80 
CAPUT OUADRAGESIMUM 
QUINTUM 
Perticaria Ferrea. Lolay. 
Erticaria Ferrea non vafta eft arbor, ac non ultra 
P crus crafía, nempe inftar Pinange, plerumque 
vero pedis tantum craffitiem habet, dividiturque 
in latifoliam & anguftifoliam. 
Primo: Perticaria ferrea parvifolia feu vera Lolay; 
fimplicem ac rectum gerit truncum, pedem plerumque 
crallum , vix Pinanga craffitiem habentem , qui cortice 
obducitur tenui, glabro, ex cinereo viridi, & mu- 
fcofo, in ramis fiflo ac rugofo, quique facile decor- 
ticari poteft. ; | A 
Truncus ab inferiore parte tenuibus cinétus eft ra- 
mulis feu flagellis inftar Caryophylli, truncus vero 
ipfe re&us eft, quatuor & quinque ulnas altus , qui 
faperius ordinatam format comam „late viridem , Gin 
firmos expanfus eft ramulos; Tho ambos" 
Folia bina fibi obpofita locantur brevibus infidentia 
petiolis , fed rara & vaga, quz ex alis fuis alios e- 
mittunt tenues ramulos, qui bina ternave fuftinent 
foliorum paria , optime referunt folia vetufte Ebeni, 
funtque craffa , fcabra, glabra , őz fplendentia, bi- 
nos tresve pollices longa, binos transverfales digitos 
lata, in longum firmumque apicem definentia , qui in 
vetuftis foliis deorfum infleétitur, ut & ipforum orz, 
uti Ebeni folia, multaque vix digiti articulum longa 
funt: Nervus medius in fuperiore folii parte fulcatus 
eft, inferius vero acute protuberat , multasque te- 
nues parallelas emittit venas ad foliorum oras inferius 
vix notabiles, nec veros formant finus: Saporem ha- 
bent fatue dulcem ad Caryophylli folia quodammodo 
adcedentem. | 
Flores ex hrevihus dependent racemis „ qui Hoer 
Ji funt albentes. Fructus parvos referunt Lanfü fru- 
&us, bini tresve fimul dependentes ex laxis racemis, 
inferius lati, fuperius acuminati inftar ovorum , pri- 
mum ex ceeruleo virides, dein rubri , in ficca farinacea 
medulla durum recondentes ofliculum, inftar mino- 
ris Nanarii, efui ineptum. | 
Ejus lignum eft folidum , firmum, albicans , fed 
ficcum citrini coloris, recens vero durum ac grave eft 
inftar Ebeni ac transverfaliter cefum quosdam ex- 
hibet circulos, qui annos denotant: Lympida aqua 
adeo inpregnatum ac refertum eft, ut copiofe exfluat, 
fi incidatur. Hinc Amboinenfes recens cefos palos 
nolunt ob pondus domum deferre , fed aliis adponunt 
arboribus in.filvis, corticem deglutientes, quos ita 
exficcant. 
Nomen. Latine Perticaria ferrea parvifolia. Amboi- 
nice in Leytimora Lolay, & ad diftinétionem fubfe- 
quentis Laun Maun, h. e. arvifolia. 
Locus. In Ce, crefcit in minoribus filvis, cir- 
ca Caju Poeti arbores, inter alias arbores in filva dicta 
Hagana circa Caftellum Victoriam fita. 
U/us. Trunci non ultra pedem craffi, decorticati, 
& , uti fupra dictum eft, ficcati , ad palos adhibentur, 
craffiores vero ad xdium poftes , quibus , quum dura- 
bile fit lignum , optime infervit, non frequenter ve- 
ro obcurrunt, atque Amboinenfibus nimis laboriofum 
eft ex filvis illud petere. 
Secundo. Perticara Ferrea latifolia , erronee meo 
judicio ab Amboinenfibus tanquam diverfa habetur 
arbor, ac peculiari nomine Aytaél Lay Ila, h. e. la- 
tifolia Metrofideros, ab aliis vero magis erronee Sa- 
ley Lau Ila vocatur , quum nullam habeat adfinita- 
tem cum vera Saley, intra libro fexto defcripta, Ejus 
truncus ejusdem elt altitudinis & craffitiei cum pra- 
cedenti, fed non ita rectus, at incurvus , finuofus , & 
frutefcens, corticem gerens glabrum , nec adeo mu- 
fcofum. Ejus folia funt craffa éz fcabra , tres quatuor- 
ve pollices longa , binos lata, tenuibus pertexta ve- 
nulis , infra vix notabilibus, quzque in obtufum de- 
finunt apicem: Bina fibi obpofita funt, brevibus in- 
fidentia petiolis, ac rara brevibus in ramulis. Fru- 
étus me latent. Lignum eft admodum durum. fo- 
lidum, & grave: Arbufcule vix pedem craflz tignis 
inferviunt, craffiores vero poftibus. 
