al grooter „aan de fonge 
ryskens , digt op malkander. e e bloem en vrucht- 
dragende wat ydeler, vier en vyf duymen lang , twee 
breed , vooren meeft rond , of met een flompe fpitze , met 
weinige en zeer [cbuynze ribben , van onderen zeer uyt- 
puylende. De middel-zenuwe is van onderen geel, b 
ftaan enkeld en aan ronde takskens , ftyf , en boven glad, 
Het bloeizel komt voort aan korte trosjes , als Katjangs 
daar uyt worden: kleene bloempjes van vier bolle en gr 
ne blaadjes gemaakt , *t middelfte flaat vol korte en boog- 
geele draatjes, 2 4 
De vruchten zyn gant/ch gelyk de eerft beginnende ex. 
kelen , ook in kelkjes [laande , die zo ruyg niet zyn = 
