| 
72 HERBARITAMBOINENSIS LiberIV.cpXxymy + 
Rumphius in Adpendice heec addidit. 
Ad ulteriorem hujus arboris notitiam hzc fubjun- 
o: InLeytimora tres Halaur numerantur fpecies, ab 
itoenfi fupra defcripta , quodammodo diverfz: 
Primo itaque Halaur genuina Sojenfis , Waribokor 
quoque dicta, folia gerit fex feptemve pollices longa, 
quatuor digitos lata, fuperius glabra, inferius palli- 
de viridia, in obtufum apicem definentia, multisque 
finuofis coftis infra protuberantibus pertexta , alter- 
natim pofita, fed plerumque inordinata. 
Ex foliorum alis & inter ipfa parvi excrefcunt ra- 
cemi , viridia fuftinentes capitula, magnitudine fe- 
minis Sinapios, quz fefe aperiunt in flofculos albos 
quadripetalos, qui repleti funt brevibus ftaminibus 
antheras luteas gerentibus. 
Fruétus rari funt & vagi, bini ternive fimul prove- 
nientes tam ex foliorum alis quam poft ipía, brevi- 
bus infidentes petiolis, rotundi inftar illorum Daun 
Candal , qui in brevem definunt apicem, funtgue 
glabri, primo virides, dein nigricantes. 
Sub craffo & molli putamine duriufculus, fed mucofus 
reconditur nucleus oviformis inftar ovi Lacertz', in 
bina divifibilis fegmenta, fortem fpirans odorem. 
Secunda fpecies Hitoenfium Halaur cft tam latifo- 
lia quam anguftifolia, que apud Sojenfes Eobur vo- 
catur, cujus cortex cutis pruritum excitat, ejusque 
lignum fungofius eft illo praecedentis. 
Tertia vera eft Ewa[Ja, quz illis fepe etiam Ha- 
laur dicitur, que cum fuis fructibus in fubfequenti 
defcribitur capite. 
Tabula Quadragefima Tertia 
Ramum exhibet Ligni levis primi, quod Ha/aur incolis di- 
citur. 
Tabula Quadragefima Quarta 
Ramum exhibet Lig levis minoris; quod Halaur Kitsjil ins 
colis vocatur. 
Rumphius heeft in het Aanhangzel dit’er} 
Tot beter kenniffe van dezen boom, beb ; 
willen byvoegen de Leytimor dins VA m Olgende 
Halaur van bet bovenfiaande Hitoetze wat verfebil u 
I. Het eygentlyke Halaur van Soja , anders ook W ende: 
kor genaamt, beeft bladeren 6. en 7. duymen brine 
vingers breed, boven glad , beneden doods-groen vfi d 
met een peg e , en veel bogtige ribben bene de leek, 
buylende, en fiaan verwiffelt tegens malkanderen, tit- 
meeft zonder ordre. Ty M 
Uyt den fcboot en tuffchen de bladeren komen kleps 
trosjes voort , waar op groene knopjes flaanin de e 
van Moftaart-zaat , dewelke zig openen in Ken? .. 
bloempjes van vier blaadjes gemaakt , binnen ként 
korte draatjes, boven op met groene noppen. eg: 
De vruchten fiaan weinige , te weten 2. en 3. by mał 
kander , zo wel uit den fchoot der bladeren als aris ër 
zelve,op korte fleeltjes , rond , gelyk die van Daun Can. 
dal, met een kort fpitsje boven op , glad, eerft AL 
daar na rookverwig. 4 
Onder een dikke dog weeke /chaal, leyt een bardacht 
ii 
doch flymerige korrel, ey-formig , gelyk een y = 
yn, 
YBeVoept. 
ey, in tween deelbaar , en [terk riekende. 
2. Het tweede wil der Hitoezen Halaur z wel 
bet breed- als fmalbladige , op Soja genaamt Eohur „wiens 
SchorfJe jeuken op de huyd maakt, en bet bout is voozer 
dan "t voorgaande. T. 
3. Het derde wil de regte Ewafla zyn , welk zylieden ' 
mede zomtyds Halaur noemen, bet «velk met zyn vruche 
ten men in ’t volgende Kapittel be/chreven ziet. 
De drie- en veertig fle Plaat 
Vertooht een Tak van het eerfte liste Hout, Halawr-bomh 
by de Inlanders genaamt. fe 
De vier- en veertig fle Plaat 
Vertoont een Tak van het kleine ligte Hout, het geen Ba 
laur Kitsjil van de Inlanders genaamt wert. = 
CAPUT TRIGESIM. NONUM. 
