< 
IV Bock. XXX VII Hoff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 69 
landibus, vix digiti minoris articulum longi, primo 
virides , glabri , parvisque albicantibus punétulis notas 
ti, dein rubentes , ac demum violacei feu nigricantes: 
Maturi ex calcibus decidunt inftar glandium, fub te- 
nui putamine purpureus reconditur nucleus , qui, fi fe- 
cetur, adhaeret, in bina fegmenta divifibilis: Fructus 
vero hi folitarii , bini, vel terni brevibus in peduncu- 
lis circa ramos locantur uti Lauri fructus. 
Arboris lignum citrinum gerit colorem , feu flave- 
fcit, quo autem ad cor magis adcedit, eo magis in- 
tenfe luteum eft, & ex ruffis conftat fibris, quodam- 
modo fungofum & molle, quodque ferra & dolabra 
elaborari poteft, fed non facile poliri, inter elabo- 
randum vero acidulum fpirat odorem inftar Saguman- 
te, & licet fungofum ac leve videatur lignum , dura- 
bile tamen eft in edificiis; infervitque ipforum fulcris, 
quum in terra durabilius fic Metrofidero: 
Altera Machilus femina feu latifolia fimilis eft ar- 
bor, qua folia quoque gerit in longis flagellis inordi- 
nata, undique & arcte fibi juncta, plerumque ejus- 
dem forme, que maris, fed majora, illis Siccii la- 
tifolie fimilia, inequalis longitudinis , quaedam enim 
otto & novem pollices longa funt, quedam quinque 
& fex, tres quatuorve pollices lata; glabra, mollia, 
fplendentia , ac tenuiora ilis matis: Ipforum cofte 
ternatim fibi obponuntur, ac nervus medius inferne 
ruffus eft. 
Flores in majoribus progerminant racemis, illis ma- 
ris ac craffioribus in pedunculis , qui parum ftellati 
funt, ex fex albis petalis formati, in quorum centro 
capitulum provenit, quod in fructum excrefcit, qui 
plures fimul dependent forma & magnitudine pruno- 
rum Damafenorum, fed anguftiores , primo virides 
. inftar Olivarum , dein ex cceruleo nigricantes inftar 
iftorum Prunorum : Nullis continentur caliculis uti 
illi maris , rubrisque infident pedunculis. Caro exte- 
rior viridie quoque eft uti -Bronogim., fed vis cul 
trum crafla, iub hac ingens reconditur nucleus ejus- 
dem cum fructu forma , qui tenui tegitur pellicula, 
albus, & duram habens fübftantiam inftar Caftatiea- 
rum, fed que mucofa eft, ingrati faporis , fique inci. ` 
datur, ruffefcit. In bina dividi poteft fegmenta, ins 
ue ejus centro gemma locatur, que novam generat 
arbufculam: Cortex fragilis quoque eft uti preceden- 
tis, ac pluviofo tempore cutis pruritum excitat. 
kjus lignum mollius & pallidius eft illo maris, pi- 
lofum admodum, fibrofum, & leve, difficile quoque 
fecari & perdolari poteft, unde nec glabrum vel po- 
litum reddi poteft, quum ejus fibrz adeo facile de- 
cidant atque feparentur, in edium exftruétione non 
adhibetur , quum non fit durabile , melius vero aquam 
marinam tolerat. 
Anni tempus. Floret Januario, fruétusque profert 
Aprili. they do EA 
Pm Latine Mathilus mas & femina, Amboinice 
in Hitoea Makelan , Marela; & Mureila. in Ley 
Makila , & Makilan , item Aypaffa. es 
Locus. In Amboinz montibus crefcit in altis filvis, 
copiofius in Leytimora quam in Hitoea, an in aliis 
ipfi vicinis crefcat infulis non inquifivi, iftam faltem 
nationem hoc latet. A 3% 
Ufus. Apud Amboinenfes hoc lignum in vulgari eft 
ufu ad tigna, tam ad edium quam navium exftructio- 
nem, maris nempe lignum, femine enim non bene 
elaborari poteft. Ex mare poftes obfervati fuere pro- 
pe caftellum Viétoriam a vetuftorum Portugallorum 
tempore jam ibi depofiti, qui huc usque integri & 
incorrupti erant , quod fpatium eft ultra fexaginta an- 
norum: Afferes ex hoc etiam fecantur aque ac ex 
Siccio, ex quibus monoxyla fabricantur , qui tanien 
facile finduntur, fi diu Soli exponantur, zdificatio- 
ni autem hi melius inferviunt illis Siccii , quum non 
facile coffos generent, fi modo arbores obcurrerent 
adeo crafle, ut ex iis fatis lati afleres fecari poffint. 
