74 
Ufus. Adhibetur ad capfulas aliaque minora fupel- 
le&ilis genera ex hoc fabricanda , uti crepundia , cqui 
lignei, fimiliaque; ut & lignei calcei feu Tsjerippos 
ex hoc fabricantur ‚qui loco aliorum calceorum apud 
incolas in ufu funt. l 
In Java hæc arbor craflior eft quam in Amboina, 
unde & fatis ampli afferes ex ipfa formari poffunt > 
ex quibus fedilia , minoresque fabricantur menfz, 
hoc vero lignum facile rimas agit, fi foli exponatur. 
Ex ramis brachium craffis natatilia retium ligna for- 
mantur, quz in Europa ex Subere eliguntur, & Ma- 
laice Plompon vocantur, in breves enim diffecantur 
partes, que candefcente perforantur ferro, quum vi- 
rides funt rami, unde & cito ficcantur interne, me- 
lioresque funt iftis Mangi Mungi radicibus, vel Pule 
ramis, qui multum aquz inbibunt , tardeque ficcan- 
tur, unde retia corrumpuntur 5 Eidem quoque rami 
palis inferviunt, ex quibus fepes exftruuntur , qui vi- 
rides inplantantur, quum facile progerminent inftar 
Lingoi: Javanorum ciftz herbarie & aromatica Cot- 
ta Cotta ditte ex hoc quoque fabricantur ligno, fed 
he vilifime habentur. | 
In Rumpbii Adpendice hoc notatur. 
In Hort. Malab. part. 6. Fig. 29. Malabarice voca- 
tur Niir Pongelion. Bracmanis Singi. Portugallis Cor- 
nos dos Diabos. Belgis: Buxboorn, cujus figura & de- 
fcriptio cum noftra quadrat. 
Tabula Quadragefima Sexta 
Ramum exhibet Ligzi equini, feu Caju Cuda. 
eat 
VA 
% 
HERBARII AMBOINENSIS Liber IV.cap. XL. 
_ Gebruik. Men gebruykt bet om allerbande doosies e 
kleen buysraad van te maken, poppe-goet , houte et 
Gc. als mede de boute trippen of T'sjerippos, by de In. 
landers in plaats van fcboenen gebruykelyk. : 
Op Fava valt dezen boom dikker dan op Ambon , wes- 
balven men redelyke planken daar van bebben in on 
zitbanken en kleene tafeltjes te maken ; dog dit boat 
febeurt ligt als ’t in de Sonne Staat. Uit de takken als 
cen arm dik, werden gemaakt de dryfbouten aan de net- 
ten, die men in Europa van kork maakt, in "t Maleyts 
Plompon genaamt , want men zaagtze'in korte frukken 
en doorboortze met een gloeyend yzer , nog groen zyn de 
avaar doorze van binnen haafiig opdroogen, en zyn beter 
dan die van Mangi Mangi-worte!en of Pule-takken, de- 
welke veel water inzuygen , lang/nam opdroogen, en dä 
door bet net bederven. Dezelfde takken gebruikt men ook 
tot pagger - bouten, om beyningen daar van te maaken 
die men groen wil bebben, om dat "t ligt uytflaat als 
Lingoo. De Favaanze kruyde-doozen Cotta Cotta ge- 
naamt , werden ook van dit bout gemaakt, dog die boud 
men voor de flegie. 
In bet Aanhangzel van Rumphius wert dit ter neer- 
geftelt. 
In Hort. Malab. part. 6. Fig. 29. wert bet genaamt 
in ’t Malabaars Niir Pongelion. In "t facies Sea 
In 't Portugee/ch Cornos dos Diabos. Int Duytfch 
pg wiens figuur en befchryving met de onze over- 
eenkomt. 
De zes- en veertig fle Plaat 
Vertoont cen Tak van het Paarde-Hout , Caju Cuda genaamt! 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
jh aueh PRIMUM 9. 
"Arbor rubra prima. Caju Mera. 
Bier rubra eft illa , que adfinitatem gerit inter 
N Cariópbyllum & Fambofam, atque de utraque tan- 
'.. tum participar „ut utrique gongenera fit, in mul- 
tas dividitur fpecies, quarum quatuor tantum defcrip- 
fi, reliquas minores varietates fingularum fpecie- 
rum omittens: Primo itaque anguftifolia feu alta, 
fecundo rotundifolia, tertio Caryophylli-formis , ac 
quarto latifolia mihi defcribuntur fpecies , quarum 
tres pofteriores in fubfequenti exarantur capite. 
