IV. Boek. LV. Hoofif. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
QUINTUM 
Lignum Clavorum. Lelan Jaran. 
Rbor hec magnam habet adfinitatem cum Bin- 
tangora feu Caju Maria, ejus vero truncus mul- 
to brevior & tenuior eft, ita ut vir ipfum ulnis 
compleéti poffit, magisque in altum erigitur. Cor- 
tex non ita profunde fiffus eft, nec adeo nigricat: 
Ejus ramuli funt breves , craffi, nodofi , & tanquam in 
enicula divifi, vetuftarum vero arborum glabri funt. 
Trunci cortex craflus eft , multisque verrucis ac pun- 
&ulis notatus. Folia ramulorum fummo infident bi- 
na fibi obpofita & oblique cruciata, illis Bintangore 
fimillima, vel paulo majora , craffa quoque & fcabra 
inftar corii vel membrane, octo decemque pollices 
longa, tres cum dimidio & quatuor lata , fubrotunda, 
quedam vero bifida, nec ita Cie illis Bintangore , 
loco enim fubtilium & parallelarum coftularum hec 
multas gerunt fubtiles intricatasque venulas, quarum 
dużdam rectiores funt, magisque protubetant reliquis, 
ac rugofüm conftituunt folium: Nervus medius in- 
eps eft, fuperne planus & fulcatus , inferne trigo- 
pus & maxime protuberans: Petioli breves funt & 
craffi, fique rumpantur, lac aliquod fpiffum & flave- 
Ícens,aliquando rarum „exftillat, aliquando non. In 
nodofis ramis poft folia flores proveniunt folitarii', 
uivis vero peculiari ex petiolo , multo minori illis 
intangore. aidat en ; 
Capitula flores formantia fefe aperiunt in binas vi- 
rides & conche-formes fquamas , quibus petala fex 
albicantia infident, quorum tria funt majora, & ex- 
.trorfum flexa, uti in Bintangora, odoris debilis, me- 
dium vero fpatium repletum eft brevibus albisque 
` ftamipibus , antheras luteas gerentibus & in fundo 
lańuginofis : Singulis vero in ramis-unus alterve tan- 
tum fimul fefe aperit flos, reliquis capitulis claufis. 
Frućtus raro confpiciuntur, ac duplices ipforum ob- 
fervavi differentias, quidam formam habebant illo- 
‚rum Bintangore, fed minores erant, & rugofi, alii 
„vero oblongi erant, ab utraque parte acuminati , tres 
llices longi, pollice erafliores , primo pallide flave- 
centes inftar Ochre, vel maturorum Pyrotum. Sub 
molli putamine ingens & óblongus recoriditur nucleus, 
externe ex viridi nigricans , ex dura & ficca formatus 
fubftantia inftar nuclei Bintangore, qui per longitu- 
dinem in bina inzqualia fegmenta divifibilis eft, pu- 
tamen vero refertum eft albicante & vilcofo lacte. 
Unus tantum fructus in toto confpicitur ramo. 
Hujus trunci lignum ad oras albicat, fenfim vero 
interne magis rubet vel purpurafcit , meditullium. ve- 
ro feu cor ipfum ex fufco rubet inftar carnis fumo in- 
duratz , circa trunci inferiorem partem , ubi ali- 
. quando foveis excavatus eft, femper magis fufcum 
elt lignum quam in fuperiore parte, ubi maxinia ex 
parte albicat. Fufcum ejus cor lignum gerit folidum 
‘durum nec ita nodofum quam in Martabúl , fed lon- 
gitudinalibus conftat fibris, unde & facilius findi po- 
teft, circa radicem truncus multos quoque emittit 
furculos , prefertim fi incurvus decumbat, ibique fit 
gibbofus. Flores Novembri obfervantur & fubfequen- 
tibus menfibus. Eé 
„ Nomen. Latine Lignum Clavorum ab ejus ufu, qui- 
dam Malayenfes arborem vocant Cumbang Satoe. h. e. 
unifloram, quum unus tantum alterve flos fimul ape- 
ritur, magis tamen nota eft Amboinenfi nomine Lo- 
lan Waran, Lolan Waccan, & Lolo-Waran, h.e. Lo- 
an feu Clavorúm lignum , cum foliis arboris Waran 
feu Jalan, de qua in fubfequenti libro, feu proprie 
Bandanenfis Lolan, quum Amboinenfes Bandam Wa- 
ran vocent. In Leytimora nominatur, fed erronee, 
Lauafin, h. e. falfum foliüm, quum igni ihpofitum 
Ítrideat, quod proprie verum eft de Folio Acido, de 
uo fupra capite 29. Forte hanc pro litorea habent 
uafın. -Ternatenfes illam vocant Tatuma[Juniba 
h.e. Jongen Lolan, quod nomen commune e 
cum precedenti Martabul. Booroanenfibus dicitur 
Mattabuen feu Mattabue,h. e Murium timor ob fub- 
fequentem rationem. In Boerone Tofobo & Lalan Bi- 
tauer vocatur ob fimilitudinem Bintangore. 
