86 HERBARII AMBOINENSIS ZLößelV.eap.L; 
eft durum & nodofum , atque ob gravitatem ab in- 
colis raro in ufum vocatur ad zdificationem: Hoc 
autem commune habent cum Europzis glandibus, 
uod mature ex caliculis decidant cum fonitu quo- 
da , quod incole dicunt ad proximas adcedere ar- 
bores, acfi nullas alias vellent admittere. Porci ac 
praefertim apri quam maxime has expetunt, ita ut 
incole vix ad ipfam adcedere audeant apros timentes, 
ui tum temporis quam maxime ibi degunt, quum fru- 
us decidunt. Hos incole fartagine torrent, donec 
cortex exterior dehifcat , qum non ingratum fpirant 
E 
odorem, tumque ejus nucleum comedunt. | 
Javani binas ejus faciunt fpecies, nominantque 
Sarangan. Major fructum gerit tenui obduétum puta- 
mine, qui edulis eft inftar Caftanearum. Minor & 
dura glans Bangayenfis eft inedulis. 
Tabula Oninquagefima Sexta 
Ramum exhibet Quercus Molucce. 
Ubi Litt. A, majus denotat folium, 
B. Vero majorem ejus fractum. 
CAPUT. QUINQUAGESIMUM, 
Cafuarina Litorea. Caju Tsjammard. 
ze duplex eft , litorea nempe & montana, 
L ed tam parum differunt, ut utrasque uno com- 
prehenfüri fimus capite. | E ; 
Primo. Cafuarina litorea Sabine fpecies effe vide- 
zur , ingens eft arbor forma Abietis fed humilior, 
nec ejus truncus-adeo re&us eft, at parum incur- 
vus, plerumque vix virum craffus, inveniuntur au- 
tem , quas bini vix complecti poffunt viri. Ejus cor- 
tex externe cinereus eft & nigricans quafi aduftus, 
tenuiter fiffus atque rugofus, durus , nec calamo 
craffior: Rami funt pauci , ac plerumque ad laterá 
extenduntur, in plurimos divifi ramulos , in quorum 
fummo folia locantur ar&e fibi juncta , fafciatim 
quaft dependentia forma capillitii feminei , feu inftar 
cauda equine, ac quodvis folium a duodecim ad o- 
€todecim pollices longum eft, ex jme geniculis for- 
matum, a quadraginta nempe ad quadraginta otto in- 
ftar Hippuris: Quodvis vero geniculum transverfalem 
circiter digitum longum eít, inferne acuminatum , 
fuperne angulofum exhibens caliculum , cui apex 
fubfequentis articuli infigitur, quo fibi firmiter jun- 
guntur. Horum color cafius eft, fed articulus, ubi 
infigitur, albicat , nec notabilem prebet faporem, 
uti nec cortex, qua in re a vera differt Sabina. 
Petioli, ex quibus he cauda dependent, inferius 
fquamofi funt , nudi, ac rugofi „atque fu e in ta- 
lia definunt capitula. Inter inferiora folia in nudo 
etiglo flofculi excrefcunt fquamofi ac fufci, capitu- 
h mefitientes , fingulari brevique infidentes petiolo, 
ui in fructus excrefcunt , qu quamofz funt nuculz, 
efi fructus quodammodo zmulantes , fed minores, 
digitum craílie, vix ejus articulum longe , frufta con- 
' feifforum volvulorum feu bacellorum referentes, ex 
plurimis acutis tuberculis conftantes , prno glauce, 
dein xerampeline , inftar ficcorum foliorum, quod- 
vis vero tuberculum feu verrucula in binas fefe ape- 
rit duras fquamas, Pontificalem referens mythram , 
inter has aliastenuis reconditur fquamula ad fum- 
mum craffiuscula, acfi arene granulum ibi lateret , 
en verum hujus arboris femen eft; totus vero fru- 
us fuprema fua plana parte rotam reprzfentat, nec 
feparatur, licet decidat, uti id in cunétis ftrobuli 
fpeciebus obtinet. v 
Fx tota arbore nulla exftillat pinguedo gummi vel 
refinam referens, fic neque in ullis ipfius partibus 
ullus obfervatur refinofus odor vel fapor, qua in re 
tam a Sabina, quam a ceteris Abietis 
fert, cortex vero parvam exhibet adftrićtionem , pre- 
fertim ejus fuccus rubens, qui ex viridi fauciatoque 
cortice, licet rarus, exftillat, folia ingratum fatuum- 
que prebent faporem; fubtilis tamen in ligno latet 
pin- 
eg dif-: 
wegens zyne fwaarte by de Inlanders weinig sebrui 
sós ia bouw. Dit bebbenze nog Kaes ae ER 
ropifche Ekelen, datze in de rypbeid uit baare buyzen 
wallen met een geluyt , bet welk de Inlanders noemen na 
de naafte boomen ele „als of ze geen andere by bun 
wilden lyden. De Varkens , inzonderheid de wilde zyn- 
der zeer graag na, en derft geen Inlander daar omtrent 
komen , uit vreeze van de wilde Varkens , die zig als dan 
daar onder ophouden, als de vruchten afvallen. De In. 
landers rooften ze in een pan, tot dat de buytenfte [chaai 
berfi, wanneerze niet aangenaam van reuk zyn, en de 
pit opeeten. 