* Arbor rubra prima feu anguftifolia proprie filveftris 
eft arbor, altifima , truncum gerens rotundum & re- 
étum, ac prope radices parvis alis auctum Peculia- 
rem gerit corticem, ab aiiis filveftribus arboribus pe- 
nitus diverfum , tenuis enim eft, ex multis tenuibus 
Jamellis compofitus, que vero arctius & folidius fibi 
adherent quam Arboris albe , illique Frangula fimiles. 
fed rof coloris, inftar lateris femi cocti quique 
porro ficcus cft, tenuis, lignoque firmiter adheret. 
tamuli funt longi, firmi, ac tenues, quibus folia 
infident bina fibi obpofita , rara, quorum quzdam 
oblique ac cruciatim pofita, quzdam inordinata, il- 
lis Caryophylli filveftris quam fimillima, fed latiura 
rugofiora, brevibusque infidentia petiolis , feptem & 
otto pollices longa, binos ac binos cum dimidio la- 
ta: Nervus medius fupra fulcatus eft, venzque late- 
rales fübtus protuberant, nec ad oras excurrunt, qui 
communis eft character hujus arboris  Caryophylli 
& Jambofe , E contrita odorem faporemque 
erunt acidum & adftringentem , atque ingratum, ad 
illum Jambofarum adcedentem. : 
Flores corymbofi proveniunt uti Caryophyllorum 
Ted rariores, ex multis quafi crucibus formati feu 
cruciatim pofiti, qui primo viridia funt capitula fu- 
perius latiuscula » Gagangs feu primis Caryophyllo- 
rum rudimentis quodammodo fimilia: Lee feu 
Baccz non funt oblonge inftar Caryophyllorum , fed 
comprelTe funt & fubrotunde pilule. n A 
eege lignum ex fufco & cinereo colore 
mixtum elt, fed ficcum obfcure cinereum eft, fatis 
foli- 
XLLHOOFDSTUK. 
| zs Eerfte ‚Roode-Boom, r E | 
cnm 
WA pot kA 
A Rbor rubra is die gene die maag ft bap. maak b 
N ne, aag [chapmaakt 
A de Nagel- en E de mii 
; ander xo veel mededeelende, dat by een %oorte vän 
beyde fchynt te zjn. Hy is in veele: zoorten verdeelt 
waar van ik er maar vier befchreven hebbe, de kleyne 
verandering van yder zoorte overflaande , namentlyk , 
eer fl de fmalbladige of booges ten tweeden de rondbladige, 
kei pcm iuo us t en ten vierden. breed-bladige ; 
[ue nos e drie NA im t volgende Kapittel be- 
rbor rubra prima, of fmalbladige, is cen eygent- 
lyke wout-boom, zeer boog, rónd en ford van kkka 
kleene vlerken by de wortel. Hy beeft een byzondere 
Jcborffe , onder andere wout-boomen ligt te kennen , want 
by is zagt , van veele dunne welletjes gemaakt , dog die dig- 
ter, en vafler aan malkander kleven dan aan de Arbor 
alba, d Ad ruo gelyk, maar ros van co- 
, als een half gebakke 
s bout ët wi per 
e ryskens zyn dun, lang, en [tyf, daar aan fiaam 
de bladeren twee tegen ie ÄR in't pe, 
zommige in een [cbuyns kruys, zommige zonder ordre, 
die van de wilde Nagelboom zeer gelyk „dog breeder , ruy- 
ger, en op korte fleelen y zes, zeven, en agt duymen 
lang, twee, en twee en een half breed. - De middel-ze- 
nuwe 15 boven gevoornts de dwers-adertjes beneden uyt- 
puylende , loopen niet tot aan de kant, maar fluyten met 
ronde boogen t'zamen tot vooren toe, "t welk een gemeene 
Cara&er ts tufjcben deze, Nagel- en Famboes-boomen ge 
wreven zynde van reuk en fmaak zuur en t*zamentrekken- 
de, dog onlieffelyk , die van de Famboezennaaft komende. 
Het -bloeizel komt aan kroontjes woort ; gelyk de Nagel- 
kroontjes, dog ydeler , wam veele &ruy[Jen gemaakt , daar 
voor gerfi groene knoppen aan komen, met breede boofde- 
kens , de Gagangs of eerfle fchepzelen der Nagelen wat 
dies vruchten of befi£n worden niet langwerpig > 
gek agelen, maar oet gedrongen rondacbtige pi 
Het verfche bout is uyt den bruynen. en graauwen ge: 
mengt, maar befterft doods en donker-graauw , GH 
igt 
