Kai 
Nisko ili NEE ER. ne A en nde 
IV Boek. XL Fooft ft. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 7 
CAPUT QUADRAGESIMUM. XL. HOOFDSTUK. 
Lignum Equinum. Caju Cuda. 
Y T/Ec arbor faciem pre fe fert filveftris Boa Rau, 
fed humiliorem ac minorem gerit truncum , fo- 
lia fimili quoque modo in ramulis fibi funt ob- 
pofita, non rugofa vel pilofa uti Boa Rau, fed gla- 
bra, tenuia, & late virentia: Corticem habet cine- 
reum & glabrum, qualis & in ramis obfervatur pun- 
étulis quibusdam notatus: Rami primum dividuntur 
in longos, gracilesque ramulos, qui firmas ac ftria- 
tas emittunt rachides , culmum craffas & prope or- 
tum geniculatas , ubi & foliola fépe erumpunt , funtque 
ille cruciatim pofite , & quo magis ad fummum , eo 
magis adunatz : In rachidibus folia locantur obpofita, 
magna habentia interítitia, deorfum parum fimul in- 
flexa, ac plerumque quatuor vel quinque foliorum 
paria uni adcrefcunt rachidi, inpari extremum clau- 
dente, funtque minora & tenuiora illis Boa Rau, oras 
erentia quales, longumque apicem, quinque, fex, 
feptemive pollices longa, binos lata, paucis obliquis 
admodum & protuberantibus coftis donata , inferiora 
vero funt breviora ; ut & illa, qua brevibus infident 
ramulis circa forum ortum. 
Antequam flores erumpant; in racemis magna ad- 
parent acuminata capita inftar fructuum latorum Cap- 
fici, prope apices incurvata, in ramorum fummo 
progerminantia, que fefe in dorfo aperiunt, flores- 
que emittunt tanquam ex excipulo , quod in petiolo 
diu fupereft, licet flores deciderint. . ; 
Flos optime ¡llum Dutfe refért, fed longiot eft & 
tenuior, longumque gerit ac firmum collum , quin- 
que pollices longum, ac füpra fefe inftar calicis ape- 
rit in quinque acuta lataque folia, in fundo coalita, 
quorum füperior pars rugofa penitus & flaccida eft ac 
retroflexä, que ad bafin gerunt duplicata & fordide 
albentia ftamina , in quorum centro piftillum locatur 
longius, cum petiolo nexum & perfiftens, licet flos 
decidat, illud vero in fru&tum exerefrie 2 & 
Si fit plenilumum , hi fores ex licantur, fed non 
diu, totique decidunt. Fructus funt filique longa 
inftar filiquarum Caffiz , fed tenuiores , nec rotunda , 
nec fufce , fed ex cinereo virides, complanate , & 
ineurv& inftar acinacis, plurima fimul dependentes, 
fpongiofa & ficca potiffimum repleta medulla, qua 
emina continet: Mature hz filique bifariam dehi- 
fcunt , omnemque cum feminibus emittunt medullam, 
quz inanitz ex arbore dependentes remanent , apici- 
bus diu connexz inftar loricarum longarum , ultra 
pollicem late, binas fpithamas longe. Toti veto hi 
fructus externe ftriati funt , atque in longum definiunt 
apicem: Si dehifcant , longa obfervätur decurrens 
quafi cofta, forma rugofz pifcium fpinz , ex binis las 
tis binisque anguftis alis cruciatim pofitis formata, 
talique modo filique he quadripartitz funt, in his 
femina oblonga continentur , illis Cucurbitz fimilia, 
vel ramenta lignofa referentia , leviffima , hec ex 
fquamis conftant nigricantibus, in medio protuberan- 
tibus, ubi vera arboris femina latitant. 
Lignum fordide albicat, in medio ad ruffum adce- 
dens colorem, fed ficcum, ubique fere ex cinereo 
albicat: Vetufti arborum trunci lete rubens gerunt 
cor inftar Sureni, quod ficcum cinereum etiam eft, 
eftque porro leve, molle, per longitudinem ftriatum 
inftar Abietini ligni, fed non ita profunde , facileque 
elaborari poteft, non vero admodum durabile eft. 
Anni tempus. In Octobri flores obfervantur, quos 
fru&us infequuntur. 
Nomen: Latine Lignum Equinum , juxta Malayenfe 
Caju Cuda, & Javanenfe Caju Adjaran, forte quum 
deve fit lignum , ex quo facile cuncta puerilia lu- 
foria opera , ut equi , fimiliaque formari poflunt. 
Amboinice in Hitoca Tueylo: Macaflarice Tueyl , di- 
ftinguendum vero eft hoc lignum a Caju Cuda Ba- 
leyenfium, quod nihil aliud eft, quam Arbor excoe- 
cans. 
Locus. Vulgaris eft arbor in Amboina, atque in 
lanis ac ventofis crefcit locis plurimum in Hitoea, 
Macaffara , & Java, ibique potiffimum ad ripas ma- 
jorum fluminum. 
Tom, 111. Ufus: 
S 
Paarde-Hout. 