Tom. III. Locus. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
flekender zyn, dän de andere, en dit 
92 
LV. HOOFDSTUK:. 
Spyker- ofte Nagel- Hout. 
De boom beeft groote gemeenfebap met de Bintan: 
gor ofte Caju Maria, dog den [tamis veel korter en 
ranker , zo dat bem even een man omvademen kan, 
by Haat ook meer overeynd. De fchorfJe is zo diep niet 
gejcheurd, nog zo fwart. De ryskens zyn kort , di 
knoppig , en als in leden verdeelt , dog aan de jonge boo- 
men zynze glad. De Pole des den: is dik, en met 
veele wratten en peukeltjes bezet, De bladeren ftaan aan 
"t uitterfte der takjes, twee. en twee tegen malkanderen, 
in een jchuyns Kruys , die van Bintangor zeer gelyk, 
of wat grooter , mede dik en ftyf , gelyk leer of perkement, 
agt en tien duymen. lang, vierdebalven en vier duymen 
breed ‚van vooren rond „en zommige gekloven ; zo glad niet , 
als die van ^t Bintangor , want in plaats van de fubtile 
parallele-ribbetjes aan 't zelve, hebben deze veele fyne 
en ver werde adertjes, waar van myner regter en uyt- 
| biad rimpelig ma- 
ken. De middel-zenuwe is groot , boven plat en gevoornt, 
van onderen driekant , en verre uytfiekende. De fteeltjes 
zyn kort en dik , als men ze afbreekt , eenige dikke en gtel- 
achtige melk , dog fchaars uitfwetende, zomtyds niet. 
Aan de geknopte takken agter de bladeren komen de bloe- 
men voorts enkelt; en ieder op een bezondete fleel, veet 
kleender dan die man Rintangor. 
De krioppen openen bãar in twee groenć en febubsagyze 
wangetjes , tu[Jcben dewelke [taam zes avitte blaadjes, 
waar onder drie grotere zyn, en uytwaarts geboogen s 
gelyk aan de Bintangor , inwaarts , van een flappen 
reuk, de middelfte fpatie is uitgevuld met korte witte 
draadjes, geele moppen hebbende , op den grond wolagtig z 
Aan yder tak opent baar maar een Jl twee teffens; iy: 
vende de rofl in haare knoppen befioten. De vruchten 
ziet men zelden, en ik beb tweederley daar van ges 
vonden , de eene waren als die van Bintangor , dog kleen- 
der en gerimpelt ; de andere «waren langwerpik, ter en 
vooren toege/pit/t, drie duymen lang ,rwym een dik , cerfE 
bleek of ooker-geel , als rype. peeren. Onder een weeke 
Jcbaal leyt een groote langwerpige kórl , van buyten fwarta * 
groen > van een bardacbtige en drooge fubftantie gemaakt; 
gelyk 't pit van Bintangor , die zig na de lengte in twee 
ongelyke ftukken laat deelen, en de fcbaal fleekt vol wits 
achtige en kleverige melk, Men vind maar eene vrucht 
aan een gebeele tak, 
Het bout van den ftam is aan de randen wit, en als 
lenskens na binnen toe roodachtig ef paars , regt in ’t 
bert is "t bruyn-rood , als gerookt vleefch „omtrent bet ons 
derfte van den ftam, daar by zomtyds bollen ofte kuylen 
beeft , altyd bruynder dan aan °t boven[le, daar bet meeft 
quit bout is. Het bruyne bert is een majfief en bard bout, 
zo warrig niet als aan Martahul, maar regtdradig , en 
laat zig ligter kloven. Omtrent de wortel Jcbiet den flam 
ook veele fcbeuten uyt, inzonderheid als by wat krom 
leyd, en aldaar bulten- beeft. De bloemen ziet men in 
November en de volgende maanden, 
Naam. In t Latyn Lignum Clavorum, dat is Na. 
relen-hout , van zyn gebruyk , zommige Maleyers noemen 
t Cumbang Satoe, dat is Uniflora als een bloem, om 
dat men maar een of twee bloemen teffens geopent ziet, 
dog bet is meer bekent met den Amboinfcben naam Lo- 
loi Waran, Lolan Waccan, en Loro Waran, dat 
is Lolan of Nagel-bout , met bladeren van den boom 
Waran of Walan, waar van in ’t volgende Boek, of 
eygentlyker Bandanees Lolan, om dat de Amboinezen 
anda Waran noemen. Op Leytimor noemen zy 't dog 
abufivelyk Lauaffin, dat is zout-blad, om dat * in % 
vuur zo knetft, bet welk eygentlyk "t Folium Acidum 
is, waar van bier boven Kapittel 29. Het zy dan, dat 
ze dit voor een Strand-Luaffin willen bouden. De Ter- 
natanén noemen’t Tutumafluniha , dat is EEN 
een naam gemeen met "t voorgaande Martahul. De Boo- 
roanen noemen ’t Mattabuen of Mattubue, dat is muy- 
zen-vreeze, om de volgende reden. Op Boro Tafobo en 
