6 HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. XLII. 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
SECUNDUM. 
Arboris rubra reliqua fpecies. 
RZE arboris rubra fpecies uno comprehendi 
capite, dum rari funt ufus. 
Arbor rubra fecunda, Amboinice Aycau Boppo, 
corticem gerit quodammodo molliorem quam pre- 
cedentis, ex multis quoque tenuibus lamellis con- 
ftru&um, qui colorem gerit penitus ruffum: Hujus 
folia funt minora reliquis aliis Aycai fpeciebus, ob- 
fcure viridia, ficca, quinque pollices loriga, binos 
ac binos cum dimidio lata, in obtufum apicem defi- 
nentia, ac fere in ramis feffilia, bina fibi obpofita, 
fed rara & vaga, horum venz in finus definunt uti in 
precedenti, fed inter oras majus Habent interftitium 
quam in ceteris Aycai fpeciebus. 
Flores primo oblonga funt ac viridia capitula, fe: 
fe aperientia in quatuor apices, ac quatuor alba ex- 
hibent petala, quorum centrum repletum eft pluri- 
mis longis ode & albis ftaminibus uti in Guajavo, 
fed quz tenuiora funt, magis intricata, ac firmiora; 
Hofce infequuntur fructus parvi rotundi inftar tenero- 
rum Guajavorum, qui pericarpio concavo infident ; 
ac plerumque terni fimul proveniunt, quisque vero 
s infiftit calici petiolo longiori, uti in Caryophyl- 
8. 
Hujus ligni color magis obfcurus eft quam praices 
dentis, ficcacumyus va fulco pallide cinereum eft, 
tenuiter ftriatum , facile rimas agene, mov Laso pu 
Jiri poteft: Ejus fubftantia eft gravis & folida, neuti- 
quam vero durabilis, nec magni ex ipfo poftes for- 
mari poffünt, quum raro. adeo craflefcat arbor. 
Afferes ex hoc formati ligno facile incurvantur , fi per 
Solis radios exficcetur, ac facile rimas agit inele- 
es. 
Chem. Latine Arbor rubra Jecunda: Amboinice 
Aycau Boppo h. e. filveftris, quum in filveftribus cre- 
fcat locis, vel quum ejus natura fit filveftris magis 
reliquis: Boppo autem peculiariter alia eft arbor, ad- 
finis tamen quoque Caju Mera. 
Huc ue pertinet Arbor rubra faxatilis feu Ay- 
= Hatelale, quum femper in faxolfs ac fepe ex ip- 
fis crefcat rupibus: Hec tantum humilis eft arbor, 
foliumque gerit anguftius & acutius quam precedens, 
fru&us fquallide albicantes inftar minorum Jambofa- 
rum, inedules: durumque ejus eft lignum inftar Nef. 
fati. d a 
Arbor rubra tertia, Amboinice Aycay Bugulawan , 
ex fimilitudine fructuum cum Caryophyllis, quz di- 
ftinguenda vero eft a Bugulawan Aycau, que filve- 
ftris eft Caryophyllorum arbor, fupra libro fecundo 
defcripta: Non alta eft hec arbor, plerumque vi- 
rum craffa, corticem gerens [obfcure cinereum ac 
fiffum mufcofumque, qui vero in ramis eft magis æ- 
ualis ac ruffus. Rami ac rachides funt incurve, 
breves,ac nodofie: Folia funt breviora & rotundiora 
uam aliarum Aycajarum , illis Mangii cafeolaris 
quodammodo fimilia, gn ac quinque pollices 
longa, binos cum dimidio & tres lata, fubrotunda, 
aucis tenuibus pertexta venis, crafliufcula, fcabra, 
bina fibi obpofita, ac rara. 
Fructus ophyllis fimillimi funt, fed breviores 
& craffiores, fimilibuíque infidentes corymbis, tres 
ac tres fimut juncti & provenientes, altifque infident 
calicibus communi in petiolo: Si fructuum capitula 
fefe aperiant , acervum exhibent alborum ftaminum , 
ft quorum lapfum gium baccarum capitu- 
o bini adparent circuli, in quorum centro firmus 
erigitur apex, quatuor vero iftius capituli anguli 
fefe non tangunt nec cla itur , uti in reliquis Ca- 
ryophyllis, ted aperti perfiftant. Bacca ipfa rubet, 
craflefcit , ac tandem in fufcum abit colorem, uti in 
Anthophyllis. > 
Arboris lignum ex fufco obfcure cinereum eft , feu 
terreftris coloris, coloris pallidi, longifque conftat 
fibris, ac facile finditur, & raro ad edificia adhibe- 
tur: Trunci cortex codem quoque modo -ad retia 
majo- 
Pe JJ" grft 
XLI HOOFDSTUK. 
