IV Boek. LX Hoofift. 
hujus corticis eligunt minora frufta, que groflo contun- 
dunt modo & dulci admifcent liquori Toewak dicto, 
cum quibus hic potus coquitur, unde hic non ad- 
modum amaricat fed aufterus eft: Defeêtu Pinange 
caliculus , cui fructus infidet, cum Siri & calce ma- 
fticari poteft. 
"Tabula Sexagefima Nona | 
Ramum exhibet Mangii minoris, 
Ubi Litt. A. Ejus flores, 
B. Siliquas apertas exhibet, 
OBSERVA TL CN 
Hec eft Cari Candel H, Malab. pars. 6. Tab, 35. exhi» 
bita. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK, 
107 
nemen zommige van deze fcbor/Je ettelyke kleene fukjes 
Stotenze groffelyk, doen ze in den zoeten Towak, en ba 
ken hem daar mede , waar van de drank niet zeer bitter, 
maar wrang word: By gebrek van Pinang kan men bet 
ary de vrucht aanbangt ‚met Siri en kalk knous 
en. 
De negen- en zestig fle Plaat 
Vertoont een Tak van de kleyne Mangi-Boom, 
Alwaar Lett. A, des zelfs bloemen , 
En B. de geopende vruchten aanwyzen, 
AANMERKEN G. 
Dit is de Cari Candel van de Hortus Malab, zesde deel; 
Tab. 35. i 
CAPUT SEXAGESIMUM. 
Mangium digitatum. Tonke 
Parampoean, 
Ui Mangium Celfum marem putant, hanc tertiam 
O becie feminam efle dicunt, quum in omni- 
‘ bus fuis partibus fic magis glabra. Ejus truncus 
eft brevior & gracilior illo Lolari, in paludofis lo- 
cis alte excrefcens inftar pali, in ficcis vero craflus 
eft truncus & firmus, glabro obduétus cortice, ejus- 
que coma extenfa eft inftar Bonga Tanjong , folia 
gerens denfa ut & ramos plurimos. Hujus folia bre- 
viora funt illis precedentis prime fpeciei, quinque 
fexve pollices longa, tres lata, in paludofis vero lo- 
cis latiora gerit folia, in firmum definentia apicem, 
ad ramorum fummum locata, bina fibi obpofita , ac 
fere cruciata ; funtque porro glabra, firma, nullas 
fere notabiles gerentia venas, nifi in inferiore ipfo- 
zum parte, ubi & vix in confpeétum veniunt, atque 
nervus: medius mavime protuberat , (uperne vero pe- 
nitus funt glabra, & per medium fulcata- , Iploı um 
fapor non adeo falfus eft, fed magts adftringens , & 
amaricans, atque ramulorum extremum in longum 
viridemque definit apicem, uti in Varinga. 
Hujus flos paulo minor eft, ac ftellatum refert 
calicem ex octo, decem, & undecim radiis conftan- 
tem,ample extenfis, ac demum retroflexis , externe 
virentibus, atque in ejus centro tot quoque ftamina 
locantur facile decidua , & coronam relinquentia , in 
cujus centro piftillum invenitur in longum ftilum ex- 
tenfum, quod in fructum excrefcit, qui primo obli- 
Ze pofitus eft, atque magis excrefcens dein depen- 
det, multo autem brevior eft praecedentibus, majo. 
rem digitum longus & ita craflus, prope ortum 
fuum vero eít anguftior, femperque viridis ac gla- 
ber eft, nec angulofus nec ftriatus. Intus albicans 
etiam & ficca continetur medulla ad calami craffi- 
tiem, edulis quoque. ; 
Radices fupra terram elevantur nudz, uti in reli- 
quis Mangi Mangi fpeciebus, hujus vero non ita ex- 
tenduntur , atque craffifime & vetuftz radices fu- 
pra terram elevate intus rubent , inítar inmaturi 
Lacha-ligni , cujus odorem etiam fpirant , unde & 
fuffimigiis infervire poffunt. Hujus lignum eft uti 
reliquorum Mangiorum, fed mollius, humidius, nec 
ita facile flammam concipit ac verum Lolaro, plures 
quoque nodos habet ob ramorum copiam & numerum: 
In paludofis itidem crefcit litoribus, in quibus ta- 
"men canum non ita profundum eft, aliquando etiam 
magis remote in ipfa crefcit terra in ficcis locis, & 
ad majorum fluminum ripas. . 
