1V Bock. XXXVIII Hoof? AMBOINSCH KRUYDBOEK. 7r 
CAPUT TRIGESIM.OCTAVUM. 
Lignum Leve. Halaur 
r y Alaur valta & erecta eft arbor filveftris, que 
truncum gerit rotundum & altum , nonalatum: 
Ejus cortex eft ruffus , externe mollis, & quafi 
cariofus, craffus, ficcus admodum & fragilis, fique 
luviofo tractetur tempore, levem cutis pruritum ex- 
citat: Ejus ramuli fünt longi, rotundi , & firmi , quibus 
folia alternata infident , aliquando vero non iftum 
fervant ordinem: Sunt vero maxima, ac duplicem 
crunt formam, bine enim hujus arboris obcurrunt 
pecies, latifolia nempe & anguttifolia , latifoliz lon- 
ga funt octo & novem pollices, fex feptemve digitos 
“Jata, anguftifolie folia eandem fere obtinent longi- 
tudinem, immo fepe longiora funt, fed non ultra 
binos cum dimidio ac tres pollices lata, funt porro 
utriufque fpeciei fcabra, inferius lata, ac fenfim an- 
guftatą inftar apicis hafte , fuperne glabra & obfcure 
viridid', inferne glauca ac cinerea; latifolia rugofa 
quoque funt, fi tangantur, paucis obliquis pertexta 
coftis ac venis. 
Fru&us folitarii in ramis vagi dependent, paulo 
minores Pruno, fuperius lati, fructibus Lauraftri Am- 
boinenfis fimillimi, primo glauci , dein nigri, fub 
“externo, ficco, & fragili putamine duriufculus recon- 
ditur nucleus ficcus, intenfe luteus & gratum fpirans 
odorem inftar illius Lauraftri, in bina fegmenta divi- 
fibilis: Hi fru&us terram tangentes facillime proger- 
4minant, novafque producunt arbufculas. 
Lignum duplex quoque eft: illud latifoliz fpeciei 
allidum feu Citrinum eft inftar illius Sureni, eftque 
Jevifimum lignum , quod in Amboina reperitur, 
trafis autem conftat fibris, ac fungofum eft, cafu- 
que facile , fed difficulter diflecatur , dum fibrofa ac pi- 
-lofa fua fubftantiä cuncta hebefcere faciat inftrumenta: 
Non etiam facile perdolari aut poliri poteft, licet 
receris fplendeat inftar ferici, fi vero ejus ramentum 
feu filamentum extrahatur furfum vel deorfum , ma- 
m format in lieno fulcum , unde plerumque frican- 
.do poliendum eft, afferefque , qui cx hog elignnrnr 
ligno, fecuri formandi funt. f F : 
Altera feu anguftifolia fpecics lignum gerit magis 
„raffum, folidius, quodque tenuioribus conftat fibris , 
„fed in fole facile rugas agit, quod in primo non ob- 
fervatur: Utraque ficca & elaborata debilem fundunt 
- Camphorz odorem, praefertim: primum, qui odor 
diu etiam fupereft, fi occlufum confervetur. Utra- 
que ad externam faciem ingrati & inelegantis funt 
coloris, unde & vilia videntur, nihilominus tamen 
durabilia, queque nunquam coffos generant, licet 
Soli , pluviis, vel aque marine exponantur: Ejus 
caput mortuum, ut ita dicam, in filvis prolapfum, tar- 
diffime perit, fi enim pluviofo tempore id confpicia- 
tur, putridum refert lignum, ficco vero tempore, 
ficcam reprefentat fpongiam: atque pluviofo qu 
re fortem infuper Sinapios fpirat odorem, feu inftar 
…Raphani majoris, qualis fzpe in denfis obfervatur 
. filvis, nec quis facile detegat, undenam hic odor. 
Fructus maturefcunt Augufto. : 
Nomen. Latine Lignum leve, quum inter Amboi- 
nenfium tigna leviffimum fit: Amboinice in Leytimo- 
ra vocatur Halaur, in Hitoea Halaul: Latifolia fpe- 
cies cognominatur alba feu femina. Anguftifolia 
vocatur Halaul faxatilis. s SE 
Locus, In altis ec denfis Amboinz crefcit filvis, 
alia enim ejus loca mihi funt ignota. : 
Ufus. Ex prime fpeciei ligno plurima levia fabri- 
cantur navigia, ob ejus levitatem ac durabilitatem in 
aqua marina: Hzc navigia talem fortiuntur qualita- 
tem, ut in terra Soli expofita fefe contrahant, mag- 
naque prebeant fiffuras, aque vero impofita intu- 
> mefcant & confolidentur: Exaltera fpecie , quum ejus 
lignum fit durius, zdium poftes formantur, qui ad 
Solem tamen rimas agunt , nihilominus adeo durabiles, 
funt, ut in quibufdam circa Caftellum locis poftes 
demonftrari poffint ; qui ultra fexaginta annos incor- 
» aupti fteterunt, ` á 
Rum» 
"ren moet glad maken, en de planken , 
XXXVI. HOOFDS TU K, 
Halaur-Boom. 
