IV Boek: LIV Hoofifi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
Tabula Sexagefima Secunda 
Ramum exhibet Granati litorei latifolii Martabul dii; 
Ubi Litt. A A. Ejus fructus reprzefentant, 
, Fructus © m majori exhibet forma. | 
EC C, Tiia alia minora & inregularia cjus officula, 
95 
De twee-en-zestig fle Plaat 
Vertoont. een Tak van de 7 anast-Boom 
Martahul genaamt. a Pan en ' 
Alwaar Lett. A. A. deszelfs vrucht 
B. Een £or/ im 't groot. en. aanwyzen. 
C. C C. drie andere boekize en Ongefchikte korrels. 
— 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
ne UA W EU M. 
+ Atunus Litorea. Atun Laut. 
T Tc humilis quoque arbor eft litorea , cujus trun- 
cus eft incurvus & finuofus , magis tamen rectus: 
precedenti Martabul; Folia inregulari modo lo- 
cantur ac vulgaris funt forme, ab utraque parte ob- 
tufe acuminata, quaedam vero fuperius rotunda funt 
inzqualis magnitudinis , plerumque fex feptemve pol- 
lices longa; tres ac tres cum dimidio lata, quedam 
vero dimidio minora funt ; ac fibi invicem mixta, craf- 
fiuscula; fuperné intenfe viridia , inferne ex gilvo 
argentea, magisque flavefcentia foliis Durionis, fa- 
ris fali, ac plerumqué exefa , paucis pertexta 
\venulis; brevibus infidentia petiolis , nodofis rugofis- 
que ex ramulis provenientia. pa 
Flores plurimi fimul racemofi dependent inftar flo- 
tum Mange , forma caliculorum, ex quatuor fordide: 
albicantibus & lanuginofis formati petalis, ad quorum 
bafin quatuor alia , tenuiora & violacea excrefcunt 
tala facile decidua, caliculus vero reftans formam. 
tum gerit, non autem colorem floris Anthos, fepe 
etiam in quinque determinatur apices. ees 
: Fru&us tres, quatuor „& quinque fimul depende 
jn orbem; ac fere feffiles.ex ramis magnitudine Nu- 
cis Juglandis, fed oblongiores, tres quatuorve pálli- 
, ges longi, binos lati , ac per: longitudinem dorfum 
gerunt acute protuberans inftar crifte gallinacez, 
- quod plerumque totum percurrit fru&um , excepto 
poe inferiore parte, ubi fruétus magis compref- 
useft , anguftius fit , unde & hic fructus formam oblon- 
ge galex obtinet: Externe obductus eft craflo , fun- 
ofo, & ficco putamine , primo viridi, dein fufco 
RE eserhépátici coloris , glabro, ac fere fplenden- 
ti, fub hoc lento putamine oblongus reconditur nu- 
cleus; pero obduétus pellicula, fubftantiz ficca 
inftar obfcure dchra, que fatis dura eft, acerba, őz 
adftringentis faporis. Siccus fru&us adeo levis eft, ut 
fruftum fuberis effe quis putaret, & ob lentorem.dif- 
ficulter diffecatur, fonitumque edit, fi conquatiatur: 
“Trunci cortex ex obfcure flavo colore ruffefeit , 
eftque fubftantie quam maxima lente őz pilofe: Li- 
gnum exterius binos digitos craffum eft s album; & 
fum, reftans pars ex ruffo fufca eft, in vetuftis 
s truncis nigricans, fatis dura, folida, & gravis; fic- 
caque. ferram admittens, quod albicans externa pars 
recufat. Prope radices parvas quoque plerumque 
ES alas, detruncatusque ftipes novos emittit ramu- 
08. 
Anni tempus. Augufto floret, fructus maturefcunt 
Septembri & Octobri. ; 
icet hec proprie fit arbor litorea ; in vicinis yta- 
men ipfi montibus aliquando crefcit, quidam pecu: 
3 ejus volunt effe fpéciem terreítrém , dum al- 
orem & reftiorem gerat truncum ac luxuriantem 
magis comam, alii vero putant aves ejus fructus co- 
medentes fepius illos dimittere ex roftris , ac przfer- 
tim tali modo per vefpertiliones propagari in terra; 
10 aliis enim locis hzc quoque obcurrit arbor majo- 
res gerens fructus & truncum , ac proinde primo in- 
tuitu ab Amboinenfi differt. 
k | 
Quum itaque fpecies terreftris ad hore diftantiam 
a litore remota crefcat , melius eft, ut peculiarem 
€jus itatuamus effe fpeciem Malaice Atun Utan & 
Amboinice Runun Laumuri vocatam. Ejus truncus 
eft altus, & rectus, in diametro binas ulnas craflus. 
