IV Boek. LI Hoofifi. 
incolz illud pro dendrite Aquilina habebant, vel fal- 
tem. hujus arboris dendrite, fed erronee; tales enim 
lapides rupibus adcrefcunt in altis & frigidis monti- 
bus, ubi per imbres, procellas, & nimbos feparati, 
in fluviis fepe inveniuntur. 
N. B. Memorati ifti Celebes majores fructus id 
magna Cerama quoque detetti funt circa Camariam. 
In quodam ipforum , vul aribus majore, bine Mettice 
invente fuere diverfe figure, quarum una rubra pe- 
nitus & glabra, altera erat coloris fordide lutei in- 
ftar Cere, cum fcintillis quibusdam quali vitreis. 
Tabula Quinquagefima Septima 
Ramum exhibet Ca/zarine litoree. | 
Ubi Litt, A. Ejus fructum majori dehotat forma. 
^ Tabula Quinquagefima Octava 
Ramum exhibet Cafuarine terreftris. 
Ubi Bit. A. sakot eden ec SN Celebice feu Orc 
1 reprzefentat, E 
SGBSERVATIO 
Cafuarina a Valent. b 222. itidem cönmemoratur ; & in 
Tabula fub No. LIX. exhibetur, 
AMBOINSCH KRUYDBOEK: 
89 
lang , onordentlyk, zes - boekig, en vooren gepunt. De 
onwetende Inlanders bielden "t voor een Arenis-fteen , of 
iets , dat in dezen boom gegroeyd was, beyde abufivel ks 
want diergelyke fteenen aan de klippen in °t booge en kou- 
de gebergte śroeyen , en aldaar door flerken regen y of on- 
weer afgeflagen , in de rivieren gevonden «werden. 
N.B. De voorfchrevene groote vrucht van Celebes, is 
ook gevonden op groot Ceram, omtrent Camarien. In een 
van dezelve vrucht grooter als ordinaris, zyn gevonden 
twee Mefticas van diverfche gedaante , de eene regt rood 
en glad, de andere vuyl was-geel „met eenige glimmetjes y 
als glas. 
De zeven- en vyftig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Strandt-Cafuaris-Boom. " 
Alwaar Lett, A. deszelfs vrucht in grooter gedaante verbeeld, 
De acht- en vyftig fte Plaat 
Vertoont een Tak van de Landt-Cafvaris-Boom. 
Alwaar Lett. A. de ongefchikte vrucht van de Celebifche Cas 
fúaris-Boom , ofte de Occu verbeeld. 
AANMERKING. 
De Cafuaris-boom komt mede voort by Valent. op pag 2227 
en op de Plaat onder Ne. LIX, verbeeld, 
+ 
CAPUT QUINQUAGESIMUM. 
ee ae MUM, 
“Arbor nuda. Boa Tay Cambing: Avune. 
Ti regulus agua fefe lubens adfociat a- 
quile , atque cum ipfa in altum avolat, fic őr 
hic arbufculam, qua altas tamen amat arbores 
filveftres, prioribus vaítis jungimus arboribus, cre- 
fcit autem in altum inftar Abietis minoris , truncum 
gerens oćto vel decem pedes altum, fimplicem, & 
erectum. vel parum finuofum, hic autem gigas vix 
brachium craflus eft, immo plerumque gracilior , at- 
tainen inter frutices numerari non vult. Nullum ge- 
rit corticem., fed ejus loco tenuem glabram & mu- 
fcofam -quafi pelliculam 5 qua obducitur :. Ejus rami 
funt pauci 5 vel potius longa’ & firma flagella, quibus 
folia infident per binos ordines alternata & vaga: 
Hec Lanfii folia referunt ; fed longiora funt , & flac- 
cidiora, brevibus infidentia petiolis, a feptem ad no- 
vem, immo decem polliceslonga, binos cum dimidio 
& tres lata, in longum de(inentiaapicem , paucafque 
gerentia finuofas coftas, fuperne obfcure viridia „ teu, 
nigricantia, inferne cinerea, ac plerumque exefa ; 
fuprema vero prope fuüm ortum unum alterumve ge- 
runt foliolum feu fquamulas. 
