108 HERBARII AMBOINENSIS Liber IV. cap. LX, 
Ufus. Hujus arboris lignum vel cortex 1n nullo vel 
auco admodum funt ufu , longiffimi enim & gra- 
cilifimi ejus trunci ad palos tectorum adhibentur , 
oft exftirpationem vero per aliquot tempus erectos 
iod oportet, ut liquor exftillet , alioquin enim hoc 
lignum facile putreicit, prefertim fi folum tangat. 
Fru&uum medulla in aqua ebullitur, ac dein per 
noctem in recenti maturatur aqua, tumque cibo ap- 
ta eft, licet quam maxime fit adftringens, noftroque 
ftomacho ingrata, nihilominus tamen plurimi Cele- 
bes populi ex hoc mifero vivunt pane, uti & alii 
Oebiffin incole , ipfisque adeo gratus eft ac nobis 
Caftanee. Fru&us porro crudi in ufum vocari pof- 
funt defe&u Pinange cum Siri & calce mafticati : 
Ejus odorata radix vix nota eft. Cujus tantummodo 
portiunculam habui, quz inventa fuit circa Affahoe- 
di. Quidam Rhizotomi Boeronenfes hunc fruétum 
ad ocùlorum morbos adhibent, ut nubeculam exter- 
nam tollant & depurent, quem cum pauxillo aque 
& lucco Limonelli Aurarii conterunt , atque oculo in- 
ftillant, ut ejus nubeculam detergant. 
N.B. Adnotandum eft, tres has fubfequentes Man- 
i Mangi fpecies unius ejusdemque effe nature, unde 
A ad unum pertihent genus, atque hunc generalem 
gerunt characterem, quod juniora nempe folia ad ra- 
mulorum extremum femper terna in acuto facculo 
tanquam in corniculo convoluta fimul proveniant: 
Exteriore enim involucro feu wagina fublata tres ob- 
currunt petioli, quorum quivis fuum fuftinet folium, 
uorum medium minimum eft, omnia vero hzc tria 
lia fibi involuta funt, vifcofoque muco quafi ad- 
glutinata. 
Tabula Septuagefima 
Ramum exhibet Mangii digitati. 
OBSERVATIO. 
Huju: figura optime refpondet illi A. Malab. part. 6. Tab. 
31. fub nomine Kandel propofitz , ita ut hz bine magis 
varictates quam Awe» fpecies. videantur. 
Gebruik. Het bout en fcbor[Je van dezen bam zyn im 
geen byzonder gebruyk, bebalven dat men de la [^ en 
rankfle [tammen tot fparren in bet da werk neemt , maar 
men moet ze naar 't afkappen een tyd lang over eynd ftaan 
laten, dat de vogtigheid ter dege wytloope , ancerfints de 
grond rakende vergaat dit bout zeer ligt. ` % 
Het inerg van de vruchten wert in water opgekookt 
nog een nagt in verfcb water geweest, zo wert bet tot de 
kofi bequaam , boewel bet zeer zamentrexkende , en voor 
onze mage onaangenaam is, niet te min veele Volkeren 
van Celebes leven van dit elendig brood „gelyk andere Ey 
landers van Oebiflin, en bet is baarlieden zo Jmakelyk 
als ons de Caftanjen. Anders kan men de raauwe vruch. 
ten ook gebruyken by gebrek van Pinang , met Siri en 
kalk te knouwen. De welriekende wortel is geer Weinig 
bekent. Ik beb er maar een Int van gezien en gebad 
*tawelk omtrent Allahoedi gevonden was. Zommige Ers 
tel-mannen van Boero gebruyken deze vruchten ook tot de 
Medicynen der oogen om de nevelagtigbeidt , die van buy- 
ten daar op kleeft, af te vegen; dezelve met wat water 
en een weynige zap van Limonellus Aurarius vryven- 
de, en daar in drwypende. 't Welk zeer afveert. 
N.B. Hier fiaat aan te merken, dat deze drie naaftge- 
noemde Mangi Mangi-zoorten van eenerley natuur zyn, 
en daarom onder een. geflagt bebooren , bebbende daar en bo- 
ven nog dit tot een gemeen merk-teeken , dat de jonge bla- 
deren aan ’t eynde der taxrens altyd drie by malkanderen, 
in een fpits zakje , als een hoorntje geroldt , t'zamen 
voortkomen ; want "t bwytenfte omwintzel en febeede afge- 
nomen zynde , vint men crie fteelen , ieder dragende een 
byzonder blad , waar van 't middelfte bet mis is, alle 
drie boven malkander gerolt, en met een kleverig lym 
aan malkander bangenie, 
De zeventig fe Plaat 
Vertoont een Tak. van de gevingerde Mangi-boom: 
AANMERKING. 
