go 
timora Saffie Niwel h. e. Calappi perforator a fubfe- 
guenti AMA [m Soyanenfibus Abs Laba dicitur , h. 
e. fructus fanguineus a baccarum fucco. | 
Locus. In altis crefcit filvis trunco adeo firmo & 
recto, acfi altas adequare vellet Cedros: In umbro- 
fis & opacis quoque invenitur vallibus nunquam fola, 
fed aliis femper fruticibus juntta, tam in Amboina 
quam Celebe. ` 
Ufus. Maturi fructus crudi funt edules , magis camen 
delectationis gratia & ad fitim fedandam, quam ob 
faporem: Muliercule pueris illos exhibent, utinpe- 
diant, ne per noctem in lectis mejant. ` 
Lignum jus durum eft & quam maxime durabile, 
nihilominus tamen haud multum in ufum advocari po- 
teft, quum fpe adeo incurvum fit, unde & manubria 
minorum fecurium & malleorum fimiliaque ex hoc 
formanrur ligo, acutos etiam bacellos ex hoc fcin- 
dunt, quibus Calappi nuces & Tsjampadas perforant, 
ut tentent, an intus fatis maturuerint; i 
Maturi fructus a vulgo adhibentur ad lintea nigro 
colore tingenda , fed non magnas ipfarum. fimul fue 
munt partes , Quis eun. pä baccis per tres dies 
in nigro cenofoque fepeliunt-folo;, cum ipfarum fuc- 
co folebant quoque coétam Oryzam nigro obducere 
colore, qui mos in certis ipforum diebus, fellivis in 
ufu erat: Lignum; licet in parva fit confeiffumramen- 
ta, adeo firmum eft, ut flecti nequeat. 
eszt val a : "OX eM. 
"Tabula OQuinquagefima Ná 
Ramum exhibet 
dieitur, > T f 
edi. j 
eli 
0 [19 
arboris Nude, que Boa Tay Cambing incolis 
VS d KA Wu E E > - - EE 
HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. LII. 
en Aynehu, op Leytimor Safliffe Niwel, dat is, Ca. 
lappus-ftooker , van bet volgende gebruyk , by de Soyanen 
Ayhua-Laha, dat is, bloedige vrucht, an bet. zap der 
bezien, ` 
Plaats. Het waft in booge Bofjcben , zo ftyf en een. 
ftemmig als of bet booge Cederen wilde tergen. Men 
vind t ook tn de donkere en fchaduwachtige waleyen, 
nooit alleen, maar altyd onder andere digte ruygte ge- 
mengt (laan, zo op Amboina als Celebes, 
ebruyk. De rype vruchten kan men raauth eeten, 
meer uyt vermaak, en om de dorft te verflaan, dan uyt 
Jmaak. De Vrouwen gevenze de kinderen te ecten, om 
% bepi[Jen tegens de nagt te beletten, ofte te genezen. 
Hei bout is bard, en zeer durabel, niet te min wegens 
zyne kromte kan men weinig werk daar van maken, be- 
balven fteelen tot kleene bylen, hamers. Eër ook makenze 
zekere fpitze bouten of ftookers daar van, waar mede zy 
de Calappus-nooten en Tsjampadaas-ftookeren, om te pro. 
beeren, ofze van binnen ryb zyn. _ pee 
De rype vruchten gebruiken de arme luyden tot bet 
zwart verwen van bet-noitte innen, doch, maar.met-klees 
we Ylukken , begravenderdezelve met, de-geftooten bezien 
drie dagen in een zwarten modderigen grond 3: met bet zap 
daar van plegenze ook den gekookte ryft zwart te verwen, 
een maniere-op zekerenbaare-feefbdagen gebruykelyk. Het 
bout ,* boewel in-dunne flukken gefhedens is x0 j^ , dat 
t zig niet ligt buygen laat. 
fi Y ¿107 
De negen- en vy 
tig fle Pu 
Vertoont een Tak van de Naakte-Boom, dewelke Boa Taj 
;Oambing by de Inlanders genaamt werd, ^^ 00 ^5 > 
, ; p. 
CAPUT OUINOUAGESIMUM 
SECUNDUM. 
vaz Pulaffarius: Pulajjari Pobon. 
yc arbor magnam quoad folia gerit fimilitudi- 
nem cum engine Zug e » fupra libro tertio. 
