IV. Boek. LVI Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. vg 
cleatorum Ricini feminum, ex foliorum fapore con- 
cluderem, effe hanc arborem adfinem Scutellaria fe- 
cunde. | 
Ejus lignum durum eft, grave, ad lete purpure- 
um adcedens colorem, intricatum valde & nodofum, 
praefertim vetuftorum truncorum , unde czfu & fiffa 
difficile: Quamdiu autem frutefeit, ejus ttunci funt 
te&i & longi inftar Palorum, nihilominus tamen ip- 
forum lignum eft durum & læte rubens: Arbores hæ 
detruncate novos emittunt furculos, quorum tamen 
trunci raro crure funt craffiores. 
Secundo, Arbor Palorum latifolia truncum quoque 
erit altum fed finuofum, ejufque folia nunc fünt ob- 
ofita, nunc alternata , a fexad novem pollices longa; 
ultra tres digitos lata, glabra, firma, & in brevem 
determinantia apicem , fubtufgue craffis coftis dona- 
ta. Flores ex fimilibus racemis excrefcunt, verum 
adeo pufilli funt, ut vix ipforum forma dignofci poffit, 
funt enim potiffimum ex viridi lutea capitula inftar 
* finapios feminis, hifce breviffima infident ftaminula 
fufcas antheras gerencia, flofculi vero petalum diftin- 
gui nequit: Fruétus huc ufque ignoti funt. 
Tertio, Arbor Palorum nigra, truncum gerit fatis: 
rectum, cruris craflitiem ad fummum habentem , qui 
undique fere ramis & ramulis cingitur. Folia funt 
folitaria & inordinata, breviffimis infidentia petiolis, 
ita ut fere feffilia fint, plurimorumque pars inferior 
furfum elevetur, feptem polliceslonga funt & minus, 
ultra binos lata, in obtufum apicem definentia, fub- 
tus multis finuofis pertexta coftis, & contrita nullum 
fere fpirant odorem , vel habent faporem. Ex ipfo. 
rum alis longus ac brevis provenit racemus fupra bi- 
fidus quorum quivis quatuor vel quinque oblongos 
fuftinet flofculos, illis Torminalis quodammodo fimi- 
les fed breviores. 
Fructus quodammodo convenit cum illo Caju Bobba, 
ac vix binos pollices longus & unum craflüs eit, eX ro- 
tundo parum angulofus, fub tenui & molli pellicula 
rt oblongi reconduntur nuclei, digitorum in- 
ar locati, quorum quivis tenui obducitur pellicula 
fubftantie ficce & virefcentis, quatuor fuis apicibus 
füpremum acutum apicem efformantibus. 
Arboris cortex fuccofus eft & craffüs, externe ni- 
gricans, adeoque firmiter ligno adheret, ut vix fepa- 
rari poffit, unde tam diu craffis contundendus eft 
fuftibus,- donec diffiliat* T.entue corticisac ligni mu- 
cus cutis pruritum excitat, fructufque plurimum a 
vefpertilionibus comeduntur. 
Nomen: Latine Arbor Palorum , juxta Malaienfe 
Caju Belo ab ejus ufu, Amboinice in Hitoea Tebe, in 
Leytimora Aykain , Ay-miel, & Kakae-mea , quibufdam 
vero Aymiten ab atro foliorum colore, quod nomen 
pluribus competit arboribus. Binz priores fpecies 
diftinguuntur cognomine parvifolia & latifolie. Ter- 
tia proprie vocatur Caju Belo Itam ob nigrum corti- 
cis colorem, Sojenfibus vero Ay-mean, quod fignifi- 
cat nigrum lignum , qua forte fpecies eft altus arbo- 
ris ipfis dicta Umean, 
Locus. In faxofis crefcit litoribus, humilibus in filvis 
& in montibus, ubi lapilli & carex inveniuntur inlo- 
cis ventofis ad filvarum oras. 
Ujus. Longi pali hujus ligni pedem craffi ac tenui- 
ores magno funt in ufu ad palos, ex quibus pifcine 
formantur, hi enim acuminati planis inponuntur li- 
toribus in triangulo , vel tali forma, qualis defideratur, 
hujus enim duri ligni acutis apicibus faxofum folum 
facile perforari poteft, vel fi nimis fit durum, fer- 
feis prius inftrumentis perforandum eft. Hifce itaque 
erectis palis undique adnectuntur matte ex fila arun- 
dine Boeloe Seroe dicta confećte , ita ut fepimentum 
referat, cujus apex hortulum refert , quod edificium 
Seri vel proprie Seroe vocatur. Hi pali ex hóc eli- 
e Viel ligno, quum durum fit, atque in aqua marina 
urabile, Ex craffis arboris truncis edium poftes for- 
manturs, ex tenuioribus vero éjus ramis erecti pali 
pifcium corbium Boeboet diétorum , noftratibus vero 
obers vocatorum. Longi hi pali te&is etiam infer- 
viunt , fecures vero quam maxime perduntur, fi ceden- 
do non adtendatur ad venarum vortices, quinodum 
formant „ac vitari debet. 