Flores parvas referunt planafque burfulas, fuperius 
acuminatas, fed unum ipfarum latus magis finuofum 
eft, inftar femilune ex purpureo rubentes, atque 
adunati dependent tenui ex racemo , fpithamam vel 
pedem longo & ultra, huic etiam fructus adcrefcunt, 
qui oblonge funt bacce, avicule cor feu ftercus hir- 
cinum referentes, externe parum rugofz, primo 
pallide virentes, dein purpurez , ac demum nigre 
inftar maturorum prunorum , füb externa pauca & 
uccofa carne- oblongum & rugofüm. reconditur ofli- 
culum: Semi-maturorum fructuum fapor eft acidus, 
& aufterus, maturorum vero dulcefcens cum notabi- 
li tamen ad(tri&ione inftar prunellorum maturorum 
vel Jambofarum filveftrium. Horum fuccus inter e- 
dendum. nigro os inficit colore inftar Myrtillorum : 
gnum homogeneam habet fubftantiam , eftque 
conpaétum , folidum , durum, & fufcum , inftar 
illius Kore, quo minor ejus copia fubpletur. Fructus 
maturefcunt Septembri & Oétobri. 
K ewe Latine Arbor nuda, quum gon vero corti- 
ird 1 Cetera. arbores, fit obducta: Malaice Boa 
= mbing, h. e. pilule hircine ex fructuum for- 
1. Amboinice Ayune, Ayunin , & Aynebu , in Ley- 
+ Tom, III. timo- 
HOOFDSTUK. 
De Naakte-Boom. 
Elyk bet kleene koninxken 218 geern by de proote 
Arenden ophoud; en. met Gef apoliegt, Nee, 
Ten wy bier op ten kleen boomken, "t welk egter on- 
der de booge Wout-boomen wil ftaan , en zo bars opfcbiet, 
als een Dennen-boompje van acht a tien voeten ftanis 
die enkelt en regt flaat, of met weinige bopten, maar 
dien teus is niet boven een arm dik, ja meerendeels dun- 
der, en egter wil by geen flruyk zyn. Hy beeft geen 
Jchorf]e , maar een even dun, en wat mosachtig bwyde- 
ken, dat bem bedekt. De takken zyn weinig, of veel 
meer lange en flyve gerten, daar aan de bladeren [taan , 
in twee rygen verwifelt tegens malkanderen met wyde 
fpatien. Dezelve gelyken de Lanze-bladeren, doch zyn 
langer en flapper, op korte fleeltjes flaande, van zeven 
tot negen en tien duymen lang, twee en een balf en drie 
breed, met een lange [pitze, en weinig bogtige ribben s 
van boven zwart-groen, en van onderen grys, en meeft door- 
vreten. De voorfte bebben by baren oor/pronk nog een of 
twee kleene blaadjes , of fpitze: 
Het bloeizel is als kleene platte beursjes, vooren toêge- 
fpitft ; doch d'eene zyde bogt wat meer, gelyk een balve 
Maan , peers-rood, en bangen digt by malkander , aan een 
dunne fteel van een [pan , of een voet lang en meer , daar 
aan «va[Jcben-ook de vruchten, de welke zyn langaverpi- 
ge bezien , de berten van vogelen of bokke-ftrond gelyken- 
de, van buyten wat rimpelig, eerft bleek-groen, daar. 
na paars , ten laatflen zwart, als rypö pruymen , onder 
% buitenfte weinige en zappige vleefch , een langwer, ge 
en rimpelige Been verbergende. De fmaak van de half 
rype is zuur en wrang; in de gebeele zoetachtig ; nog ab 
met een merkelyke zamentrekking , gelyk rype Sleen, of 
bier te lande wilde Jamboefen. Pei zap verwt ook de 
mond in ^t eeten zwart, gelyk de Myrtillen doen. Het 
bout is van eenparige fubftantie, digt, maffief, bard 3 
en bruyn, gelyk dat van Kore, verzettende zyne kleene 
beid met zyne bardigbeid. De rype vruchten vind men 
in September en October. 
Naam: In’t Latyn Arbor nuda; om dat by — 
eygentlyke [cbor[fe , als andere boomen bedekt is, Op Ma- 
leyts Boa Tay Cambing, dat is, bokke-keutels, na de 
gedaante barer vruchten, Amboins Ayune, Ayunin; 
en 