De overige zoorten van de Roode- Boom, 
E refterende zoorten van Arbor rubra heb ik in een 
D Capittel begrepen , dewylze van weinig gebruik zyn. 
De tweede Arbor rubra, in °t Amboins Ay- 
cau Boppo, beeft een fchorfje die wel zo zagt is, als 
aan ’t voorgaande, mede uyt veele dunne vellekens ge- 
maakt, en regt ros van coleur. De bladeren zyn kleen- 
der dan aan alle andere Aycaus, /wart-groen, droog, 
vyf duymen lang, twee en twee en een half breed, met 
een ftompe fpits, en bykans zonder fleel, tegens de tak- 
ken aan zittende, twee tegens malkanderen over , doch 
weinig aan de takken, de aderen lopen met bogen t'za- 
men, als in ’t voorgaande, doch laten een grooter fpatie 
tuffchen de randen, dan aan de andere Aycaus. 
Het bloeyzel zyn eerfl langachtige groene knoppen; die 
zig openen in vier fpitzen, en vertoonen vier witte blaad- 
jes, zynde bet binnenfte uytgevuld met veele lange fyne 
en witte draatjes, als aan de Gujavos, fynder , ver- 
werder , en vafter bangende , daar na volgen kleene ron- 
de vruchten, als jonge Gujavos , in een bol bekertje 
Jtaande , gemeenlyk drie by malkanderen , dogb yder op 
een byzonder voetje, en deze op een ander langere fleel , 
gelyk Nagelen. : : 
Het bout bier van ts donkerder wan coleur, dan 't 
voorgaande , befterft ook uyt den brwynen doots-praauw, 
reept, ligt foheurende, en laat zig niet glad wer- 
ken. Het is wel fwaar en diet van fubfłantie, maar 
gamtfcb niet durabel, men kam “er ook geen groote ftylen 
van hebben, om dat bet zelden zo dik werd, als eenman. 
De planken daar van gemaakt , werden ligt krom, als 
haar de Sonne raakt, en fcbeuren ligt en lélyk. — - 
Naam, In 't Latyn Arbor rubra fecunda: Op Anie 
boins i po Boppo, dat is, % wilde, om dat bet op 
wilde plaatzen waft , of om dat zyn natuur wilder fcbynt, 
dan de andere. Doch Boppo in "t byzonder is nog een 
= boom , boewel mede wyt de maag/cbap van Caju 
era. 
Zo beboord ook bier onder Arbor rubra faxatilis of 
Aycau Hatulale , om dat bet altyd op fteenachtige plaat- 
zen, ja dikwils uyt enkelde Deenen groeyd. Dit Ma 
maar een lage boom, heeft wat fmalder en ee blad, 
dan’t voorgaande, vuyl-witte vruchten, als kleene m 
boezen , onbequaam te eeten; een bard bout als Neflat. 
Het derde Arbor rubra in "t Amboinfch genaamt , Ay: 
cay Bugulawan , na de gelykeniffe, die zyne vruchten 
bebben met de nagelen, doch te onder/cheiden van Bugu- 
lawan Aycay, ’t welk is de wilde Nagel-boom, boven 
Lib. 2. befcbreven. Het werd geen boogen boom, int 
gemeen een man dik, met een donkere graauwe gefcheur- 
de en Mosacbtige /chor{Je, maar aan de takken isze eve- 
ner en roller. De takken-en ryskens zyn bochtig , kort , 
are Dap De bladeren zyn korter enronder , dan aan 
andere Aycaus, die van ^t Mangium Cafeolare eenig- 
zints gelyk, vier en yf duymen lang , twee en een half 
en drie breed, vooren rond , met weinige fubtiele adertjes, 
dikacbtig , ftyf , twee en twee tegens malkander , en wei» 
nig in t getal. 
e vruchten zyn de Nagelen zeer gelyk, doch korter 
en dikker, aam diergelyke &roontjes Javaa: te weten, 
drie en drie by malkander , met booge voetjes op een ge- 
meene feel. Als zig bet boofdeken of kabelette opent, zo 
vertonenze een vlok van witte draden , naar «velkers af- 
vallen ziet-men op *t boofd van ieder bezie twee circulen, 
in welkers midden een ftyve fpitze Daat, en de vier boe- 
ken van "t boofdeken fluyten baar niet, gelyk andere Na- 
gelen, maar blyven zo open Hoen, De bezie zelfs werd 
nad dik, en ten laatften bruyn, gelyk een Moer-na- 
get, - Ce 3t i 
Het bout is mede uyt den bruynen, donker-graauw of 
aardverwig , doożs van coleur , langdradig „en ligt 
Jcbeurende , en-werd tot den buysbouw weinig gebruyko- 
De fchor(Je des flams , werd op dezelffte manier tot taa- 
nen 
