16 HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. LIX. 
OBSER VA T FO: 
Hzc vera eft Kandel H. Malab. part. 6. Tab. 31 & 32. 
exhibita, & Mangle Pyri foliis , cum filiquis longis, Ficui 
Indice adfinis. Shan. Cat. Pl. Fam. & Voy. Fam. part. 2. 
2.63. ut & Ray Hifl. dendr. p. 715. & Mangles arbor Pyri- 
folia falfis & uliginofis locis in America proveniens , fructu 
oblongo tereti , fümmis ramis radicofa. Pkn. Almag. p. 231. 
Tab. 204. Fig. 3. Mangles aquatica foliis fubrotundis & pun- 
dtatis. Pam, Cat. pl. Amer. p. 13. 
— 
AANMERKING 
Dit is de waare Kandel van de Hortus Malab. in het zesde 
deel Tab. 31 en 32 verbeeldt, en de Mangle met het blade 
van de Peere-Boom met lange peulen als de Pifang , van Sigay 
in zyn Catal, van de Jamaice gewaffen, en in het tweede dee} 
van de famaize Ryze p. 115. en de Mangle-Boom met het 
bladt van de Peere-boom in zoute en vogtige plaatzen in Ame. 
rica groeiende, met een lange fchraale vrucht, aan zyn take 
ken wortelen uytfchietende , by Pluknet in zyn Almaz vaat 
Tab. 204. Fig. 3. en de water-Mangle- Boom met rondachtige 
en gefpikkelde bladeren van Plum. in zyn Catal, Pl. Amer, 
P 13. ; 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
NONUM 
Mangium Minus. Palun, 
* 
Arva hec Mangi Mangi fpecies , reétos & teretes 
inftar palorum emitti: truncos, circa radices ta- 
men fruticofa eft, ubi plurimis fe extendit ra- 
mis, verum truncum obtegentibus. "Truncus ad 
fummum cruris habet craflitiem , ac circa radices 
alatus eft, ubi fungofum ac molle ejus eft lignum. 
Ejus cortex non ita eft rugofus & fiflus ac preceden- 
tis, fed intus croceus feu ruffus, ac fuccofus. 
Folia eodem fita funt modo inftar prioris , in ramu- 
lorum nempe fummo, fed nullum regularum obfer- 
vant ordinem, funtque minora ac rotundiora quam 
recedentis , illis Mangii Fruticantis (imillima , qua- 
tuor pollices longa , binos lata , oviformia , faltem 
fuperius fubrotunda, glabra, craffiuscula , fplendentia, 
plurimisque venulis pertexta. \ 
Flos ftellatum quoque refert calicem ex quinque 
apicibus conftantem, femi-apertum: Intus tot quo- 
ue alba & flaccida locata funt petala , reliqua autem 
Moris pars repletur plurimis albicantibus ftaminibus: 
Bini plerumque flores brevibus fimul infident pedun- 
culis. 
Fruttus longe itidem funt filique uti antecedentis, 
ultra pedem longe, ftriate, nunc obfcure virentes, 
dein lutez , ac demum obfcure fufce, prope ortum 
anguftatz, calamum circiter crafle , ac fenfim craf- 
fefcentes ad minoris digiti craffitiem , que dein fu- 
bito eonnivent. Geminz femper dependent forma 
minorum candelarum ceracearnm . intusque cor ge- 
runt album herbaceumque, uti in priore , non autem 
ita edule: He filique caliculo itidem infident polli- 
cem craffo, fuperius latiusculo, ex quinque obtufis 
apicibus fpinas mentientibus formato. 
Lignum eft uti precedentis, fed pallidius & mol- 
lius, ejusque radices nigricantes inftar ferpentum fu- 
ra terram etiam decurrunt, fed parum funt fungofe 
k fragiles. Octobri floret, fruétusque copiofi fubfe- 
quenti menfe ex arbore dependent > qui in terram 
prolabentes arbufculas emittunt , apicibus fuis terram 
perforantes & fefe erigentes. | 
Nomen. Latine Mangium Minus, nullo autem alio 
huc usque innotuit nomine nifi Amboinenfi Paluz & 
Parun , in Leytimora autem vocatur Watta Mabina , 
uod nomen commune eft cum fubfequenti Mangio 
Caryopbylloide. 
Locus. Hec fpecies remotius a litore crefcit quam 
Mangi Mangi celfum , fed femper talibus in paludi- 
bus & eftuariis , que ab aqua marina fuperfluente 
formantur , ubi denfas format filvas. In ipfa Amboina 
non crefcit, vel raro in Laba, fed copiofe in infula 
porcina , in Cerama , in tranquillo finu Tanoeno & 
Caybobbo. 
