IV. Boek. XLIX Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 85 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
NONUM. 
Quercus Molucca. Caju Hollanda. 
N quibusdam Moluccz infulis certa Quercus ob- 
currit fpecies , cujus fructus ac lignüm noftrati 
quodammodo fimile eft , neutiquam vcro folia. 
Ejus truncus. eft altus, rectus, & fatis craflus: Cor- 
tex pallide cinereus & glaber, excepto quod in ve- 
tuftis truncis parum fit fiffus ac fibrofus. Rami ra- 
mulique plurimum eriguntur contra naturam catera- 
rum Quercuum. Folia fere feffilia ramis infident ab 
utraque acuminata parte, tres digitos lata , fex oćto- 
ve longa, integra , nec ferrata, quo ab aliis Quercuum 
foliis differunt. Nervus medius non protuberat , at- 
que ad latera octo vel decem coftz inregulares ex- 
currunt. 
Fructus breviores & craffiores funt vulgaribus , eo- 
rumque caliculi inftar aliorum verruculis obfeffi , qui 
intus plerumque concavi & fungofi funt: Interior 
trunci cortex ac lignum Quercino vulgari fimile eft, 
longitudinalibus enim ex fibris conftat, eundemque 
gerit colorem , fed nunquam adeo fufcum eft,fi fic- 
cum fit, nec ita politum elaborari poteft , quum 
magis fit fibrofum: Apri has expetunt glandes ac pin- 
pum funt, quum maturi hi fructus fucrunt pro- 
apfi. 
eatin ‘Quercus, Molucca interim vocari poteft 
uidam Mäläico vocabulo ipfam vocarunt Caju Hol- 
nda, h. e. Hollandorum lignum: Nomen indigenum 
Bangayenfe eft Tolafion, in Kula Taljabo Sula Bafja 
Vocatur. - 
Locus. Yn infulis Xulenfibus crefcit , praefertim pro- 
e pagum Taljabo, uti & in Bangaya, quidam dicunt 
in Boerona quoque crefcere. 
Ufus. Ab incolis nondum in ufum vocatum fuit hoc 
lignum, forte ejus cefionem timentibus, quum adeo 
fit grave ac vaftum: Ligniarii noftrates circa annum 
1668. ad ejus notitiam pervenerunt, tumque ejus fru- 
ftum ceciderunt, quod per feptem annos in aqua de- 
pofitum , incorruptum & integrum fuit. Bangayenfes 
ex hoc lieno pufilla tantum fabricant navigia , incole 
Xule Taljabo illud ex invidia nos regemque fuum ce- 
lant, né moleítias ipfis moveremus illud cedendi, 
sem fine dubio magnis navigiis quam aptiflimum 
ellet, 
In Boreali porro infule Formofe parte vere cre- 
fcunt Quercus, que gallas quoque ferunt; Hec ve- 
ro Quercus Molucca meo ander judicio tanquam 
Cerri fpecics habenda cft, que parvos gerit fructus. 
N. B; Supra defcripta Tolafion melius cum ZEfculo 
comparari poteft , inque Bangaya obcurrit; ubi du- 
plices gerit fructus , truncosque altos & rectos , 
quorum lignum eft grave & durum, inque fummis 
crefcit montibus. Prima fpecies-breves profert glan- 
des, ex rotundo trigonas & ftriatas ; que in brevem 
durumque terminantur apicem, parvas quodammodo 
referentes Caftaneas, quas noftra quoque natio pu- 
tat effe. Harum nucleus fartagine torretur , vel cum 
Calappi lympha coquitur & editur: Prima in Bangaya 
proprie vocatur Tolafion. Altera Saföeul, que oblon- 
& glabras gerit glandes, non vero edules, quum 
t amare , ceterum truncus foliaque a precedente 
haud multum differunt: Ejus lignum ob gravitatem 
ad navigia non adhibetur, féd ad #dium poftes trá- 
que, 7 
In Rumphii Adpendice hec adduntut. 
Non tantum in dictis crefcit locis , fed etiam in Xu- 
befi, ubi Caju Sore vocatur, ut &.in fummis, fri- 
gidis, & faxofis montibus Ceram&, Nufainan voca- 
tis, melius autem ejus lignum cft, fi magis ad litus fte- 
terit, ejusque glandes funt breviores at fuperius la- 
tiores, ubi & vocatur Ay Moufiön, h. e; arbor col- 
lećtionis, In Celebes parte Orientali itidem obcurrit 
in diftritu Tambocco, ubi Pu nominatur, ubique aú- 
tem vatum & craffum gerit truncum, cujus eer 
E 
ALIX: HOOFDSTUK, 
De Molaxe Eycke- Boom. 
IA zommige van de Moluxe Eilanden vind men een 
zoorte van Eyke-boomen , aan vruchten en bout de on- 
ze wat gelykende, maar geenzints aan de bladeren. 