Dz boom beeft de gedaante van de wilde. Boa Rau; ' 
dog met een lagen en kleender ftam, en de bladeren 
Jiaan ook op gelyke manier aan de ryskens tegens 
malkander , niet ruyg nog bayrig gelyk Boa Rau, maar 
glad, dun , en blyde-groen. Het Kä een ligt-graauwe 
en evene [cbor[Je „gelyk ook de takken „daar aan men eeni- - 
ge puntjes ziet. De takken verdeelen bun eerft in lange - 
en ranke telgen, en dezelve wederom in ftyve en geftreep» 
te ryskens , een balm dik, by baren oor/pronk een knietje 
bebbende , met eenige kleene blaadjes, beyde in % kruys 
Jłaande , en boe meer na voren, hoe digter op malkander. 
Aan de ryskens fiaan de bladeren regt tegens malkande- 
ren, met groote fpaatien tu[Jcbem beyden, dog een wei- . 
nig neerwaarts t'zamen gebogen, gemeenlyk vier en vyf 
parei aan een rysken, met een alleen voor uit, kleender 
en dunder dan die van Boa Rau, met evene kanten, en ` 
een lange fpitze, vyf, zes, en zeven duymen lang , twee 
breed , met weinige zeer fchuynze en uytpuylende ribben y 
maar de agterfte zyn korter, als mede die aan korte rys- 
kens, omtrent dé bloemen ftaan. 
Eer de bloemen voortkomen , ziet men aan de tröffen 
lange fbitze knoppen „als breede ritsjes „by de fpitzen wat 
gekromt, aan 't voorfte der takken voortkomende , die baar 
op den rugge openen , en laten de bloemen uit, als uit een 
boze, blyvende nog een tyd lang aan den fteel, al is de 
bloeme afgevallen. — A EA 
De bloeme gelykt zeer wel na die van Dutra, dog lan- 
ger en fmalder , te weten met een langen [tyven bals , vyf 
duymen lang , en boven als een kelkje zig openende „in vyf 
Spitzen, of breede bladeren, die in "t kelkje aan malkan- 
der bangen , en «viens voorfte belft geheel rimpelig en flap 
is, agterwaarts gebogen, met dubbelde vuyl-witte nop- 
pen; regt in de midden nog een lange draat, die 
aan de eel vaft blyft al valt de bloem af, waar uji de 
ysol werd. ; e 
‚Als bet wolle maan is, vo flannze ter degen open, dog 
niet lange, en vallen gebeel af. De vruchten zyn lange 
bouwen, gelyk trommel-flokken, dog dunder , niet rond 
nog bruyn, maar graauw-groen, wat plat en gekromt , 
als een zabel, verfcheiden by malkańder bangende , van 
binnen meeft gevuld met een droog em fpongieus merg, 
daar in de zaden fcbuylen. De rype bouwen fplyten in 
tween , en laten al bet merg met "t zaad uitvallen, bly- 
vende zy zelfs aan den boom bangen, en met de [pitze 
lange aan malkander vaft , als lange riemen, ruym een - 
duym breed, twee [pan lang. De gebeele vruchten żyń 
van buiten wat geftreept „en eindigen in een lange fpitze. 
Als ze opfplyten ‚ziet men voor eerft een lange SOC 
de ribbe , in de gedaante van een ruyge graat , van tavie 
Jmalle en twee bredere vlerken gemaakt „in "t kruys ftaan- 
de, en zo de houwen in vier lange (ellen verdelen, daar 
in leggen langwerpige zaden, die van Cauwoerden of 
bout-fpaanders wat gelykende , en zeer ligt. In dezelve 
vind men f&vartacbtige febubben , in de midden wat buik- 
achtig , dewelke de regte zaden van den boom zyn. 
Het bout is vuyl-wit , omtrent de midden na den toffen 
trekkende, do = zynde, beflerft bet meeft over al 
graauw-wit. De oude [tammen bebben een ligt-rood bert, 
gelyk Suren, "t welk mede graauwachtig befferft > Voorts 
igt, week, en in de lengte geftreept , als bet Dennen- 
bout , dog zo merkelyk niet ; gemakkelyk om te bearbeiden, 
maar niet zeer durabel. 
Sayzoen. In October ziet men de bloemen, en daar op 
volgen de vruchten. : ; 
Naam: In ’t Latyn Lignum Equinum , dat is Paarde- 
bout; nä 't Maleyt/che Caju Cuda, en Favaanfche Caju 
Adjaran, miffcbien om dat bet een ligt bout is, daar uit 
men gemakkelyk allerbande ges. n > als ligte paar- 
den, fnyden kan. Amboinfcb op Hitoe Tueylo. Mac- 
caffaars Tueyl. Men moet "t wel onderfcbeyden van bet 
Caju Cuda der Baleyers , bet welk anders niet is dan de 
Arbor Excoecans. 
Plaats. Het is gemeen in Amboina, en waft op vlakke 
en lugtige plaatzen, meeft op Hitoe, op Macafler, en 
Java is bet ook bekent, en aldaar meeft langs de kanten 
van groote rivieren. : 
Gebruik, 
