08 HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. Ly, 
Locus. In ipfa raro obcurrit Amboina ; ac ibi in 
Hitoes ora, frequentior vero eft in Cerama, Bonoa, 
& Bourone , non tantum in litore „fed etiam ab ipfo re- 
mota ad lapidis jactum. 1 " 
Ufus. Fufcum ligni cor adhibetur ad clavos li- 
gneos ex ipfo formandos ad Corre Corren, aliaque 
majora navigia apud Ceramenfes & Bonoerenfes , ubi 
nulla alia conquiri poteft Lolana, durum enim eft 
hoc lignum & durabile in aqua marína. Coronz ci- 
ftarum & fcriniorum ex hoc itidem formari poffunt , fi 
rite fit ficcatum , fed aliquando poliendum & frican- 
dum eft, fufcus enim color alioquin facile in cine- 
reum & pallidum degenerat. Bonoenfes folia vel 
virides comburunt ramos in zdibus fuis vel novis ex- 
ftruétis hortis, ut mures pellant, qui per ftridorem, 
horumque foliorum Ea ac per ignem terrentur, 
non tantum enim inftar falis ftrident, fed fonitum e- 
tiam & ictus quafi edunt. 
In Rumpbii Adpendice hec adduntur. 
Hanc compara arborem cum illa Hort. Malab. 
part. 4. Fig. 39. ibi defcripta fub nomine Tsjerou 
Pouna, Portugallice Ponnaco Pequeno. Belgice Rleyne 
eele Gom-Boom , ubi ipfi fufcum tribuitur lignum ,€ 
ulesque fructus. 
Tabula Sexagefima Quarta ` 
Ramum exhibet arboris, quae Lizuzm Clavorum praebet. 
Ubi Litt. A. feparatum > 
B. Fractum denotat. 
Plaats. Op Amboina zelfs vind men bem Weinig, en 
aldaar op de Kuft van Hitoe, meer op Ceram Bonoa, 
en Bouro, niet alleen op Strand , maar ook een een-werp 
daar van af. 
Gebruik. Het bruyne bert is in groot gebruyk om 
boute nagels daar van te maken tot baare Corre Corren 
en groote Vaartuygen , by de Cerammers en Bonoers. 
daar men geen ander Lolan kan bebben, als. zynde bard 
en durabel in zee-water. Men kan er ook lyften tot Kif. 
ten en Kantoren van maken , als bet duh gedroogt is 
maar men moet "t onderbouden met fcbueren en polyften 2 
anders wert de bruyne coleur graawwachtig en ‘doods. - 
De Inwoonders van Bomoa branden deze bladeren o 
groene takken in baare buyzen of nieuw-gemaakte Tuys 
nen, om de muyzen te verjagen, dewelke door bet knerf. 
Jen en kraken dezer bladeren en "t vuur verfcbrikt wer. 
den, want ze niet alleen knerffen als zout , maar ook een 
geraas maken, en flagen geven. 
Dit wert in het Byvoegzel van Rumphius daar by 
gedaan. 
Vergelykt dezen boom met een andere in Hort. Malab, 
part. 4. Fig. 39. befebreven, onder den naam van Tsje- 
rou Donna, In’: mie? Ponnaco Pequeno, Op 
Duitfch kleene geele Gom-Boom; alwaar bem een 
bruyn bout en eetbare vruchten worden toegefchreeven. 
De vier- en zestig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de Nagel- Boom, 
Alwaar Lett. A. deszelfs bloem afzonderlyk , 
B. De vrugt aanwyft. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
SEXTUM. 
Arbor Palorum. Caju Belo. 
* A Rbor Palorum in tres dar sę fpecies BA, 
albas unamque a iterum Vidl- 
eg GE EE e 
. Prima Arbor Palorum parvifolia vulgatifimaeft, ac 
mas habetur , pluribufque exfurgit ftipitibus inftar 
fruticis, quorum vero quifque craffitiem perfecta ad- 
uirit arboris, plurimi autem non ultra crus crafle- 
cunt, non recti fed finuofi , nec multum fupra radi- 
ces truncum formant, qui equali & ex cinereo ruffo 
obducitur cortice, qui in quibufdam finditur locis, 
hi quoque trunci aliquando fulcati & angulofi funt, 
ita ut Guajavos mentiantur arbores, quas rami ac 
folia quodammodo etiam referunt, tenuium vero ra- 
morum córtex ex viridi & fufco mixtus eft colore, ac 
per longitudinem ftriatus. 