De ftam is boog, regt, en redelyk dik. De fcborfe ligt- 
graauw en even , bebalven aan de oude ftammen een wei- 
nig gefcheurt en dradig. De takken en ryskens ftaan meeft 
over eyndt, tegens gewoonte van andere Eyken. De bla- 
deren ftaan bykans zonder fleel aan de takskens , agter en 
vooren toege/pitft , drie vingers breet , zeven en agt lang, 
zonder eenige kerven ofte boeken aan de kanten, ’t welk 
men aan geen andere Eyken ziet. De middel- zenuwe 
puylt niet uyt , en ter zyden loopen agt of tien dwers- 
ribben wat ongefchikt. 
De vruchten zyn korter en dikker, als gemeene Eeke- 
len, ook harder van fcbaal, en bebben van onderen ten 
kuyltje. De buyskens gelyk andere Ekelen met flompe 
wratjes; deze Ekelen zyn van binnen meeft voos en ydel. 
De binnenfte fcbor/Je en °t bout gelykt ook na een Eyke- 
boom, te weten langdradig en van dezelfde coleur met bet 
Eyken-bout , dog nooyt zo bruyn beftervende , en laat zig 
ook zo glad niet werken , om dat 't vezeliger is. Dewilde 
Verkens eeten zeer graag deze Ekelen , en zyn op 't veifte, 
als deze vruchten afwallen. 
Naam. Het mag by provifie Quercus Molucca bie- 
ten ; zommige bebben "t in bet Maleyts genaamt Caju 
Hollanda , dat is Hollandfcb bout, Den Inlandfchen 
es op Bangay is Tolafion, op Xula Taljabo Sula 
affa. 
Plaats. Het waft in de Xulaze Eilanden, inzonders 
beid by de Negory Taljabo, als mede op Bangay , zome 
mige zeggen dat ’t mede op Boero valt. 
Gebruik. By de Inlanders is "t tot nog toe in geen ge- 
bruik, mi(jcbien ontzien zy 't te kappen, om zjn grootte 
en fwaarte. Onze timmerluyden hebben bet omtrent "t 
jaar 1668. eerft in kenniffe gekregen, en doenmaals een 
ftuk gekapt, "t welk zeven jaren in 't water leggende s 
nog goet en gaaf bevonden wierd, Die van Bangay , ma- 
ken flegts eenige kleene praauwen daar van ; die van Kula 
Taljabo verbergen bet al willens voor bunnen Koning ; 
en onze Natie, om dat men bun niet moeyelyk valle met 
bet zelve te kappen tot groote vaartuygen, waar toe bet 
buyten twyfel zeer bequaam zoude zyn, 
Anderzints vind men ook regte Eyken op’t Noord-eynde 
van Formofa, waar aan ook Gal-nooten waffen, maar 
deze Moluxe Eyke-boomen zoude men mynś oordeels voor 
een Cerrus bouden mogen, te weten die de kleene vruch- 
ten draagt; 
N. B. De voorfchreve Tolafion kan beter met den 
JEfculus. vergeleken werden ; en is op"Bangay bekent met 
tweederley vruchten, beyde aan booge regte [tammen ; . 
een favaar en bart bout in °t hooge gebergte waffende; de 
eerfte zoorte er korte eń: pe den ronden wat 
drie-zydig, en geftreept, ofte gerimpelt, vooren met een 
kort = bart fplisken > kleene Kaftangien ba Zeng 
kende , waar voor ze onze Natie ook aanzien. De bin- 
nenfte korl wert in een pan gerooft, of met Calappus- 
melk gekookt en gegeten. De eerfte biet cp Bangay ey- 
entlyk Tolafion ; de tweede biet aldaar Safóeul , dewel- 
e beeft langwerpiger en gladder Ekelen , maar niet eet- 
baar , om datze bitter zyn, anders aan [tam en bladeren 
van de voorgaande niet veel ver/cbillende, Zyn bout werd 
wegens zyne fwaarte tot geen Vaartuygen gebruykt s 
maar wel tot flylen en balken aan buyzen. 
Dit wert in bei Byvoegzel van Rumphius daar by 
gevoegt. 
Hy valt niet alleen op de voornoemde plaatzen , maar 
ook op Xulabefli, alwaar by Caju Sore biet; Als mede 
op bet hoogfle, koude, en pinnan gebergte van Ce- 
ram; genaamt Nuflainan, dog wat beter na ftrand toe, 
en zyne Ekelen zyn wat korter „en boven breeder , alwaar 
by genaamt wert Ay Moufiön ‚dat is boom der vergade- 
ring. Als mede op °t Oofterdeel van Celebes in "t difdriëk 
van Tambocco, daar zy bem Pu noemen; overal met 
een zeer grooten en dikken flam , een bard en warrig bout, 
hd wegens 
» 
