IV. Boek. XLI Hoofi/k. 
folidum & grave, penitus vero ficcum, levius eft, lon- 
gisque conítat fibris, 25 facile rimas agunt, in &- 
dificiis fatis durabile, fi modo non folum vel humi- 
dum tangat locum. 
Optima fpecies a priori quodammodo diverfa cor- 
ticem gerit cinereum, feu ruffefcentem, quam Am- 
boinenfes proprie Ubar & Ubel vocant, Arbor vero 
hac ramulos gerit tenues, breves, & acute ftriatos, 
uibus foliorum paria increfcunt bina quinave , quz 
funt fcabra & glabra inftar foliorum Caryophylli, 
& vix notabiles exhibent coftas , funtque ad oras 
finuofa, tres quatuorve pollices longa, in notabilem 
definentia apicem. Florum corymbi in plurimos te- 
nues dividuntur petiolos, quorum quivis in tres mi- 
nores dividitur, qui bina ternave fuftinent viridia ca- 
itula, quz fefe aperiunt in flosculos albos mufcofos : 
Unus alterve fructus in corymbo confpicitur ex ro- 
tundo oblongus fabarum magnitudine, coloris ex ni- 
gro purpurei, & dure fubftantie. 
Lignum recens cafum albicat , fed mox leviter ru- 
bet, multoque durius, durabilius, & craffioribus con- 
ftat fibris quam precedem, Nani ligno fimile, unde 
& Nani Mera, h. e. Nani rubrum vocatur. 
Anni tempus. Cunćte Arboris rubre fpecies flores 
erunt medio pluvioforum menfium tempore , h. e. 
S unio & Julio. Frućtusque maturefcunt O&obri & 
Novembri, eodem tempore quo Caryophylli. . 
Nomen. Latine Arbor rubra. Malaice Caju Mera. 
Amboinice Aycau & Aycou, que tria nomina arborem 
rubram dehotant ex ruffo corticis colore, quo ab aliis 
filveftribus diftinguitur arboribus. Prima vero fpecies 
Arbor rubra prima dicta, Amboinice proprie vocatur 
Aycau Ubel, in Leytimora Thar , & Vernata Goffali. 
Locus. In cunctis creicit altis filvis, eftque vulga- 
tiffima in filvis arbor ubique in Amboinenfium infulis. 
Ufus. Optimum prebet tignum, fed ingratum ob 
palliditatem exhibet colorem , maximeque. ob fiffu- 
ras, ubique tamen ab Amboinenfibus adhibetur ad 
poftes trabesque a dium fumo fepe repletarum, in 
uibus diu durat, neutiquam vero „uti dictum eft, fi 
olum tangat: Arboris rubra cortex, fed tertiz potiffi- 
mum fpeciei, apud Amboinenfes in ufu eft ad majo- 
rum. retium tinéturam, fed tantum defectu Okir feu 
Tanarii Majoris , que in fubfequenti defcribitur libro. 
Arboris vero iftius cortex vel folus, vel cum illo Man- 
gi Mangi mixtus adhibetur, qui parum contunditur > 
atque in ahenoj coquitur cum aqua, ipfique quan- 
dam Sagumante portionem addunt, ut tinctura feu 
pigmentum retibus melius adhzreat , tumque effun- 
ditur fupra retia in monoxylo depofita, qua per no- 
Gem in tali inpregnata macerantur aqua. Minoribus 
vero retibus uti jaculatoriis hi cortices non infervi- 
unt, quum nimis acres fint , unde alius ad hzc eligi- 
tur cortex, arbufculg nempe Same feu Tanarii mino- 
ris, poftea libro quinto defcripta. 
Minor arbor rubra feu anguftifolia fic fefe habet: 
Ejus truncus non ultra crus craflus eft, ejusque ra- 
mi funt rari, mufco obduéti, folia firmis infident ra- 
mulis fibi obpofita, vaga, & rara, angufta, & acu- 
minata ,quinque fexve pollices longa , unum vel unum 
cum dimidio lata, obfcure virentia, tenuia , ac fub- 
tilibus venulis pertexta , qua in finus concurrunt. 
Flores funt ut priores albi , illis Cujavi fimiles , fed 
minores: Fructus inftar minorum Jambofarum depen- 
dent, tres quatuorve fimul ex teretibus petiolis , ex ro- 
tundo parum comprefli & gibbofi , primo virides, dein 
rubentes „ac demum nigri, externe mollem gerentes 
carnem inftar Jambofarum , culmum craflam , faporis 
dulcis , feu fatui cum leviadftrićtione: In media cavi- 
tate unus alterve continetur nucleus,uti in Jambofis, 
in nigra fpecie folitarius, in rubra gemellus, in fiffis 
hisce nucleis fepe tenere arbufcule primum confpi- 
citur rudimentum, licet ex arbore etiam dependeant 
fructus , qui füperius coronati funt & umbilicati in- 
ftar Jambofarum. Nullibi obcurrit nifi in montibus ac 
denfis filvis. 
Tabula Quadragefima Septima 
kę is exhibet Arboris rubra, que Caju Mera Ubar incolis 
icitur, 
Tabula Quadragefima Otlava 
Ramum exhibet E : dod 
lis vocatur. Arboris rubre, que Caju Mera Aycon inco 
Tom, 117. CAPUT 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
a 
D 
digt en fwaar, dog droog zynde word 't ligt , langdradig, 
en fcheurt ligt, in den buisbouw durabel, als ’t maar 
geen grond of vochtigheid raakt. 
