. venitur 
IV. Bock. L. Hoofiff. 
pinguedo, parum enim ficcatum facillime ardet, in- 
gentem excitat calorem , ac duros generat carbo- 
$ Lignum ex cinereo & pallide ruffo variegatum eft, 
ravillimum, durum, folidum, & durum, immo ip- 
im Nani lignum fuperat , prefertim fi ex vetuítis 
conligatur arboribus, nihilominus tamen per longitu- 
dinem facile finditur. Multas gerit venas feu ftrias 
oblique inter fefe decurrentes, inque iis alte mino- 
res obfervantur venulz naturalifime plumas referen- 
tes avis Cafuarii, faltem melius quam folia, eftque 
morro nodofum, nec facile elaboratu. 
Paleaceum femen in arenam prolabensradices emit- 
tit, intricatasque format glebulas acfi capillitii con- 
eries effent, quales in tadicum fibrillis obfervantur 
vaftarum arborum. jb 2 
Cafuarina montana haud multum differt a priori, fed 
ejus coma eft denfior , folia multo funt minora ac 
breviora, quatuor vel quinque pollices longa, atque 
genicula , ex ye conftant A fubtilia guogue funt 
inftar vulgaris lintei, graminei viridis coloris, ficca 
vero nigra, litorea vero fpecies cinerea eft: Hoc 
uoque difcrimen habet, quod ramuli nempe terre- 
fiis fpeciei magis fint extenfi , atque in multo mino- 
res fefe dividant ramulos , quorum quisque penicil- 
Jum quafi foliaceum exhibet, € contra in litorea fpe- 
cie folia ex ipfis majoribus progerminant ramulis , ac 
fimul magnum formant penicillum: Trunci cortex 
equalior ac magis ruffus eft quam praecedentis. 
Fruétas non funt oblongi ; fed rotundi magnitudine 
fclopeti, nec ita frequentes poft folia erumpunt ac 
in precedenti, fed in ramulorum fummo progermi- 
nant, ex fimilibus formati fquamis inftar epifcopalis 
mythrã, non autem adeo regulares locantur quam in 
€ , atque inter illas albicans confpicitur 
uama, qua femen arboris eft, totusque fructus non 
disrampitur, licet decidat , in utrisque vero fpeciebus 
raro hoc paleaceum invenitur femen, quum ,quam- 
rimum fructus maturefcünt, mythre fefe aperiant , 
DEN prolabatur, ventogue disjiciatur: Lignum 
mo fimile eft, vel paulo magis ruffefeit, ac 
acilius finditur. - a 
In Celebes parte Orientali terreftris Cafuarine in: 
fpecies , que truncum gerit craffiffimum: 
Ejus folia funt leviora & craffiora quam Amboinenfis, 
Fru&us magnitudinem Limonis Nipis habent , non 
obfcure lutei feu rufi, fed cinerei, atque. undique 
magnis cinéti Mythris, qua latius dehifcunt, in ha- 
rum centro longa tenuisgue locatur fquama ad pofti- 
- feu.craflam ipfarum partem, in qua vis femina: 
is latet. d 
Prima fpecies fon Cafuarina tonwòfbeis millibi crefcit 
nifi in planis arenofisque litoribus , immo f&pe in 
tam fterilibus locis, in quibus nullum propullulat gra- 
men, ac potiffimum in incultis litoribus ac parvis 
planisque infulis, N ; 
- Altera fpecies circiter ad bombarde projectum in 
ipfa crefcit terra, vel paulo ulterius, portum in 
Dur montibus foli bene expofitis ad filvarum oras, 
circa Caju Puti arbores, uti & ad ripas magnorum 
ac planorum fluminum , non multe fimul, uti prece- 
dens, fed plerumque folitarie , atque hinc inde una 
alterave. 
x; t Arabem Beitbaridem, mentio fit arboris Dyu- 
dar Perfice vocate ; quod interpretatur Demonum ar- 
bor, diciturgue fpecies effe Sabine Indice. Puto no- 
ftram effe Cafuarinam , que & hinc Demonum arbor vo- 
catur, quum peculiaris ftridor feu fibilus in illa audiatur, 
fi ventus flet, ficuti in Abiete, cujus cauffa a plebe 
incognita putat a demonibus' hunc provenire in at- 
bore hofpitantibus. 
Mihi adcidit circa annum 1662 , quod ramus talis 
Hs mihi transmitteretur ex Ternata a principe 
quodam , qui putabat, mihi ignotam effe hanc arbo- 
rem, & cum quadam admiratione fcribebat , ramum 
efle arboris, in qua Orpheus cunéta fua fila movere. 