Tom. III, Servi 
lyk de gepelde zaden van Ricinus, na de fmaak van de 
bladeren zoude men oordeelen , dat dezen boom wyt het 
"€ Jcbap zy van Scutellaria fecunda. 
et bout ts bard, zwaar, na 't ligt-roode trekkende, 
zeer warrig en quaftig , voornamentlyk in de oude flammen; 
dierbalven moeyelyk, om te kappen en klooven: Zo lang 
bet een firuyk is, geeft bet lange en regte flammens 
als fparren, niet te min van een hgt-rood en bard bout. 
De boomen afgekapt zynde , febieten weder nieuwe firui- 
ken, doch die ftammen werden zelden dikker dan een 
ye. 
‚De tweede, Arbor Palórum Latifolia of Grootbla- 
dige, beeft mede een hooge, doch bogtige ftam, en de 
bladeren flaan zommige regt, zommige verwiffelt tegens 
malkander , van zes tot negen duymen lang , enrwym drie 
vingers breed, glad, fbyf » met een korte fpitze, en be- 
neden met grove ribben. °t Bloeizel komt van diergelyke 
troffen voort, doch "t is zo kleen, dat men gualykeenge- 
daante daar van maken kan, want bet zyn meeft groen- 
geele knopjes, als -Moftert-zaat, daar op zeer korte vé: 
zeltjes fiaan, met bruyne noppen, en de bladeren van bet 
bloempje kan men niet bekennen. De vruchten zyn tot 
SS onbekent. i 
e derde Arbor Palorum nigra, of zwart Paalbout, 
den boom beeft éen redelyken regten ftam, op 't boog fte 
in de dikte vun een dye, febier man onderen op bezet met 
takken en ryskens. De bladeren [taan enkeis en żónder 
order op zeer korte en [chier geen fieelen, en ook zodanig 
dat de meefte haare onderfte zyde na boven keeren; zy 
zyn zeven duymen lang, ook minder, en ruym twee 
breed, met een ftompe /pits, van ohderen met veel bogti- 
& ribben, gewreven zonder merkelyke reuk of fmaak: 
lyt baaren fchoot komt een lange en een korte fteel bo- 
ven intween verdeelt, ieder dragende 4. of 5 langbalzige 
bloempjes, die van Torminalis eenigzints gelyk, doch 
korter. : e 
De vrucht gelykt eenigzints die van Caju Bobba, is 
Jcbaars twee duyman lang, en een vinger dik, uyt den 
ronden wat boekig , onder een dun en weeke fcbelle vind 
men vier langwerpige korrels, als vingertjes tegens mal- 
kander ftaande , ieder met een dum velletje omgeven , van 
Jubftantie droog em groenachtig , met baar vier bovenfte 
eynden de bovenfte Viros Jpits uytmakende. ara 
De fcbor[fe is zappig en dik, van buyten zwartachtig, 
en bangt zo vaft aan t bout, dat menze qualyk affchillen 
kan, dierbalven moet menze met dikke hokken zo lange 
kloppen, tot datze af/pringt. Den taayen flym zo uyt 
de /chor[Je als uyt bet bout maakt jeucken op bet lyf, en 
de vruchten eeten de Vleer-muyzen meeft op. 
Naam. In ’t Latyn Arbor Palorum, na °t Maleyt- 
fcbe Caju Belo, van zyn gebruyk, Amboins, op Hietoe 
Tehe, op Leytimor Aycayn, Aymiel, en Kakae Mea, 
doch by zommige Aymiten, na de zwarte coleur van 't 
loof , een naam met veele boomen gemeen. De twee eer- 
fle zoorten werden onderfeheyden met den toenaam van 
kleenbladige en grootbladige. De derde biet eygentlyk Ca- 
ju Belo itam, na de 2warte coleur van de äech. by 
die van Soja Ay-mean, willende zeggen, zwartbout y 
zynde miffchien een mede-zoorte van een ander boom by 
bun lieden Umean. | , 
Plaats. Hy waft op fleenige flranden, onder 't kreu- 
pelbofch, en op de bergen, daar bet kleine fteenen en 
[mgrer heeft „en lugtig 15 , aan de randen van de boffchen. 
ebruyk. De lange fparren dezes bouts, een been dik 
en dunder , zyn in groot gebruyk , tot palen, waar uyt 
men de feus en vich-thuynen maakt, want dezelve toege- 
fpitfi , zet men op de vlakke flranden voor aan, met een 
driezydig booft, of zodanige fatzoen als men de Seri beb- 
ben wil, want met de fcberpe fpitzen van dit bard bout 
kan men ligtelyk den fteenigen grond doorbooren, of za die 
te bard is, moet men met yzere koevoeten voorbooren. 
Aan deze flaande palen dan werden langs bemen , en 
rondom de boofdem, ydele matten van gefpleeten riet 
Boeloe Seroe gemaakt , gebonden , dat bet eendoorgaan- 
de begge gelykt, en de boofden kleene tbuyntjes , welk 
gebouw men dan Seri, of eygentlyk Seroc noemt. Deze 
palen neemt men van dit bout, om dat 't bard, en in 
żee-water durabel is. Uyt de dikke [tammen maakt men 
Jlylen tot buyzen, en uyt de dunder takken regte bouten 
aan de %ifcb-korven, by de onze Bobbers genaamt. De 
lange fparren zyn ook dienftig tot dakwerk. Men kan 
de bylen zeer bederven, als men in "t kappen niet let op 
de draayingen der aderen, die een quaft maken, en die 
men myden moet. ^ 
N 2 De 