Folia per ordines węgie in ramis locantur feptem, 
decem, ac duodecim ab una parte non direćte obpo- 
fita, fed plerumque obliqua & alternata, fünt vero 
non pode ilis Guajavi, feptem, octo, & novem 
pace iga, binos lata, in vetuítis vero & frugi- 
eris arboribus breviora funt, fcabra, multifque ob- 
liquis & parallelis coftis pertexta, unde & contracta 
funt, nihilominus tamen glabra, fplendentia, & obr 
{cure nigra. | 7 
Flores illos Mangz referunt, fed funt majores, 
longis enim infident racemis pedem longis & ultra, 
y in paucos minores dividuntur laterales ramulos: 
'lofcult vero funt pufilli & concavi illis Lili conval- 
lium vel Oxyacanthz fimiles,fed minores,minufque ca- 
vi, ex queque brevibus formati petalis in orbem po- 
fitis, coloris pallide albicantis, in horum centro que- 
dam parva adparent albicantia ftamina, in quorum 
medio capitulum viride confpicitur, quod in fructum 
excrefcit. Floret Novembri € Decembri , florefque 
gratum Cinnamomi fpirant odorem , licet per aliquot 
dies in dibus fuerint depofiti. Fructus diétis ex ra- 
cemis dependent fibi fubpofiti, magnitudine globorum 
fclopeti, feu fructus Bori, per tres nempe fulcos in 
tot partes divifi, primo pallide virides, inftar enu- 
clea- 
LVL. HOOFDSTUK. 
SC Paalen- Boom. 
.:Rbor Palorum werd verdeelt in driezoorten, tetves 
ten twee witte en een zwarte, De witte werd we- 
— derom onderdeelt in een Kleenbladige ofte gemengde, 
en een grootbladige. x | à 
De eerfte Arbor Palorum parvifolia, ist gemeenfte, 
en werd voor °t mannetje gebouden , en fcbiet op met meer 
ftammen gelyk een firuyk, doch werd ieder zo dik, als 
een Formeele-boom , doch de meefte werden niet boven een 
been of dye dik, niet regt, maar wat bogtig, en niet 
ver boven de wortel een [tam makende , met een even en 
uyt den graauwen roffe [cborffe bedekt , die zig bier en daar 
Jcbilfert , en de [lammen zyn ook zomtyds gevoornt en ge- 
boekt , zo dat menze voor Gujavos-boomen zoude aanzien, ' 
waar na de takken en bladeren ook eenigzints gelyken , 
doch de Jcborfe van de dunne takken is uyt den groenen 
en bruynen gemengt , en in de lengte wat geftreept. 
De bladeren ftaan mede in ryen tegen malkanderen, 
aan de langeenfiyve takken, metzeven, tien, entwaalf 
agn eene zyde, aan de meefte niet regt, maar [chuyns 
tegens malkander. Zy zyn niet langer, dan die vam 
Gujavos, zeven , acht, en negen duymen lang, twee 
breed, doch aan de oude en vruchtdragende ftammen zyn- 
26 korter , fiyf, met veele parallele ribben dwers doorre- 
em, en daar door gefronft , niet te min glad , glimmen- 
ie, en zWart-groen. - > =  . 
Het. bloeizel gelykt dar van de Mangas, doch is groo- 
ter, want bet [taat aan troffen een voet lang en meer s 
die-bun in weinige zyde-fteelen verdeelen. De bloempjes 
zjn kleen en bol, bet Lilium Convallium of Mey-bloe- 
men gelyk, doch kleender en min bol, gemaakt van 
korte blaadjes, die in een kring ftaan, bleek-wit van co- 
leur» binnen ziet men ettelyke kleene witte draatjes , met 
een groen nie in de midden , waar uyt de vrut 
werd. Het bloeyt in November en. December , en zyn 
blocizel riekt lieffelyk na Canecl, al heeft *t eenige dagen 
in buys geleegen, De vruchten bangen aan de voornoem- 
de troffen. agter malkander , in de grootte van roer-kogels, 
of de vrucht van Bori, te weten, door drie voorens 1 
zo veel deelen verdeelt , cerft bleek-groen, daar na geel, 
daar binnen vind men drie witte langachtige korls , o 