-> ‚deferipta, trunco enim furgit recto, tam eraffo 
& alto-quam Bintangore Utan; cjus folium refert, 
eít enim longum, ab utraque acuminatum parte, ad- 
coque glabrum, ut vix ejus veng laterales confpici 
poffint , hac in ré vero differunt; in Bintangora Utan 
venule laterales quam ar&tiflime & parallele decur- 
runt , ii hac vero Pulaffario arbore remotiores & ma- 
gis finuofe obfervantur: Otto novemque pollices lon- 
ga funt, binos & binos cum dimidio lata, horumque 
nervus medius infra maxime & roturide protuberat , 
brevibufque infident petiolis.folitaria & inordinata cir- 
éa rotundas & pingues ramos; faporis amaricantis , fe- 
re inftar Bliti. muttä Lech gg 
Ramuli in obtufum & nodofum definunt apicem, 
atque ex cunétis vulneratis arboris partibus album, 
fpiffam , lentum, & vifcofum effluit dac -quod vix a 
manibus detergeri poteft.. Prope folia ex ramo unus 
alterve , immo tres fiepe crafliufculi progerminant pes 
tioli, in «triangulo fere pofiti, qui mox fefe in qua» 
tuor alios minores dividunt cruciformes,- acfi umbel- 
łam formare vellent, bini vero horum fibi obpofiti 
in binos iterum trefve. minores dividuntur ; horum 
quilibet varia fuftihet craffa & viridia capita; caliculos 
referentia decidubrum fructuum , qualia in Caju Go: 
rita confpiciuntur; Hifce flores infident oblongi, vix 
digiti: minoris unguem longi, qui in fummo. gerunt 
capitulum flavefcens feu obfcure albicans, quod ta- 
men fefe non aperit, fed-decidens capitulum relin- 
quit inftar Oryze grani, quod in fructum excrefcit, 
. Fru&us minores referunt Blimbinghos , funtque 
oblongi, fed ab utraque acuminati parte, vix digi- 
tum longi, tranfverfalem lati, quorum juniores fla- 
vefcunt , vetuftiores & majores virides funt , intermix- 
to flavo colore, lacte turgidi, quod fpumofum ex- 
ftillat, fi confcindantur: Plurima autem horum pars 
incurva eft inftar cornu arietis, exterius vero punétu- 
lis funt notati inftar juniorum Cucumerum , in qua- 
vis itidem umbella unus tantum alterve fructus ad 
matu” 
ZS: 
LIE H.Q.O KD. TUK 
` Pulafarie-Boom, s — 
er 
E JAMI 
P D 
Ezen bom beeft: groote: gelykeni(je , 'aangauünda: dé 
“bladeren; met pes pa refs hoon Lib, 
«8. befebreven, want by fcbiet op met een r 
ftam; xo boog en diky als Bintangor Utan, bet blad ges 
lykt wel daar na, te weten, lang, agter en vooren toe: 
gefpitft „en zo gladt dat men febier geen davérs aderen 
bekennen kan, doch bier in beftaat ’t onder/cheid ; aande 
bladeren van Bintangor Utan, loopen de dwers-adert= | 
jes zeer-digt en paralleel , maar aan deze boom Pulaflari, 
tóopeńze 'ydeler en bogtiger: zy zyn acht en negen duy- 
men lang, twee en derde half breedt , beneden. met een 
groote, en rond wytbuylende middel-zenunwe , ep ftaan op 
korte fteelen, enkeld zonder order, rondom baare ronde 
en vette takken , bitterachtig van fmaak y fcbier als 
Blitum. - 2$ „BOT 4 i 
De takskens eyndigen in cen [Lompe en knoppige fpits s 
en uyt alle zyne gequetfte deelen loopt een Witte, dikke s 
Jtramme , en kleverige melk ; die men qualyk van de ban- 
den krygen kan. By de bladeren uyt den tak komen eens 
twee, of drie korte dikke fteelen woort , fcbier in een drie: 
angel, die zig ftraks weder in vier andere verdeelen s 
en in "t kruys, als ofze eendolle wilden maken „doch twee 
der zelven, die tegen malkander ftaan, verdelen zig we- 
derom in twee of drie kortere; ieder der zelven draagt 
verfcheide groene: knoppen, als of "t voetjes waren van 
guer vruchten, gelyk-men aan Caju Gorita ziet. 
ter op [taan langbalzige bloempjes , fcbaars een nagel 
van een pink lang , met een vuy! wit of geelachtig knop- 
je boven op, "t welk zig egter niet opend, maar afval- 
lende , agterlaat een wit knopje, als een rys-korl , waar 
uji de vrucht werd. 
De Vruchten zyn als de kleene Blimbings , lang- 
werpig, doch agter en vooren: toege/pitft , fchaars een 
vinger lang , en een dwers-vinger dik; de jonge geelach- 
tig, de oudere en grootere groen , met bleek-geel gemengts 
zeer vol melk, dewelke daar uytfcbwymt, als menze open 
firyd: De meefte ftaan wat krom, dis ven Boxboorn , em 
zyn buyten met pun&jes bezet, als jonge Comkommeren + 
ook komen aan yder dolle maar twee of drie vruchten tot 
perfettie: Onder een taay buyd leyd een onde 
en 