De Figuur van deze Boom komt zeer wel over een met 
die van de Hortus Malab. in het zesde deel Tab. y. onder 
de naam van Kandel verbeeld, zo dat deze twee boomen 
meer veranderingen dan verfcheide zaorten fcbynen te zyn, 
egent 
m ES 
CAPUT SEXAGESIMUM 
| PRIMUM. 
Mangium Candelarium. Mangi Mangi 
Ackar. 
monftrofa eft, que ab ordinaria arborum forma 
multum quoque differt intricata & inmeabi- 
li fua filva „ac fepious quafi litorum , quas in ipfa eti- 
am format aqua, quales terreftres arbores plures in 
initio fubfequentis libri defcribemus. 
Q nor hujus generis fpecies rariffima & maxime 
Truncum gerit hzc arbor brevem, incurvum,& inre- 
gularem, infra in plures nigras & craflas fefe dividentem 
radices , fupra terram alte inftar arcuum elevatas , ita ut 
verus confcendi nequeat truncus, fuperne autem mox 
fefe dividit in tales quoque incurvos ramos, ample 
extenfos, ita ut quedam arbores nil aliud effe vide- 
antur nifi congeries & intricatio ramorum & radicum 
trunco carentium , naturaliter peregrinis hzc ad li- 
tora adpellentibus reprefentantes incolarum fero- 
citatem hafce terras inhabitantium. 
Folia eodem locata funt modo ac przcedentium, 
fed magis late diftant, & majora funt, ejufdem cete- 
rum forme, glaberrima, & craffa, venis deftituta, 
excepto nervo medio , qui infra maxime protube- 
rat, ac fupra fulcum format , fuperius vero in fir- 
mum definunt apicem , funtque pinguia, fragilia, & 
maxime falfa, fex oćtoque pollices longa, tres vel 
tres cum dimidio lata: Antequam florem obferve- 
mus , oblongum & pallide virefcens confpicitur capi- 
tulum aperta fufcaque cellula locatum , parvam 
referens glanden, quod per menfem obclufum eft, 
antequam fefe aperiat, 5 
Flores 
LX. HOOFDSTUK. 
Kaarsdragende Mangi- Boom. 
E wierde zoorte van °t eerfle geflagt is de zeldzaam. 
D fie en monftreufte van gedaante , en dierbalven 
van bet ordinaris geflagte der boomen veel verfchil- 
lende, met zyne verwerringe, een ondoorgankelyk boftb, 
en ombeyninge der Eylanden langs de firanden, of in % 
water makende, diergelyke land-boomen wy int volgen- 
de boek zullen opvoeren. 
Het is een korte , kromme, enonfatzoenlyke fram, be- 
neden zig in 20 veel zwarte en dikke wortelen verdelende, 
die boog boven de grond, als bogen ftaan , zo dat men 
den regten flam niet bekennen kan , boven verdeelt byzig 
Jiraks in diergelyke kromme takken, die bun yd uyte 
Jpreiden ‚20 dat zommige boomen niet anders Jcbynen , dan 
een verwerring der takken , en wortelen door malkander, 
zonder flam, afbeeldende natuurlyk aan de vreemdelin- 
en, die deze ftranden genaken, de wildigbeid der dn- 
anders van die plaatzen. m 
De bladeren ftaan in dezelffte pofttiur , als de voor- 
gaande, doch wyder van malkander , en grooter, an- 
ders van dezelffte gedaante , zeer glad en dik, zondera- 
deren, bebalven de middel-zenuwe , die benedenverre uyt- 
fleekt , en boven een voorn maakt, "t voorfte eyndigt 1n 
een fiyve (tr, en zym vet, bros in "t. breexen, met em 
merkelyke ziltigbeid, zes en acht dwymen lang, drie en 
vierdebalve breed. Voor de bloeme viet men een lang- 
werpige bleek-groene knop, in een open bruyn buysken 
| Au „een än Ekel vérbeeldende , die wel een maand 
geflooten blyft , eer by zig opent. e 
De 