In 
HERBARII AMBOINENSIS ` Liber DN. cap. XLV, 
XEV. HOOEDSTUR 
1 Lolay-Boom. 
Erticaria Ferrea werd geen groote boom , en niet bo: 
ven een dye dik, te wetem als een Pinang-boom , do 
. in ’t gemeen blyft by maar een been dik; verdeelt in 
kleenbladige en groodbladige. k. 
Eerftelyk: Perticaria Ferrea kleenbladige, of % ey- 
gentlyke SC Jcbiet met een enkelde en regte ka op, 
in 't gemeen cen been dik, zelden als een Pinang - boom, 
bekleed met een dunne, effene, uit den groene-graauwe , 
en mosachtige [cbor[Je , aan de takken fyn gefcheurt , of 
rimpelig , en die baar ligt laat af/chillen. ) 
De ip is van onderen op bezet met dunne takskens 
of ryskens, gelyk den Nagel-boom , dog den ftam zelfs is 
regt, vier en vyf vademen boog , makende boven een wel- 
getakte kruyn, vol fbyve ryskens, en een blyde loof. 
De bladeren [taan twee en twee tegen malkander , op 
korte voetjes, dog weinig in *t getal, en uit haar fchoot 
andere dunne ryskens voortbrengende , daar aan ook maar 
twee a drie paren fiaan; xy gelyken zeer ma de bladerer 
van de oude Ebbenhout-boom, te weten, dik, ftyf, glad, 
en blinkende, twee en drie duymen lang, twee dwers- 
vingers breed, met een lange ftyve fpitze, bet welk aan 
de oude bladeren nederwaarts gekromt fłaat, als ook de 
kanten , gelyk aan de Ebbenbouts-bladeren , en veele zyn 
niet boven een lid van een vinger lang. De middel-zentawe 
maakt aan de boven-zyde ten grove , beneden puyltze 
fcherp uyt, en zent veele fyne parallele adertjes na de 
kanten, die men beneden pas kennen kan, en geen regte 
bogen fuyten; van fmaak laf-zoet , en wat na de Nagel- 
bladeren trekkende. Dat A 
Het bloeizel bangt dan korte troffen, zullende kleene 
` Witte hloempjes zyn. De vrüchten zvn als kleene Lanzeng 
twee en drie by maikandor hangende, aan ydele p des 
agter breetfi , en vooren wat toege/piift., gelyk Vogel- 
eyers, eerft blaauw-groen »-daar na rood verbergende 
in een droog meelacbtig merg een barden Deen, gelyk een 
kleenen Nanary , tot ^t eeten onbequaam. ~ - 
„Het bout is digt, maffief , dog befterft bleek-geel, bet 
ver/che zo bart en fwaar als Ebbenbout , dwers doofge- 
kapt, vertoont eenige circulen of jaren; bet is met een 
klaar water za overvloedig befwangert , dat "t rykelyk 
daar uit loopt, als men *t doorkapt. Hierom willen de 
Amboinezen de verfch gekapte fparren , wegens baare 
Jwaarte niet na buys gentes > maar ftellenze overeynd in 
"t bofcb , tegen een ander boom, [chillen de baft af en la- 
tenze zo uytdroogen. 
Naam. In 't Latyn Perticaria Ferrea parvifolia: 
Amboinfch op Leytimor Lolay, en tot onderfcheyd van 
"t volgende Laun Maun, dat is kleenbladige. 
Plaats. Het aroeyd op Leytimor in digte boffcben ,om- 
trent de Caju Puti boomen, onder anderen in 't zo gê- 
naamde Haag [cbe - bofch, gelegen ooft-noord-ooft van 't 
Kafteel Vittoria. 
Gebruik. Deze Dommen die niet boven een been dik 
zyn,ge/cbilt en gedroogt als boven ftaat „werden tot fpar- 
ren gebruykt, de dikkere tot ftylen aan buyzen, daarze 
zeer durabel zyn, dog zy zyn in geen meenigte te vine 
den, en de Amboinees ontziet de moeyte , om ze uit ’t bofch 
te dragen. 
Tweede: Perticaria Ferrea groodbladige , werd myns 
oordeels , abufivelyk by de Amboinezen voor een verfcheide 
boom gebouden , en ook met een byzondere naam genoemt 
Aytaél Lay Ila, dat is groodbladigen Yzer-boom , by an: 
dere nog qualyker Saley Lau Ila, als bebbende geen ge- 
meenfchap met °t regte Saley , bier na in ’ 6. Boek be- 
Jebreven. Zyn ftam is van de voorgaande boogte en dikte, 
dog zo regt niet, maar krom, bogtig , en _flruykachtig > 
even van fcbor[Je , en niet zo mosacbtig. De bladeren zyn 
dik en fiyf , drie en vier duymen lang , twee breed, met 
fyne parallele adertjes , die men beneden pas kennen kans 
en een flompe fpits. Zy [taan twee tegens malkander op 
korte voetjes, en weinig in "t getal, aan korte ryskens. 
De vruchten zyn my onbekent. Het bout is zeer bard, 
digt, en fwaar. De jonge boompjes nog geen been diks 
werden tot fparren gebruykt , de dikkere tot [tylen. 
Het 
= 