Lignum leve alterum. Ewaffa. | 
EA arbor eft fimilis precedenti , feu Halaul 
faxatiii , forma ac modo crefcendi cum ipfa 
conveniens. Ejus vero cortex craffior eft, ma- 
gisque cinereus. "Folia multo funt minora, à fex ad 
oéto & novem pollices longa, ejusdem forma ac 
coloris: Lignum ejus eft folidum , ac craffioribus 
conftat fibris , quam precedentis, in quo plurime 
breves venz & linez confpiciuntur , aliquando etiam 
nigricantes maculz inftar lenticularum , ceteroquin 
pallidum eft, & leve , fortemque & amarum fundit 
odorem & faporem, fi recens tractetur, ad Matrica- 
riam adcedentem: Serra & dolabra melius elaborari 
poteft quam precedens, ita ut afferculi & capfule 
ex illo formari poffint, quz recentes fplendent inftar 
ferici Bombicini denfioris, fed non ita ac Halaul. 
Nomen. Latine Lignum leve alterum, Amboinice in 
Leytimora Ewafla. Hitoenfes hanc arborem putant 
marem effe ipforum Halaul, talique indigitant nomi- 
ne, fed forma, lignique odor nimium abipfo differt. 
Locus. Cum pracedenti potiffimum creícit in Ley- 
timorz montibus. 
U/us. Hoc lignum non facile putrefcit vel coffos 
contrahit, fi ad ædes in ficcis adhibeatur locis, ex 
hoc quoque ciftule & capfule formari poffunt, fed 
hoc raro fit, quum adeo ingratum det adfpectum. 
P. 8. Seid folia funt folitaria in ramulis pofita, 
a fex ad octo pollices longa, binos lata, fcabra, in 
obtufum apicem definentia, füperne penitus glabra, 
- inferne coftis protuberantibus donata, qua oblique 
- & finuofe decurrunt, illa vero Machili folia referunt. 
Fructus vero obfervantur vagi , ac plerumque fo- 
litarii in ramulis locantur, magnitudine enucleata- 
rum nucum avellanarum, qui pericarpio infident in- 
ftar glandium, feu fructuum Machili, coloris purpu- 
rei, fi denudati funt. cg 
' "Tabula Quadragefima Quinta 
Ramum exhibet ligni levis alterius, quod Zwa//z incolis vo- 
tatur, A 7 
<s 
XXXIX. HOOFDSTUK 
Ewaffe- Boom. ` 
“E Wane 15 een boom gelyk de voorgaande , of freen- 
Halaul, aan gedaante en maniere van waffen met 
"t zelve meeft over een komende. De fchorfe is wat 
digter en graauwer. De bladeren zyn merkelyk kleender, 
van zes tot agten negen duymen lang , van bet zelfde fat- 
zoen en coleur. Het bout is digt en eng = t 
voorgaande , daar men veele korte aderen en linien aan 
ziet, zomtyds ook rookachtige plekken, als fproeten, an- 
ders mede ligt en bleek, van een fterken en bitteren reuk 
als men "t verfcb handelt , nade Mater trekkende, Hetlaat 
zig veel beter bandelen door de zaag en fchaaf, dan beb 
voorige, zo dat men plankjes en doosjes daar van maken 
kan, die verfch zynde mede wat glimmen , gelyk 29: 
dog zo zeer niet als Halaul. ` 
aam. In 't Latyn Lignum leve alterum. Amboinfeb 
op Leytimor Ewafla. De Hitoeëzen houden "t voot bet 
manneken van baar Halaul ‚en notmen 't ook 20, boewel. 
gedaante en den reuk van "t bout te veel daar van verfchilt. 
Plaats. Het waft nevens "t voorgaande in "t gebergtes 
meeft op Leytimor. | 
Gebruik. Dit bout is mede geen bedervinge nog Wr- 
men onderworpen, te weten, als men ’t aan Geen bis 
drooge plaatzen gebruykt; men kan "er ook kiftjes - + 
jes van maken, dog "t word weinig gedaan, om da 
20 onzienelyk is. ER 
P. S. De bladeren van Ewafla ftaan enkeld aan es 
skens, wan zes tot agt duymen lang, twee dito Më: 
f , met een korte [pits, boven gebeel glad, van m" 
ren met uitfbekende ribben , dewelke zeer [chuyns en ng 
tig loopen; xy gelyken wel na die van Makilan. N; 
De vruchten ziet men weinig en zelden , ftaande m 
enkeld aan de ryskens , in de grootte van gepelde Haze 
noten, agter in een fchoteltje, gelyk de Eekelen o 
vruchten van Makilan, vän coleur peers, 20 VET 
bloot zyn. 
De vyf- en veertig fle Plaat 
Vertoont eeh Tak van een ander ligt Hout , het geen Faufh 
by de Inlanders genaamt wert, — — ` CAPUT 
D 