De befte zoorte bier van wat verfchillende , beeft een 
Jcbor[je uit den graauwen, na den roffen trekkende, de- 
welke de Amboinezen eigentlyk Uhar en Uhel noemen ; 
de boom beeft dunne , korte, en fcberpgeftreepte ryskens , 
daar aan flaan twee a vyf paren bladeren , [Lyf „en glad, 
als Nagel-bladeren , daar aan men pas de ribbetjes beken- 
nen kan, langs de kanten een foom makende , drieen vier 
duymen lang , met een merkelyke fpits. De dollen zyn 
in veele dunne fteeltjes verdeelt, waar van ieder zig nog 
in drie kortere verdeelt , dragende twee a drie groene 
knoppen, baar openende in kleene witte en mofchagtige 
bloempjes, De vruchten ziet men een of twee aan den dol, 
uit den ronden langwerpig , in de grootte van boontjes , 
van coleur fwart-peers, van binnen met een barde fub- 
(tantie. 
. Het bout verfch gekapt is witachtig „maar werd ftraks 
ligt-rood, weel harder , fynder , en durabelder dan 't 
voorgaande , van gedaante bet Nani-bout wat gelyks 
daarom men °t ook Nani Mera, dat is rood Nani noemt. 
Sayzoen. Alle de zoorten van Arbor rubra, vertonen 
baar bloeizel in bet midden van de regen-Mou/Jon , dat is 
in Funy en Fuly, en de rype vruchten ziet men in OGo- 
ber en November, t'zamen met de Nagelen. 
Naam. Jn 't Latyn Arbor rubra. Maleyts Caju Me- 
ra. Amboinfch Aycau en Aycou, alle drie beduydenze 
roode boom, na de roffe coleur wan de fcbor[fe , die bem 
onder andere wout-boomen kennelyk maakt. Dit eerfte ge- 
flagt Arbor rubra prima biet eigentlyk in 't Amboinjcb 
Aycau Uhel, en op Leytimor Uhar, cos: Goflali. 
Plaats. Hy waft tr atte hallchagien ‚en is een van 
de gonmo fo vanar.hoomen in alle de Amboinjshe Kilanden. 
ebruik. Dit is eem goed timmerbout , maar gantfcb 
onzienelyk wegens zyne dootze coleur , em om dat "t zo 
ligt fcbeurt., egter werd 't van de Amboinezen overal gen 
brats io ylen en balken in haar berookte buyzen , daar 
"t lang duurt, maar geenzints (als gezegt) in de grond. 
De bafł van den Arbor Rubra a p, a de Lan 
de derde zoorte is „is by de Amboinezen in gebruyk tot ta- 
nen van groote netten, dog alleenlyk by gebrek van Okir 
of Tanarius Major , in ’t volgende boek befchreven ; want 
men neemt den baft des booms of alleen, of met die van 
Mangi Mangi gemengt , kneuft die wat „en kookt die in een 
groote ketel met water, een half korfken met Sagumanta 
daar by doende, °t welk de verwe beter aan de draat doet 
kleven , en giet "t 20 over de netten in een praauw liggen- 
de, latende die een magt daar in weken. Tot kleene en 
fyne netten, gelyk de werpnetten , zyn deze baften te 
Scherp, dies men daar toe neemt een andere fcbor[Je van 
't boompje Same of Tanarius minor, bier na in’t sde 
Boek befchreven. 
De kleene Arbor Rubra anguftifolia is aldus. De flam 
werd niet boven een dye dik, en de takken zyn weinig 
met mos yn ij De bladeren Daag aan de fiyve rys- 
kens tegens malkander , ydel, en weinig in 'tgetal , /mal 
en toegefpitft , vyf en zes duimen lang , een en een half 
breed, donker-groen , dun, met fubtiele adertjes , die bun 
met bogen t'zamen Sluyten. "t Bloeizel is „als boven ftaat , 
avit , en dat van de Cajazos 1928 » dog &leender. De 
wrüchten zyn als kleene famboezen, bangende drie en 
vier by malkanderen aan ranke fteelen, uyt den ronden 
wat gedrukt en bultig, eerft appel-groen , dan rozen-rood, 
daar na [wart , van buyten een week vleefch bebbende , 
als de Famboezen, een balm dik, zoetachtig van fmaak, 
of veel meer laf , met een kleene adftrictie, In de middel- 
e bolligbeid leggen een of twee donker-graawwe korls, 
gelyk in de Fa „ in de [warte meeft wen „en in de 
roode twee, in deze opgefpletene korls ziet men dikwils 
een beginzel van een nieuw Jpruytje „ al bangenze nog aan 
den boom. Deze vruchten bebben e een kroontje, en 
cen kuyltje of een navel, gelyk andere Famboezen. Men 
vind bet nergens, dan in 't gebergte „en in "t digte wout, 
De zeven- en veertig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Roode Boom die Caju Mera Dag 
by de Inlanders genaamt wert. à 
De acht- en veertig ffe Plaat 
Vertoont een Tak van de Roode Boom , die Caju Mera Aj- 
cou van de Inlanders genaamt wert, 
K 2 XLII, 