De Favanen maken bier van tavee zoorten , en noemenze 
Sarangan. Degroote draagt een vrucht met een dumme 
Schaal, welke eetbaar is als Kaftanjes; de kleine is een 
kleyne Eykel, op Bangay groeyende, en oneetbaar. 
De zes- en vyftig fle Plant 
Vertoont een Tak van de Moluxe Eyke-Bobm. 
Alwaar Lett. A. een grooter blad, 
En B, een gröter vrucht aanwyft, 
L HOOFDSTUK. 
Strandt Cafuaris- Boom, 
En Cafuaris-boomis tweederley ‚te weten Brandt. en ` 
D berg-Cafuarina , dog van zo kleynen ondefifebeid 
: dat wy ze beide in een Kapittel befcbryven zullen. 
Eerftelyk : Cafuariña litorea of firand Cafuaris-boom , 
Jehynt een geflagt van de Sabina te zyn, het word een 
volflagen boom , in de gedaante van een Dennen-boom , dog 
lager , en den ftam is zo regt niet,maar een weinig bog- 
tig , in’t gemeen niet boven een man dik, dog men vind 
"er „die wel twee mannen omvademen moeten. De fcbor[fe 
is van buyten graauw en fwartacbtig „als verbrand ‚fyn - 
Ger enruyg, bard, en niet dikker dan een fcbaft. 
takken zyn weinig , en [laan meeft ter zyden uyt, in 
veele ryskens verdeelt; aan 't wytterfte derzelver [taan de 
bladeren digt op malkander , en met boffchen afhangende, 
in maniere als vrouwe-lokken, of een quaft van paards= 
Page SONIA » dog wel driemaal zo dik; ieder blad vam 
twaalf tot agtien duymen lang „en uit veele leden gemaakt, 
te weten van veertig tot agt- en veertig , gelyk de Hip- 
Puris: Yder lid is omtrent een dwersvinger lang „agter 
is, en vooren een hoekig kelkje vertonende, daar de 
pits van "t volgende lid ingelaten wert, en egter vaft 
aan malkander bangende : Van verwe graauw-groen , dog 
yder lid , daar 't ingelaten wert , is witagtig , en van geen 
merkelyken fmaak , gelyk ook de feborfe is, waar in by 
van de regte Sabina ver/chilt. 
De ficelen, daar deze lokken aan bangen, zyn achtet 
Jcbubagtig > bloot van bladeren, en ruyg van vooren, in. 
diergelyke boofdekens eyndigende, Tuohen de agterfte 
bladeren , en aan de bloote fteelen , komen kleene fcbubagtige 
en bruyne bloempjes , of wel meer knopjes voort , yder op 
een byzonder kort fleeltje ftaande , waar uit de vruchten 
werden. Dezelve zyn Jcbubagtige nootekens , de vruchten 
van Cypre[Jen eenigzints gelyk, dog kleender „een vinger 
dik, en qualyk een lid lang, ftukken van doorgefnedene 
Jiokjes off rollen verbeeldende , van veele fpitze pukkeltjes 
it. eerft fpaans-groen, daar na donker geel , gelyk 
rooge rd ieder pukkeltje of wratje opent bem 
> 
in twee bardefehubben ;verbeeldende als dan een Biffebops 
myter; daar tuffeben leyd een ander dunne fcbubbeken aan 
"t uitterfte eynd , dikachtig , als of "er een zand-korreltje 
in verborgen lag, "t welk bet zaad van dezen boom is y 
met "t bovenfte vlakke eynd vertonenze een rad , en de ge- 
beele vrucht blyft aan malkander ‚al valtze ef , gelyk alle 
z00rten van. Pyn-appels. 
Uyt den gebeelen boom komt geenvettigheid , die na gom 
of hers gelykt, zo is ook geen free fmaak nog reuk 
in alle Ss deelen, waar in by wederom zo van de Sa- 
bina, als alle zoorten des Dennen* booms ver/cbild , dog 
gevoelt men in den baft een kleene verandering ‚inzonder- 
beid in "t roodachtige zap, die uit de groene en geguetfte 
SchorfJe, boewel fchaars loopt; de bladeren zyn vies en 
laf van fmaak. Daar moet egter een fubtiele vettigheid si 
"t bou 