Hu is een groote en regte Wout-boom , met een 
booge flam zonder vlerken: De fcbor[fe is ros , var 
buiten zagt, en als vermolmt, dik, zeer droog en 
bros , en al/Je by regenagtig weer gebandelt word , een wei- 
nig jeuken op de buyd veroorjakende: De ryskens zyn 
lang, rond , en ftyf , daar aan de bladeren verwillelt te- 
gens malkanderen flaan, dog zomtyds de ordre brekende. 
Zy zyn van de grootfte, en van tweederley gedaante, 
na de twee zoorten dezes booms, verdeelt in breedbladige 
en fmalbladige. - Die van ’t breedbladige zyn acht en ne- 
gen duym lang , fes en even vingers breed: die van ^t 
Jmalbladige zyn meeft van de zelffte lengte, ja zomtyds 
langer , maar niet meer dan twee en een half endrie duy- 
men breed: Voorts alle beide ftyf, agter breed, en al~ 
lenxkens toege/pitft , als bet yfer van een /pielfe, boven 
glad en fwart-groen, van onderen blauw-groen en grys; 
aan "t wyde geflagt ook wat ruig in "t aantaften, met 
weinige [cbuin/e aderen, 
De vrugten ziet men bier en daar enkeld bangen, wat 
kleender dan een pruym , van vooren wat breed , de vrugten 
van den grooten Laurafter Amboinicus zeer gelyk, 
eerft Spaans-groen, daar na fwart. Onder de buyten- 
Jte drooge en bro/Je fcbale leyd een bardagtige drooge korl, 
boog-geel, en wat welriekende, mede als die van Lau- 
rafter, die men ook in tween kan deelen. Deze vruch- 
ten op de aarde vallende , fchieten zeer ligt uyt, enbren- 
gen junge boompjes voort. 
et bout is mede tweederley: dat van bet breedbladi- 
e is bleek of ligt Citroen-verwig naaft aan deSuren, bet 
. 
icbtfte bout van alle, dat men in Amboina beeft, grof- 
 dradig en voos, licht om te kappen , maar gantfch moeye- 
lyk om te zagen, dewyl bet met zyn bayrige fubftantie 
al bet gereet/chap ftomp maakt; Het laat zig ook niet 
lad fcbaven ofte polyften, boewel "t verfche glimt, als 
Gm: maar als men aan een fplinter of draatjes begint 
te trekken, bet zy op of nederwaarts, zo volgt "er eem 
gebeele vooren in "t bout, daarom- men "t meeft met [chue« 
die men daar uyt 
bebben wil, met de był & J 
Het tweede of [malbladige beeft een bout «vat roffer s 
-digter , en fyndradiger , maar fcbeurt ligt in de Son, 
bet welk "t eerfle niet doet: Alle beyde droog zynde en 
gewerkt, geven een flappen Campber-reuk van zig , inzon- 
derbeid *t eerfte, die bem ook lange by blyft , als bet iewers 
ingeflooten werd. Beyde zyn zeeen ongezien en veracht 
bout , wytterlyk aan te zien, nogtans zeer durabel , daar 
nooyt wormen inkomen , al leyd bet inde Son, regen, en 
zee-water. Zyn doot lichaam, om zo te fpreken, in "t 
Bofcb omgevallen pee vergaat langzaam ; want als 
men by regen-weer daar by komt, gelykt "t een beel ver- 
rot bout, en by droog weer, een drooge fpongie: geven- 
de daar en boven by regenachtig weer een Reden oftert 
reuk, of van Peper-wortel van zig , diergelyke men dik- 
‘wils in digte BofJcbem gevoelt, zonder dat men weet, 
waar dat by van daan komt. De rype vruchten ziet men 
in Auguftus. 
Naam. In 't Latyn Lignum leve, of ligt bout, om 
dat bet onder de Amboin/che timmerbouten , bet licbtfle 
is: Amboins , op Leytimor Halaur; op Hitoe Halaul, 
Het breedbladige werd bygenaamt "t witte of Wyfken. 
Het d as bietenze fteen-Halaul. 
Plaats. Het waft in booge en digte Boffcben van Am- 
boina, want van andere plaatzen is my nog niet bekent. 
Gebruik. Uyt de eerfle werden veele ligte vaartuyger 
of praauwen gemaakt ; om zyne ligtigbeid en duurzaam- 
beid in zout water, Deze praauwen bebben die eygen- 
fcbap , datze opt land en in de Sonne ftaande, zeer in- 
krimpen, en groote [cbeuren vertoonen, maar in ’t water 
komende, fwellen op, en worden weer digt. Uyt de 
tweede zoorte, om dat bet wat harder bout is, maakt 
men ftylen tot buyzen, doch fcheuren wat in de Son, 
niet te min zo durabel, dat men in zommige Negoryen 
aan ^t. Cafteel ftylen tonen kan, over de 60, jaren oud, 
en nog onbefchadigt. 
Ruma 
