84 HERBARII AMBOI 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
OCTAVUNM 
Bancalus. Bancal. 
Ancalus mas filveftrem magis gerit naturam przce- 
denti , ejusque truncus rotundior & gracilior eft, 
qui in comam expanditur denfam , qua in mul- 
tos brevesque dividitur ramulos: Ejus folia multo 
funt minora, illis Canne fiflule fimilia , quatuor & 
quinque pollices longa, binos ac tres lata, glabra & 
zqualia , in vulgarem definentia apicem , quaque 
paucas gerunt coftas parallelas directe fibi obpofitas, 
uti & folia in ramis fibi obponuntur, a tribus ad fex 
ama, que obliquam aliquando efformant crucem: 
amulorum vero fummum in anguftam terminatur 
linguam ex binis foliolis compofitam , inter que pau- 
cus fape luteus & glutinofus continetur fuccus uti in 
recedenti id quoque obtinet arbore, tales quoque 
ingule folitarie vel bine ad foliorum fummum: par 
obfervantur, ex quibus fructus excrefcit, qui longo 
infidet firmoque petiolo folitarius, primo magnitudi- 
ne femi-perfe&i Cerafi nigri, qui externe craffiuscu- 
lis auctus eft fquamulis, qua flosculos exhibent alba 
ftaminula gerentes, a quad totus fructus lanugino- 
fus eft, hzc autem fenfim decidunt. 
Maturus fructus magnitudinem habet perfecti Ce- 
rafi, rugofus, mollis, fed non facile manibus con- 
fringendus, lentus enim ac tenax eft, interna fub- 
ftantia fimilis eft , fed ficcior precedente, ad oras vero 
femen quoddam fufcum & arenofum locatur nucleo 
carens, fructus vero faporem gerit amaricantem , nec 
edulis eft, ita ut hic fructus cum ifto Arbuti conve- 
niat, fimplex enim tantum fuo infidet petiolo longo 
ad ramulorum extremum , atque ex füperiorum fo- 
liorum alis: Foliorum fapor amaricat quoque, fed non 
ita vehementer quam prioris. 
Lignum externe albicat, interne magis lutefcit 
uam præcedens, immo fpe rubefcit, eftque du- 
rius ac folidius ifto. Maturi fructus Majo obfervan- 
tur menfe , quum decidunt , atque ex arenofo fe- 
mine nove progerminant arbores. 
Nomen. Latine Bancalus mas & parvifolia, Malaice 
Banckal Lacki Lacki & Daun Kitsjil, ac fic porro in 
aliis linguis idem cum precedente gerit nomen cum 
adje&tione maris feu parvifolie.: In J-eytimor Hume- 
len Malona vocatur. 
Locus. Ubique crefcit in primis camporum filvis. 
Ufus. Nec hac arbor tignum fubminiftrat , fed hoc 
in libro ponitur ob adfinitatem prioris femine : Cafis 
vero ejus poftes infervire poffunt , quum elegantem 
gerat rectumque truncum, fi pali ex hac formantur 
arbore, qui ad hortorum ufum-terre committuntur, 
facile progerminant, ac brevi inarbores excrefcunt fa- 
tis altas. 
Folia ad cibum non adhibenturuti precedentis „fed 
ad ufum medicum, quibus in febribus corpus lavant, 
uum modice refrigerent. Truncorum lignum ele- 
nter luteum gerit colorem, eftque folidum & te- 
nuibus ex fibris conftruétum „nec adeo fungofum aut 
'wifcofum eft ac femine, unde & leviori operi fcri- 
niario aptum. 
Rumpbii Adpendix hisce auctus eft. 
. Preter binas iftag Bancali fpecies , mediam ejus 
inveni fpeciem , quz ramos gerit rotundos & glabros, 
qui rara gerunt folia bina fibi obpofita, furfum inflexa, 
a quinque ad octo pollices mes quinque fexve di- 
Kin lata, fuperne glabra, inferius paucis parallelis 
rotuberantibus coftis fcabra. 
amuli fummum in viridem terminatur fquamulam. 
ex binis foliolis fibi obpofitis formatam: Veteres ve- 
ro ramuli in fummo gerunt petiolum rectum digitum 
longum , cui fru&us infidet folitarius magnitudine 
globi fclopeti minoris , fed inregulariter rotundus , ex- 
terne rugofus, & caliculis J - > 
fculi infederunt oblongi. quafi cinctus, quibus flo 
J . y 
Tabula Quinquagefima Quinta ; 
Figura Prima ramum exhibet Bancali majoris fcu Itifohe. 
Figura Secunda ramum 
fife = reprzfentat Baxcali minoris feu angu- 
CAPUT 
NENSIS Liber IV. cap. XLVIII. 
XLVIIL HOOFDSTUK, 
Bancal- Boom. 