Ejus folia funt majora & rugofiora , a quingue ad 
H ep- 
LIV. HOOFDSTU 
TP 
K. 
De Strand- Atun-Boom. 
D is mede een lage ftrand-boom , de flam wat hoekig 
en krom, dog regter dan "t voorgaande Martatule 
De bladeren fiaan zonder ordre, en zyn van ge- 
meen fatzoen , agter em vooren Doug toege/pitft , dog 
zommige zyn vooren rond, van ongelyke grootte., door de 
bank zes en zeven duymen lang, drie en wierde balven 
breed, zommige zyn, de belft enger door malkander ge- 
mengt, dikacbtig , ftyf , boven boog-groen, van onderen 
uit den vaalen zilver-verwig , geelaer dan de Durioens- 
bladeren , ziltig van fmaak , en meeft doorwreeten , met 
weinige ribbetjes, op korte fieelen aan baare knoeftige en 
ruyge takjes fiaande. 
. Het bloeizel hangt veele by malkander aan trosjes, gee 
lyk bet Mangas-bloeizel; in gedaante van kelkjes , uit 
vier vuyl-witte en wolachtige blaadjes gemaakt , hebbende 
in de midden nog vier andere , dundere , en viool-verwige, 
die ligt uitvallen, en dan beeft bet refterende kelkje de 
gedaante, maar niet de coleur van rozemaryn bloeyzel y 
em zomtyds vyf fpitzen. 
De vruchten bangen drie, vier, en vyf by malkande- 
pen in eenen kring, en bykans zonder fleelen dan de tak» 
ken, in de grootte van Walnooten , dog langwerpiger , 
drie en wier duymen lang , twee breed, bebbende in de 
lengte een uitflekende /cherpe rugge, als een Haane-kamy 
die meeft rondom gaat, bebalven dat by aan den buyks 
daar de vrucht wat ingedrongen is, fmalder valt, waar 
door deze vrucht de gedaante van een langwerpige Kasket 
EL Van buyten beeft zo cen dikke , vooze , en drooge 
bolfter , eerft groen, daar na bruyn of donker lever-ver- 
wig, glad, bykans glimmende, onder deze taaye bolfter 
leyd een langwerpige beeft , met een byzonder velletje 
omgeven, van drooge fubftantie , als donker-ooker , dog 
ka Ai bard , wrang „en zamentrekkend van fmaak. De 
drooge vrucht is zo ligt „dat men ze voor een flukje kork 
zoude aanzien, ook wegens haare taayigbeid moeyelyk te 
doorfnyden , en rammelt als men ze fchut. De /chorfje 
des fbams is uyt den donker-geelen ros, zeer taay en bay- 
rig van fubftantie. Het buytenfle bout is twee vingers 
dik, wit, en mede bayrig, bet refterende is uyt den rofe 
Jen bruyn, aan de oude Rammen Jwartatbtig , redelyk 
bard, digt en fwaar ,gedroogt zynde , de zaage lydende , 
daar bet buytenfte witte dezelve bederft. Het beeft ook 
emeenelyk kleene vleugels by de wortel, en den afge- 
Kadi Jtronk fcbiet nieuwe takken uyt: 
Sayzoen. Het bloeyd in Auguftus, de rype vruchten 
beeft men in September en October. ` | 
Hoewel dit eygentlyk een flrand-boom is, zo waft by 
egter zomtyds een fiuk weegs daar van af ; enin’tnaafte 
gebergte. Zommige willen een byzondere Land-zoorte daar 
van maken , dewyl by booger en regter van flam, en 
aveeldriger van loof is ; andere bouden bet daar voor , dat 
bet door de Vogels, die de vruchten eeten „ en dezelve 
zomtyds laten vallen, inzonderbeid door de Vieermuyzen, 
land waart in geplant is, want men bok op andere plaat- 
zen deze boom grooter van vruchten en [Lam vint „en dier- 
balven in "t eerfte aanzien van den Amboinfchen verfebil/ 
lende. 
Dog dewyl de Landelyke zoorte wel een uur gaans van 
ftrand af waft, zo is 't beter dat men bem voor een by- 
zóndere zoorte boude in ’t Maleyts Atun Utan , in ’t 
Amboinfeb Runun Laumuri genaamt , de ftam is boog en 
regt, van twee vadem in de rondte. De bladeren zm 
wat grooter en ruyger, van vyf tot zeven duymen lang» 
; rie 
