96 HERBARIIAMBOI 
feptem pollices longa, tres digitos lata, fcabra , du- 
ra, fubtus incana , nec magnus nervus directe per 
medium tranfit: Ejus fructus funt breviores , latiores, 
& rotundiores: Lignum parum vel nullum gerit 
albaftrum , eftque fufcum , folidum, & longitudina- 
libus pertextum fibris, aptumque eft malis minorum 
navigiorum , licet admodum fit grave. 
Nomen. Latine Atunus Litorea. Malaice Atun Laut, 
noh quia magnam cum iftis arboribus gerat fimilitu- 
dinem, que ambe in primo defcripte funt libro , fed 
a fructuum ufu cum ipfis communi. Verum nomen 
Malaienfe eft Dungur. Ternatenfe Roeremu , Ma- 
caflarenfe Lumu & Lano Lano. Amboinenfe in Ley- 
timora Rurun & Runun. Hitoenfe Lulun. In infulis 
Xulafenfibus Soulamu effe putatur. 
Locus. In cunétis crefcit infulis Orientalibus , & po- 
tifimum in planis, arenofis, & fterilibus litoribus ‚in , 
quibus lapilli funt copiofi , fpecies terreftris raro ob- 
currit, quum fortuito feratur. 
Ujus. Ejus lignum eft durum, bonum , ac durabile 
tam ad edificia quam ad naves, ferraque ac dolabra 
optime elaborari poteft: In Amboina vero quam rara 
funt ejus rećta fegmenta, unde & navium coftis tan- 
tum infervit, & ad pangajos ex ipfo formandos va- 
let. In Celebe; ubi ejus trunci funt craffiores & re- 
ćtiores , poftes & afleres ex ipfo formari poflunt. 
Amboinenfe eft quoque magis nodofum, nec facile 
finditur, unde & manubriis inftrumentorum optime 
fervit. 
Fructus cibo inferviunt, qui ex crudis contufis pi- 
fcibus cum aromaticis quibusdam herbis & fucco Li- 
monum preparatus Cocobo vocatur, fed non aliter 
nifi defectu vere Atuni , unde & nomen obtinuit, 
pue dure, ficce , & adítringentes res crudis hisce 
acidis mixte pifcibus adfumuntur ad inteftina con. 
fortanda, acoremque cohibendum, ne tormina ex- 
citet. ; 
Hee arbor in omnibus fuis partibus ficca eft & 
adftringens, fed fructus fubftantia potiffimum in u- 
fum vocatur ad decoéta , que contra Diarrbeam & 
Dyfenteriam preparantur, vel parvis etiam mifcetur 
panis fraftis, Uba vocatis , egrisque exhibetur eden- 
da loco panis. Quid Uba fit, fupra libro primo 
in capite de Sagu examinari poteft. Vulgus quoque 
nucleos edit modo contritos loco condimenti feu 
Atsjar, Bocaffan ad pifces, quod tamen Europeo non 
conducit ftomacho.  - | | 
Si magni hujus arboris trunci conquiri poffunt, fu- 
fcum ipforum cor adeo magnum eít, ut ingentium 
etiam navium gubernacula ex ipfo formari poffint, 
quum in aqua marina quam maxime fit durabile, 
grave, nec facile findatur: Ex terreftri fpecie mali 
minorum navigiorum formari poffunt , quum rectos 
m truncos , albaftrum vero exterius diligenter tol- 
endum eft, unde vetufti plerumque eliguntur trunci 
fponte decidui , quorum exterius computruit lignum. 
Apud Macaflarenfes vulgaris obtinet ufus, quod ex 
firmis nempe hujus arboris ramulis dentifcalpra for- 
mentur, quz ad unam partem parum contunduntur 
in penicilli formam , quod non tantum infervit denti- 
bus depurandis, fed etiam vi fua adftringente . ipfis 
firmandis, fi ex viridi nempe ligno fint conftru&a. 
Ejus cortex adhiberi quoque poteft ad Oebat Papeda, 
qua fepius memorata fuit. 
Tabula Sexagefima "Tertia 
Ramum exhibet Azumi htoree, 
Ubi Litt, A, ejus peculiarem. fructum galezeformem denotat, 
LV. 