Ancal bet manneken, is wat wilder van aard dan it 
voorgaande , ronder en ranker van flam , met een 
digte kruyn , in veele korte ryskens verdeelt. De 
bladeren zyn veel kleender , en die van Canna Fiftula ge- 
lyk, vier en vyf duymen lang , twee en drie breed,g 
en even, met een ordinaris [pits , en weinige parallele 
ribben „die regt tegens malkanderen ftaan , gelyk mede de 
bladeren zelfs aan baare takken, van drie tot zes paren , 
die zomtyds een [chuyns kruys maken, bet uitterfte der 
ryskens eyndigt in een [mal tongsken , van twee blaadjes 
gemaakt , waar tu[Jcben men zomtyds een weinig geele en 
kleverige zap vind, gelyk ook aan ’t voorgaande , en dier- 
gelyke tongskens ziet men ook een of twee by de voorfte 
bladeren , uyt welke de vrucht.voortkomt. Dezelve ftaat 
‚op een lang ftyf fteeltje, enkelt, eerft in de grootte van 
een balf volwaffe krieke, van buyten met dikke fcbubbe- 
tjes bekleet , dewelke kleene bloempjes vertonen' met wit- 
te draatjes , die de geheele vrucht wolachtig maaken, em 
metter tyd afvallen. 
De rype vrucht is in degrootte van een volkome kerffe's 
nog al ruyg , zagt, dog niet ligt aan flukken te douwen 
en taay, van binnen ts diergelyke Jubftantie , drooger dan 
aan *t voorgaande, en tegens den rand vind men eeni, 
bruyn en zandig zaat, zonder andere korl, bitterachtig 
van fmaak , en niet eetbaar , zo dat deze vrucht met die 
van Arbutus overeenkomt , want men ziet niet meer dan 
een enkelde vrucht op baar lange fteel flaan , aan te 
der ryskens > en uyt den fchogt der voorfte bladeren. De 
Jmaak der bladeren is mede bitter , gelyk de voorige , dog 
zo fterk niet. | 
Het bout is buyten meeft wit, ma binnen toe boogere 
geel dan *t voorige, en zomtyds na den rooden trekkende, 
barder en majfiver dan °t voorgaande. De rype vruchten 
vind men in de Maand May, dewelke afvallen, en uis 
bet zandige zaat nieuwe boompjes voortbrengen. : 
Naam. In ’t Latyn Bancalus mas & parvifolia. Ma- 
leyts Banckal Lacki Lacki en Daun Kitsjil , en zo voorts 
in de andere talen met de Kéiere. naam, met byvoes 
in va 1 7 y 7 - . 
rd aan mannetje of kleenbladige. Op Leytimor Hume 
Plaats. Hy waft over al in de voorfie Bofchagien op 
de Velden. 
Gebruik. Dit is mede geen timmerbout , maar komt in 
dit Boek door gezelfcbap van *t voorgaande wyfken , egter 
tot kleene butten kan by Kalen verftrekken:, om dat by 
fraay regt van [Lam is; als men Tuyn- [taken daar van 
maakt, zo fcbiet by ligt wederom uyt , en wert in "t kort 
tot een hooge boom. 
De bladeren zyn niet gebruykelyk tot de koft, gn de | 
voorgaande , maar wel in de Medicynen, om in dekoort- 
zen daar mede te waffen , dewylze matiglyk verkoelen. 
Dit bout van de oude [tammen is mooy-geel, digt en fyn- 
dradig , ook zo voos en kleverig niet als ’t voorgaande 
wyfkens en daarom tot ligt fchrynwerk bequaam. 
Het Aanhangzel van Rumphius is bier mede 
E „vermeerdert, 
Bebalven de twee zoorten van Bankal, heb ik nog een 
middelbaare zöorte gevonden , wiens takjes rond. en glad 
ZYN, daar aan weinige bladeren ftaan met 2. tegens mal- 
kander , en met badr voetjes opwaards gebogen, van. 5. 
tot 8. duymen lang, s. en 6. vingers breed, boven glad > 
met weinige parallele en uitftekende ribben van onderen. 
Het uiterfte van ’t-jonge rysken eindigt in een‘ groen 
Jchubbetje, gemaakt van twee blaadjes tegens malkander. 
De oude ryskens bebben voor uyt een regten fleel, een 
vinger lang, en daar op een enkelde vrucht in de Lea 
van een Musquet-kogel , dog oud bollig rond , van buyten 
ruyg, en als met kleene kelkjes bezet , daar in langbaizige 
bloempjes geftaan bebben. 
De vyf- en vyftig fte Plaat; 
Vertoont de eerffe Fi een ‚Tak van de groote ofte breea- 
bladige yhtä : e 
De tweede Figuur cen Tak van de kleyme ofte naanw bladige 
Bancal. Boom, E és " n 
a XLIX. 