Ufus. S lignum non valet ad tignum 
mis fit molle,.nec durabile, fed foco 
infervit , contra ejus cortex ma 
Eta lintea alba intenfe rubro obducenda colore JÄ 
hec cum cortice coguantur , radicibus Barcudu. ac 
foliis Leba, tinćtura autem proprie ex: Bangeudoe eli- 
citur, bine alie vero res La ee & perennita- 
tem addunt ; ex defe&u veri Pbarmaci Sagueri , quidam 
hujus 
> quum ni- 
| uodammodo 
o in ulu eft ad cun- 
WI HOOFDSTIE 
Kleyne Mangi-Boom. 
It kleen geflagt van Mangi Mangi fcbiet wel met 
D regte en ranke Bommen als fparren op, blyft egter 
omtrent de wortel een flruyk, zig met veele takken 
ver/preydende , en den regten ftam bedekkende. De flam 
is op "t boogfte in de dikte van een dye , en beeft omtrent 
de wortel eenige vlerken; van een «week en voos hout. 
De fchorffe is zo ruyg en geborften niet als aan "t voorin 
ge, van binnen mede boog-geel , of ros „en zappig. 
De bladeren flaan op dezelfde wyze, als aan bet voos 
rige, aan °t uyiterfie der takjes, dog in geen preciefe 
ordre , en zyn kleender en ronder dan de voorige , die van 
't Mangium Fruticans zeer gelyk, wier duymen lang, 
twee breed, ey-formig , immers van vooren rond, dikage 
tig, glad, glimmende , met veele kleene adertjes doortoe 
en. A 
$ Het bloeyzel is mede een gefternt kelkje , van vyf [pi 
zen gemaakt , die altyd half geopent ftaan. Binnen É 
ook 20 veel witte en flappe oe zynde de reft uyta 
gevult met veele witte draadjes. Deze bloemen ftaan es, 
meenlyk twee by malkander op korte fleelen. ` 
De vruchten zyn insgelyx lange bouwen, als aan % 
woorige , rwym een voet lang, gefireept, donker-groen , 
daar na geel, en ten laatften donker -bruyn , by baren 
oorfpronk fmal, omtrent een [cbaft dik, en allengskens 
uytpuylende tot dé dikte van een pink , daar mà weer 
fcbielyk toege[bitfl. Zy bangen altyd twee en twee by 
malkander , in gedaante van kleene avas-kaarzen , en van 
hinnen een awit bruydachitg bert, gelyk bet voorige , do 
20 bequaam niet om te eeten. Deze bouwen fleken mede 
in een bekertje, een duym lang , aan zyn boofd breedft s 
en met vyf ftompe fpitzen , als doorntjes bezet. 
Het bout is "t woorige gelyk, dog bleeker , en weeker , 
de [warte wortelen ftaan ook als flangen boven de modder, 
dog zyn weinig , voos „en breekfaam. Het bloeyt in Olta- 
ber, en de vruchten ziet men in meenigte aan de boomen 
bangen in November ; op de aarde vallende, veranderen 
zein jonge boompjes met de fpitze in de aarde wortelende y 
en zig voorts oprigtende. 
Naam. In ’t Latyn Mangium Minus, voorts is ’t 
nog met KE anderen naam bekent dan met den Amboin- 
Jcben Palun en Parun , 2 Leytimor biet bet Watta 
Mahina, gemeen met bet Mangium Caryophylloides, 
en ’t volgende. 
Plaats. Deze zoorte waft wat verder van firand af 
dan de groote Mangi Mangi ‚dog altyd in zodanige moe- 
rafen en inbammen, die bet overvloeyende zee - water 
maakt, alwaar bet in digte bo[Jcben by malkander waft. 
In Amboina zelfs beeft men *t niet , of weinig in de Laha, 
maar overvloedig op bet Varkens Eiland’, op Ceram inde 
Stille bogt van Tanoeno en Caybobbo. 
Gebruik. Het bout deugt niet tot eenig timmerwerk, 
als zynde te week en niet durabel , maar eenigzints tot 
branden , daar en tegen de fcborffe is in een groot gebruyk 
om allerbande wit linnen boog rood te verwen, als men 
bet zelve Rookt met deze febor[Je , wortelen van Barcudu, 
en de bladeren van Leha , komende de verwe eygentlyk 
van Bangeudoe , maar de twee andere geven > 
waftigbeid ; by gebrek van 't opregte Pharmacum Saguen, 