NENSIS = Liber IV‘ cap, LIV: 
drie vingers breed, ftyf , hard, van onderen ook wite 
de groote zenuwe gaat niet regt door de midden , en 
vruchten zyn korter , breeder , en ronder. Het bout be 
geen of weinig [pint „isbruyn, digt , en la dradig EN 
quaam tot majten van kleene /cheepen , boewe ory Lie 
Naam. In’t Latyn Atunus Litored. Maleyt; Atuń 
Laut, niet om dat by groote gelykeniffe met die boomen 
heeft , dewelke beyde in 'teerfte Boek befchreven zyn Pp 
van bet gebruyk der vruchten met dezelve gemeen, : D É 
regten Maleyt/chen naam is Dungur. Ternaats Rowe 
mu. Maccaffaars Lumu en Lano Lano, Amboinfeb 
Leytimor Rurun en Runun, Op Hitoe Lulun. In ? 
Xulaze Eilanden wert bet voor Soulamu gehouden, ` j 
Plaats. Hy waft in alle de Oofterfcbe Eilanden en 
meeft op vlakke zandige en magere Stranden, daar onder 
kleene fteenen gemengt zyn. De Landzoorte word zelden 
gevonden, om datze maar by geval gezaayt wert. 
Gebruik. Het is een bard , goed , en durabel bout 
zo tot den /cheeps- als buysbouw ; laat zig ook door dê 
fchaaf en zaag wel bewerken: maar men kanin Amboing 
zo weinig regie daar van bebben, en dient alleenlyk tot 
inbouten van Vaartuygen en om de korte riemen daar 
van te maien. Op Celebes ,daar by dikker en regter van 
ftam is, kan men ftylen en planken daar van bebben. 
Het Amboinfche valt ook warriger , en fcbeurt niet li 
dierbalven bet tot fleclen van gereedjcbappen zeer j^ 
quaam is. ; 
De vruchten worden tot de koft , die men van rauen 
gekapte wi/jcben met eenige fcberpe kruyden en. Lemoen- 
zap gemaakt Cocoho noemt , gebruykt , dog anders 
niet dan by gebrek, en in plaats van de regte Atun, 
waar van bet den naam beeft, welke barde ; zamentreka 
kende ‚en drooge dingen, onder dit raauw en zuur baxel 
gemengt worden, om t ingewant te verfterken , en de zuurte 
te bedwingen , datze geen krimpinge veroorzaken. © 
< Deze boom in alle zyne deelen is droog en zamentreka 
kende, dog meeft de beeft van de vrucht gebruykelyk tot: 
de decoêtie , die men tegen den buykloop en Dyfenteriam 
toebereyt , of men doetze onder de kleene brood-ftukken' 
Uha genaamt , en geeftze den Patient te eeten „in plaats 
van brood. Wat nu Uha zy , ziet. boven in 't eerfte Boek 
in °t Kapittel van Sagu. Het gemeene wolkje eeten ook: 
a em s maar flegts proren tot ee e 5. 
oca[Jan , en vifch , t welk voor een Europiaanfche maag 
niet wel dient. SC : Sea v 
Daar men groote ftammen aantreft , is dit bruyne 
bert zo groot, dat men roers , ook tot groote Vaartuygen 
daar van maken kan, om dat ’t in zee-water zeer durabel 
i$, fwaar, en nnus. Uit de Landzoorte kan men 
majten tot kleene Vaartuygen krygen, om datze regt van 
Jam zyn „maar men moet bet witte fpint over al neerftig 
afnemen, en daarom zoekt men gemeenelyk de oude fiam 
men, die van zelfs omgevallen zyn, en waar van 't buy- 
CN bout vergaan is. - 
y de MaccafJaren is bet gemeen uyt de fbyve rysk 
dezes booms tandwryvers te maken, dexelve aan "t eene 
eynd wat kneuzende , tot de forme van een penceeltje, "t 
welk niet alleen dient om de tanden te zuyveren , maar 
ook met zyne adftrićtie dezelve te beveftigen, te weten 
als ze van bet groene bout gemaakt zyn. De Jcborfe kan 
men 00k gebruyken tot de =. Papeda, bet welk dik« 
maals genaamt is. — | 
— De drie- en zestig fle Plaat 
Vettoont een Tak van de Strand- Atun-Boom , E 
Wie Lett. A, deszelfs byzondere helmsgewyze vrucht gat 
wył | < 
. 
1. 
CAPUT 