le 
aan de Eekelen , fcbaars een lid van een pink lang , ger 
groen, glad, en met kleene witte puntjes bezet, daar n^ 
roodachtig , ten laatften violet of favartachtig. De rybe 
vallen ook uit haare Relkjes , gelyk Eekelen. Onder ten 
dunne fcbaal leyd een dps Ble da sin "t fnyden kleverig, 
die zig in tween deelt, Zy flaan een, twee , en drie op 
korte fleeltjes rondom de takjes , in manieren als de Bå- 
kelaren. "ET 
Het bout is citroen-goel , of wel zo bleek, en hoe ver- 
der naar binnen toe boe geelder en roffer-dradig , eenigfints 
voos en week, laat zig egter door de zaag en byl bear- 
beiden, dog niet glad polyfien, en in ^t werken geeft bet 
een gooren reuk van zig, als Sagumanta; boewel "t een 
ligt en voos bout fcbynt , zo is % nogtans durabel- in ge- 
bouwen, en dient tot onderleggers, om dat ^t de aarde 
beter verdragen kan dan bet Yxer-hout. 
„De tweede Machilus bet wyfken of breedbladige , is 
diergelyken boom , de bladeren ftaan ook aan lange ryskens 
zonder ordre, rondom en digi agter malkanderen, meeft 
van dezelfde gedaante als aan ’t manneken s dog grooter , 
die van 't breedbladige Sicki gelyk, van ongelyke lengte, 
want zommige zyn agi of negen duymen lang, zommige 
vyf en zes, drie en vier duymen breed , glad ,zagt ,glim- 
mende , wat weeker dan die van ’t manneken. De ribben 
Joan verwiffelt tegens malkander , en de middel-zeńuwe 
is beneden wat ros. _ ech , e 
Het bloeizel bangt aan grootere troffen als aan ’t man. 
neken , en dikkere [leelen , zynde kleen gefternt , van zes 
witte blaadjes gemaakt ; in welkers midden een knopje 
voortkomt, daar uit de vruebt werds dexelve bangen et- 
telyke by malkander , in de grootte en gedaante van Da- 
mafie pruymén ; dog /malder s eerfi groen als Olyven ; 
daar na fwórt-bladww gekyk de voornoemde Pruymen, Zy 
bebben geen kelkje ; a de mannekens vruchten ; en flaan 
op roode [teelen. Het buitenfte vleefch is mede groenacb- 
tig, gelyk aan de Pruymen ; dog niet boven een mes dik, 
daar onder leyd een groote korl , van dezelfde gedaante 
ais de gobeele vruchtens omgeven met een dun velleken , 
wii, en bardachtig van fubftantie, als Caftanjen, dog 
Jlymerig , n(mately , als men daar in fnyd , befterft by 
Tax TOS LTY VAUT wig in tween.deelen, en in de midden 
ziet men een oogje s waar uit cen nieuwe boom werd. De ` 
Jebor[fe is meer breekfaam als aan “+ vooriges en by Tegs 
genachbig weer jeuktze wat op de buyd, `" 
Dit bout is weeker en bleeker dan aan 't manneken , 
zeer pelzig, dradig, en ligt, ganfch moeyelyk voor de 
zaag en [chaaf , dierbalven niet om glad te werken, 0m 
dat zyne vezelingen zo zeer uitravelen , gelyk bet ookniet 
durabel in den buisboww is, maar eenigzints in zee-wa- 
ter. 
Sayzoen. Het bloeizel ziet men in January, en de 
vruchten in April. 
Naam. In’t Latyn Machilus mas & foemina. Am- 
boinfcb op Hitoe Makelan, Marela; en Mureila. Op 
i Makila én Makilan, ook Aypafla. 
laats, Het waft in Amboinaas gebergte , im booge 
bofJcben , meer op Leytimor dan op Hitoe, of bet op 
andere omleggende Eilanden dalt, beb ik niet vernomen ; 
immers bet is by die Natie onbekent. 
Gebruik. By de Amboinezen is dit een zeer gemeen 
timmerbout, 20 wel tot den biis- als febeepsbouto ; te we- 
ten bet manneken, want bet wyfken „als gezegt, is niet 
wel te bearbeyden. Uyt bet manneken beeft men Balen 
bier gezien by bet Kafteel Vittoria, al van de oude Por- 
tugezen tyden 4; dit is over de 60. jaren nog gaaf en 
onbefcbadigt. Men zaagt "er ook planken van, zo wel 
als van Sicki, daar men praauwen van maakt , dog die 
Jebeuren ligt als ze lange in de Sonne fidan; maar aan 
den buisboww zouden deze planken veel beter zyri dan die 
van Sicki, om dat 'er de «vorm niet ligt inkomt , konde 
men maar de boomen zo dik vinden , dat men breede plane 
ken daar van bebben mogt. 
hos 
vo 