- Nomen, Latine Mangium digitatum, ob digitorum 
formam, quam fructus referunt: Malaice Tonke Pa- 
rampoean. "l'ernatice Daudau. Amboinice Watta Ma: 
na, quod nomen commune habet cum antecedenti 
& fubfequenti Caryopbylloide. À 
Locus. Copiofe obcurrit in Cerama, circa A[faboedi 
Hennetello, uti & in Macaflara , aliisque in Celebes 
OCIS, pauca etiam quadam arbores in Sinu Amboi- 
nenfi confpiciuntur. 
om. III. Ujus. 
LX SO EBSTUK, 
De gevingerde Mangie-Boom, 
Ie bet Mangium Celfum voor 't manneken bouden s 
maken van deze derde zoorte "t wyfken , om dat bet 
over al aan zyn deelen gladder is. De flam is korter 
en ranker dan aan't Lolaro , in moerafige plaatzen boog 
als een [barre , maar op drooge plaatzen flaande, dik en 
gezet, mei een evene Jcbor[Je , en de kruyn is uytgebreyd 
als een Bonga Tanjong, digt vun takken en loof. De 
biaderen zyn korter dan aan de eerfte zoorte, vyf en zes 
duymen lang, drie duymen breed, in moeraffige plaatzen 
nog breeder , met een flyve fpits, aan "t uytterfte der 
takken digt, twee en twee tegen malkander , en len nas- 
flen by in "t kruys flaande ; voorts glad, [tyf , en zonder 
merkelyke adertjes, die men van onderen eenigzints zien 
kan, alwaar ook de middel-zenuwe «erre uytbuylt , maat 
boven zytze gebeel glad, en in de midden gevoornt. De 
fmaak is zo 2ziliig niers maur meer zumenirerkende, wat 
bitter , en 't voorfte der r skens eyndigt in een tunge 
groene fpits, gelyk aan de Varinga, 
De bloem is wat kleender , mede een geflernt kelkje s 
uyt agt, tien, en elf firaalen gemaakt , die zig wyd 
openen , em ten laatften agterwaarts buygen, groen van 
buyten s in de midden [laan ook zo veel vezels, die ligt 
afvallen „en een kransje nalaten, in wiens midden op een 
knopje een lange draat flaat, waar uyt de vrucht waft, 
eerji fcbuyns fiaande, daar na grooter geworden neder- 
waarts bangende , veel korter dan aan de voorige , ruym 
een middelfte vinger lang, en ook zo dik „dog by den oor- 
pronk fmaider „altyd groen en glad blyvende , zonder boe- 
ken of ribben: In de midden is insgelyks een wit en droog 
bert , in de dikte van een fcbaft , "t welk eetbaar is. ` 
De wortelen ftaan boven de aarde bloot , gelyk aan alle 
de Mangi Mangi, dog zo veel niet: De oude en d'Hie 
daar van,die boven de aarde kyken „werden van binnen 
rood, als 't onrypé Lacba-bout , wiens reuk zy ook beb- 
ben, en dierbalven bequaam zyn tot reukwerk. "t Hout 
is gelyk aan andere Mangi Mangi ‚dog weeker , vogtiger, 
en brand zo ligt niet als 't regte Lolaro, ook knoeftiger 
wegens de veele takken. "t Waft mede op moerafhge 
ftranden, dog daar zo diepen modder niet is , zomtyds ook 
wat landwaart in, op drooge plaatzen , en aan de kanten 
wan groote rivieren. 
Naam. Int Latyn Mangium Digitatum , na de vin- 
erformige gedaante van de vrucht. Op Maleyts Tonke 
Parampoean. Ternaats Daudau. Amboinfcb Watta Ma- 
a gemeén met 't voorige en 't volgende Caryophyl- 
loides. 
Plaats. Men wind het veel op Ceram, omtrent Afla- 
hoedi en Hennetello , als mede op Macaffat , en andere 
plaatzen van Celebes. Ettelyke boomen ziet men in den 
RR inbam. Gebruik, 