& ludere audiebatur, fi ventus flaret. n 
omen. Latine Cafuarina , ac prima cognomine li- 
torea, & altera montana , qui autem hanc pro Sabina 
ndica vult habere , per me licet , mixtam enim fateor 
gcrere hane arborem formam inter Sabinam , Abietem, 
reflum. Belgice Cafuaris-Boom , a foliorum for: 
gps Malaice Caju: Tsjammara ; h.e. arbor EE 
e lon- 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. gy 
"£ bout fteeken ‘want flegts een weinig gedroogt zynde 
brand zeer ligt, geeft pa flerke Bitte, en zel d er 
m kN e 
. Het bout i$ uit den graawwen , en ligt-ro[fen gemen 
zeer [waar , digt , mal en bart , als ja. D cr > 
inzonderbeid als "t van zodanige boomen komt „die ter de- 
gen oud zyn, niet te min in de lengte Jblytende. Het 
heeft veele aderen ofte ftreepen , die chuyns door malkan- 
der loopen ; en aan dezelve ziet men nog andere korte 
kleene adertjes, zeer naturel verbeeldende de pluymen van 
een Cajuaris-vogel, immers beter dan de bladeren. Voorts 
15 °t zeer warrig, en niet glad om te werken, — 
Hei kafachtige zaat in "t puure zand vallende , wortelt 
aldaar, en maakt verwerde klontertjes als of bet bayr- 
lokken waren, diergelyken men ook aan de vejelingen der 
wortelen van de groote boomen ziet. 
De Berg-Cafuaris- Boom, ver/chilt niet veel van de 
voorgaande , bet loof bangt digter , de bladeren zyn veel kor" 
ter, te weten van vier tot vyf duymen lang, als mede 
de leden , daar uyt ze gemaakt zyn , fubtieler „te meten als 
gemeene linnen ,' de draat regt gras-groen , gedroogt zgn” 
de [wart , maar bet firand-geflagt blyft graauwach- 
tig. Nog bebbenze dit onder[cbeid, dat de ryskens gun 
de Landzoorte , meer dwers en uitgebreid flaan , 608 
zig in veele kleendere ryskens verdeelen , ieder uitmasenie 
een quaftje van bladéren; daar en Legen gan de fraud. 
aoorte [taan de bladeren uit de booft-ryskens zelfs . en 
maken Vzamen een groote quaft. De fcborJe des flams ig 
evener en rofJer dan 't voorgaande. 
De vruchten zyn niet langwerpig, maar rond, in de 
grootte van een roer-kogel , niet zo veel agter de bladeren 
gelyk t voorgaande, maar aan "t uitterfte der ryskens 
voortkomende, ook van diergelyke fcbubben gemaakt ge~ 
lyk een PilJchops myter, dog die fiaan zo ordentlyk niet 
als aan °t voorgaande , en daar tuJcben ziet men ook een 
witachtige fcbubbe, die "t zaad is; blyvende de gebeele 
vrucht mede vaft aan malkander ‚al valt ze af; dog aan 
beyde zoorten vint men zelden dit kafachtige zaad , ver- 
mits "t Zo dra de vruchten rypen, en de myters bun ope- 
nen, daár uit valt, en met de wind weg fluyft. Tia 
[5 às gelyk aan de voorgaande , of wat roller + en fplyt 
6f... | Tit 
op de Ooftkuft van Celebes, heeft men een zoorte van 
dm Land - Cafuaris-boom met een zeer dikken flam. De 
bladeren zyn wat korter en dikker dan aan de Amboin- 
febe. De vruchten zyn zo groot als een Lemo Nipis, 
niet donker-geel of ros, maar graauwachtig , ook rondom 
met groote myters bezet , die wat wyd van malkander ga- 
pen; im baar midden hebbende een lange dunne fcbubbe g 
aan 't agterfte of dikfte eynd „daar in de zaad-kragt fteekt. 
Dr verfte p gtrama=Cajuaris-boom, waft nergens dan 
op vlakke zandige flranden, ja zelfs op zo magere plaat 
"zen, dat er geen gras-jcbeutje aldaar voortkomen kan y 
en dat meeft op onbewoonde flranden, en kleene vlakke 
Eylandjes. | 
De tweede zoórte waft omtrent een kanon-fcboot lands ` 
waart in, of wat verder; meeft op vlakke bergen, die 
wel ter Sonne fiaan, aan de kanten van de boffchen, en 
om de Caju Puti boomen , als mede aan de oevers van 
vlakke en groote rivieren, niet veele by malkander gelyk 
de voorige , maar meeft eenzaam , en bier en daar een. 
By den Arabier Beitharides, vint men gewag gemaakę 
van een boom Dyudar, in "t Perfiaans genaamt „en werk 
"ierg, Dzmonum arbor, en gezegt te zyn een zoorte 
van Sabina Indica. Ik giffe dat zulx onze Ca/uaris-boom 
moet zyn, daarom Drommel-boom genaamt , om dat 
men een byzonder zuy[fen of fluyten op dezen boom boort „als 
de wind waayt , diergelyken men ook op onzen Dennen-boom 
boort , waar van't gemeene volkje de oorzaak niet wetende y 
e dat zulx eenige nikkers doen , die op den boom zitten. 
et is my zelfs gebeurt omtrent Ao. 1662. dat my 
een zulken tak van een voornaam Perzoon uit Terna- 
ten wierde toegezonden, meynende, dat by my onbekent 
quas, en met verwondering daar van fchreef , dat bet van 
een boom was , Waar op men Orpheus met al zjn fnarene 
[pel konde booren, als de wind waayde. 
Naam. Jn 't Latyn Cafuarina, de eerfte met de bye 
naam Litorea, en de andere van Montana; dieze voor 
een Sabina Indica wil bouden, mag bet mynent wegen 
wel doen, want ik beken dat by cen gemengde fatzoen en 
dard hesft van Sabina, Dennen- en Cypre(Jen-boom. Op 
"t Duit/ch Cáfüaris-boom , van gedaante der "o 
